ФРАЗЕОЛОГИЧЕСКИЕ ЕДИНИЦЫ

Аннотация

This scientific article describes phraseological units and their role in ensuring linguistic stability. Key words: phraseological unit, phrase, linguistic stability, lexical unit. ФРАЗЕОЛОГИЧЕСКИЕ ЕДИНИЦЫ Аннотация. В данной научной статье описаны фразеологизмы и их роль в обеспечении языковой устойчивости. Ключевые слова: фразеологизм, словосочетание, языковая устойчивость, лексическая единица. Kirisiw. Frazeologik birlikler, sonıń menen birge, idiomatik sóz dizbegiler yamasa turaqlı sóz dizbegiler retinde de belgili, tilde sheshiwshi rol oynaydı, sebebi olar lingvistik turaqlılıqtı támiyinleydi hám materiallıq ayriqshalıqlardı jetkeredi. Olar bir neshe sózlerden ibarat bolǵan, bólek sózlerdiń sózme - sóz talqinidan parıq etetuǵın turaqlı hám kompozitsion bolmaǵan mániske iye bolǵan leksik birlikler bolıp tabıladı. Frazeologik birlikler barlıq tillerde ámeldegi bolıp, baylanıs hám túsiniwge úlken úles qosadı. Frazeologik birliklerdi úyreniw olardıń dúzilisi, mánisi hám isletiliwin analiz qılıwdı óz ishine aladı túrli kontekstler. Bunnan tısqarı, frazeologik birliklerdi túsiniw shet tilin uyreniwshiler ushın maqsetli tildi joqarı dárejede biliw hám nátiyjeli ushırasıw ushın júdá zárúrli bolıp tabıladı. Bul dóretpede tildegi frazeologik birlikler túsinigi, onıń áhmiyeti, olardı klassifikaciyalaw hám aytıwdıń túrli jantasıwları kórip shıǵıladı. Frazeologik birliklerdiń názik táreplerin úyrenip, bul dóretpe olardıń roli, tábiyaatı hám tilden paydalanıwǵa tásirin jaqtılandıriwge qaratılǵan. Frazeologik birliklerdiń bir neshe túrleri ámeldegi, olardıń hár biri ayriqsha ayrıqshalıqlarǵa iye. Birinshi túr erkin sóz birikpesi dep ataladı, ol eki yamasa odan artıq sózlerden ibarat bolıp, olar mánis birligin qáliplestiriw ushın birlestiriledi, lekin baribir ulıwma mánisti ózgertirmesten basqa Sózler menen ózgertiliwi yamasa almastırılıwı múmkin. Mısalı, sáwbet yamasa óz-ara tásirdi baslaw ushın "muzni sındırıw" sóz dizbegin ózgertirmasdan" muzni bóleklash" deyiw múmkin mólsherlengen mánis. Taǵı bir túri-bul sóz dizbegi, sonıń menen birge, idioma retinde de belgili, bul onıń mánisin joǵatmastán ózgertirip bolmaytuǵın turaqlı sóz dizbegi. Buǵan mısal etip óliwdi ańlatıwchi" shelekti tebiw" sóz dizbegin keltiriw múmkin. Bunnan tısqarı, "háreket qılıw" yaki" dush qabıllaw "sıyaqlı tilde tábiy ushraytuǵın sóz birikpelerinen paydalaniletuǵın kollokatsiyalar bar." Bul kollokatsiyalar málim sózler ortasındaǵı kúshli baylanısıw nátiyjesinde payda boladı hám kóbinese málim kontekstlerde birgelikte isletiledi. 3 84 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Frazeologiya filologiyanıń ǵárezsiz tarmaǵı retinde 20 -ásirdiń 40 -jıllarında orıs filologliginde payda bolǵan. Onıń dáslepki qáliplesiwine orıs ilimpazları A. A. Potebnya, I. I. Sreznevskiy, A. A. Shaxmatov dóretpelerinde tiykar salınǵan bolsa, turaqlı (turaqlı) sóz birikpelerin bólek filologiya bólimi — Frazeologiyada úyreniw máselesi 20—40 -jıllardaǵı oqıw -metodikalıq ádebiyatlarda — Ye. D. Polivanov, S. Abakumov, L. A. Bulaxovskiy dóretpelerinde kóterip shıǵılǵan. Batıs Evropa hám Amerika filologliginde Frazeologiya filologiyanıń bólek bólimi retinde ajratilmaydi. Frazeologik birliklerdiń túrleri hám mısalları frazeologik birliklerdiń wazıypaları hám áhmiyeti kóp qırlı. Birinshiden, frazeologik birlikler tildi islep shıǵarıw hám túsiniwde sheshiwshi rol oynaydı. Olar bayanatshılarǵa óz pikirleri, ideyaları hám sezim-sezimlerin ańlatıw, sonıń menen birge, quramalı mánislerdi etkazish ushın tez hám nátiyjeli usıldı usınıs etedi. Bunnan tısqarı, frazeologik birlikler tekstlerdiń muwapıqlıǵı hám muwapıqlıǵına úles qosadı, sebebi olar maǵlıwmattı shólkemlestiriw hám sóylewdiń túrli bólimleri ortasında logikalıq baylanıslardı saqlaw ushın pútin tiykar jaratadı. Bunnan tısqarı, frazeologik birlikler dóretiwshilik hám stilistik ańlatpa ushın kúshli qural bolıp xızmet etedi, bul bolsa bayanatshılarǵa tildi ayriqsha hám este qolarli tárzde isletiwge múmkinshilik beredi. Olar sóylew hám jazıwǵa reń, ura hám baylıq qosıp, baylanısti bayanatshı hám tıńlawshı ushın jáne de qızıqlı hám jaǵımlı etedi. Bunnan tısqarı, frazeologik birlikler til úyreniw hám oqıtıwda da zárúrli rol oynaydı. Frazeologik birliklerdi úyreniw hám olardan paydalanıw arqalı oqıwshılar tekǵana sóz baylıǵın keńeytirediler, bálki jergilikli sóylew naǵısları hám materiallıq nuanslarni tereńrek túsinediler. Juwmaq etip aytqanda, frazeologik birlikler emes tek tosınarlı sóz birikpeleri, lekin túrli funkciyalardı atqaratuǵın hám nátiyjeli baylanıske úlken úles qosatuǵın tildiń zárúrli strukturalıq bólimleri. Frazeologik birliklerdi úyreniw hám olardan paydalanıw til uyreniwshiler ushın bir neshe qıyınshılıqlardı keltirip shıǵarıwı múmkin. Birinshiden, bul birliklerdiń mánisin túsiniw idiomatik tábiyaatı sebepli qıyın bolıwı múmkin. Frazeologik birliktiń mánisi kóbinese onıń bólek sózleriniń mánislerinen parıq etedi, bul bolsa oqı