ПОНЯТИЕ О ФИЗИЧЕСКИХ КАЧЕСТВАХ.

Аннотация

While education inspires physical education, physical education complements intellectual education and provides a complementary system of educational development and focuses on quality and design in education Key words: Coordination, ability, complex and complex, psychophysical quality, speed, agility, dexterity, strength, physical qualities, movement, dexterity. ПОНЯТИЕ О ФИЗИЧЕСКИХ КАЧЕСТВАХ. Аннотация. В то время как образование вдохновляет физическое воспитание, физическое воспитание дополняет интеллектуальное образование и обеспечивает дополнительную систему прогресса в обучении и фокусируется на качестве образования и его формировании. Ключевые слова: координационные, способности, сложные и комплексные, психофизические качества, скорость, ловкость, инверсия, сила, физические качества, движение, инверсия. Koordinatsion qobilyat – bu insonning, asab, mushak va harakat muvofiqligi orqali, bajarilayotgan harakat faoliyati talablaridan kelib chiqqan holda, jismoniy sifatlarni zarur nisbatda safarbar etilishini ta’minlovchi murakkab majmuaviy pisixo-fizik xususiyatlarining yig’indisi deb tariflash mumkin. Biron harakat faoliyatini bajarishda insonning muvofiqlovchi imkoniyatlarini tavsiflash uchun nazariya va jismoniy tarbiya usuliyatida, uzoq vaqt «chaqqonlik» atamasi qo‘llanilib kelingan. Hozirgi kunda ularni belgilash uchun ko‘p hollarda «muvofiqlash layoqatlari» atamasi ishlatilmoqda. Bu tushunchalar ma’nosi bo‘yicha yaqin bo‘lgani bilan, tarkibi bo‘yicha bir xil emas. Chaqonlik Ta’kidlab o‘tish lozimki, chaqqonlik faqat sharoitning kutilmagan va og‘irlashgan vaziyatlarida, insondan bunday vaziyatlardan tez, aniq harakatlar kutilayotgan, to‘satdan va oldindan aytib bo‘lmaydigan hollarda namoyon bo‘ladi. Chaqqonlik-insonning murakkab va majmuaviy psixofizik sifati. Uning rivojlanganlik darajasi murakkab muvofiqlash masalalarini echishda qatnashuvchi psixomotor imkoniyatlarning rivojlanganlik saviyasi bilan aniqlanadi. Bunday masalarni echish uchun inson ham jismoniy, ham ruhiy tayyor bo‘lishi lozim. Yaxshi rivojlangan chaqqonlik sifati- harakatlarni boshqarishning oliy shakllaridan biri. Bejiz emaski, N.A.Bronshteyn harakat chaqqonligi-harakatlarni boshqarish malikasi deb ta’kidlagan. 2 51 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Teskorlik Insonning harakat masalalarini jadal sur’atlarda bajara olish imkoniyatini ifodalash uchun bir necha yillar davomida «tezkorlik» atamasi ishlatilib kelingan. Harakat tezkorligining ko‘plab shakllari mavjudligini va ularning o‘ziga xosligini e’tiborga olib, bu atamasi so‘nggi vaqtlarda «tezlik qobiliyati» tushunchasiga almashtirildi. Tezlik qobiliyati - bu minimal vaqt oralig‘idagi sharoitda harakatlarning bajarilishini ta’sdiqlovchi inson xususiyatlari-ning funksional majmuasi. Tezlik qobiliyatining ikki turi farqlanadi; - elementar - majmuaviy shakllari mavjud. Elementar shaklga tezlik qobiliyatlarining to‘rtta turi kiradi. 1. Berilgan xabarni tez sezish qobiliyati. 2. Yuqori tezlikdagi harakatni yakka lokal bajarish qobili-yati. 3. Harakatni tez boshlash qobiliyati (ba’zida amaliyotda keskin bajarish bilan ataladi). 4. Harakatni maksimal sur’atda bajarish qobiliyati. Hozirgi vaqtdagi yig‘ilib qolgan bir qator ilmiy omillarning ko‘rsatishicha, bu qobiliyatlar ham murakkab tizimga ega. Elementar tezlik harakati maksimal sur’ati tezlik qobiliyatining yagona shakli deyish mumkin emas. Bunga harakatning yuqori sur’at ko‘rsatkichlari orasidagi dastlabki holatning bajarilishini, yukning har xil og‘irligi va ortiqcha og‘irliksiz harakat amplitudasi o‘zgarishlaridagi aloqaning yo‘qligi kabi omillar guvohlik qiladi. Maksimal sur’atning yuqori ko‘rsatkichlari qo‘llarni oyoqlarga nisbatan, o‘ngni chapga nisbatan, distalni proksimalga nisbatan kuzatiladi. Tezlik paydo bo‘lishining elementar shakllari va boshqa qobiliyatlari yig‘indisidagi majmuaviy texnika malakasi bilan tasdiqlanishi tezlik layoqatini jadal murakkab aktlarda ko‘rinishi alohida sport turlariga xosdir. Majmuaviy shakllarga taalluqli bo‘lgan holatlar:  startda maksimal imkoniyatlarcha bo‘lgan tezlikni olish qobiliyati. (start tezlik qobiliyati) sprinterga yugurishdagi start tezligini oshirish, kon’kida yugurish va eshkak eshish sportida, futboldagi, sakrash, tennisdagi koptokni olish;  masofa tezligida yuqori darajalarga erishish qobiliyati (masofa tezlik qobiliyati) yugurishda, suzishda.  bir harakatdan boshqasiga tez o‘tishi qobiliyati. Tezlik qobiliyati darajasinirivojlantirish omillari; 1. Asab jarayonining harakatchanligi, ya’ni asab markazining hayajonlanish holatidan tormozlanish holatidagi o‘tish tezligi. 2. Turli mushak to‘qimalari egiluvchanligi va cho‘ziluv-chanligining o‘zaro munosabati. 3. Ichki va o‘rta mushaklarning muvofiqlash samaradorligi. 4. Harakat texnikasining mukammaligi. 5. Iroda fazilatlarini, kuchlarini, muvofiqlash qobiliyat-lari, egiluvchanligini rivojlantirish darajasi. 6. Mushaklardagi ATFnin