Axmadjonova Marg'uba Avazbek qizi Biologiya yo'nalishi 1-bosqich Oqyo'lova Gulnoza Miraxmad qizi Biologiya yo‘nalishi 1-bosqich

Аннотация

This article provides information about cell organelles - mitochondria and plastids - their structure, formation, and appearance. Key words:Leucoplast, chloroplast, leucoplast, photosynthesis, membrane, grana, stroma, assimilation, pigment, ATF, endosperm. Kirish. Plastidlar faqat yashil o‘simlik hujayralarida bo‘ladigan organoid hisoblanadi. SHimper 1885 yili barg hujayralaridya yashil donachalardan tashqari sariq, to‘q sariq va rangsiz tanachalarni kuzatdi va ularni plastidalar deb nom berdi. Fotosintez jarayoni amalga oshuvchi eukariot organizmlar hujayrasida uchraydi. Yuksak o‘simliklarda plastidalarning 3 turi uchrab, bir biriga aylanib turish xossasiga egadir.Ular ham boshqa organoidlar katori mezoplasmada joyashadi va boshqa organoidlar bilan fiziologik munosabatda bo`ladi. Ular har bir barg hujayralarida 20-50 donagacha plastidalar bo`ladi. Yirik daraht barglarini hujayralarida plastidlar 100 miliondan oshadi. Tuban o`simliklarda tabakalashmagan bir necha yashil plastidlar bo`lib, ular hromotoforlar deyiladi. Yuksak o`simliklarning rangli va rangsiz plastidlari disksimon bo`ladi. Plastidlarni sitoplazmadan kush qavat membranadan to`zilgan pust ajratib turadi. Plastidlar bo`linish va ko`rtaklanish yo‘li bilan ko`payish hususiyatiga ega. Shakli mitoxondriyalarga o‘xshash bo‘lib, kengligi 2-3 mkm ni uzunligi 5-10 mk ni tashkil etadi. Yashil suvo‘tlarda uzunligi 50 mkm gacha bo‘lgan gigant xloroplast(xromatofor) uchraydi. Hujayradagi o‘rtacha soni 10-30 tagacha.Ular qanday rangda bo`lishiga qarab, xloroplastlar, xromoplastlar, leykoplastlarga bo`linadi. Mitoxondriya (mitos-ip xondrion- tana). Mitoxondriya – sitoplazmatik hosilalar bo`lib, ular asosan hujayrani energiyasini ta‘minlaydigan, nafas olish protsessi va boshqa metabolitik 4 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo jarayonlarni amalga oshiradigan organoidlar hayotiga ega bo`lib, asosan quvvat ishlab chiqaruvchi stansiya hisoblanadi.Yorug‘lik mikroskopida ham kuzatish mumkin, donador shaklda uchraydi. Lekin shakli o‘zgarib turadi, ko`proq ipsimon yoki tayoqchasimon ko`rinishga ega. Ular hujayrada energiyaga muhtoj va kislorodga muhtoj yerlarda ko`proq mavjud. Uning uzunligi 0.5-1 mkm 7-20 mkmga teng. 3 xil komponentdan tashkil topgan. 1. 2 ta zich osmofil qavatdan iborat tashqi membrana. 2. Burmalar kristallar hosil qiladigan ichki membranalar. 3. Zich gomogen modda matriksdan iborat. Uning hujayradagi soni har xil. Masalan: jigar hujayralarida 2500 donaga yetsa, spermada 5-7 ta bo‘ladi. Umuman modda almashinuvi jadal hujayralarda ko‘p uchraydi. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA (ЛИТЕРАТУРА И МЕТОДОЛОГИЯ / LITERATURE REVIEW) Mitoxondriyani birinchi bo‘lib tekshirgan olimlar Kelliker (1850y) muskulda, keyinroq Flemming 1883 yil, Al‘tman 1890 y, Mixoles 1898y ta‘riflaganlar. Ularning shakli o‘zgarib turadi, spiralsimon, yumaloq, egri, tayoqcha donador va boshqa holatlarda uchrashi mumkin. Aktivligi yuqori organlarda yirikroq bo‘lishi xarakterli. Tarkibi: 40% oqsil, 30% glikoproteinlar, fosfolipidlar, 1% RNK va boshqa moddalardan tashkil topgan.Tashqi va ichki membrana qalinligi 70-80 A ga teng, ichki membrana oralig‘idagi bo‘shliq 100 A ga teng. Uning orasi strukturasiz matriks suyuqlik bilan to‘lgan bo‘ladi. Ichki membrana qing‘ir – qiyshiq, egri – bugri naychalar shaklida kristallar hosil qilgan. Uning asosiy vazifasi ichki satxni kengaytiradi. Ichki membranani matriks suyuqligiga qaragan sathida qo‘ziqorinsimon elementar zarralar joyslashgan. Ular oksisomalar deyiladi. Asosan ATF sintezi amalga oshadigan birlik hisoblanadi. Bundan tashqari bu ichki membrana sathida nafas olish zanjiri deb ataladigan murakab va ketma – ket boradigan bioenergetik jarayon amalga oshadi. Oqsil biosintezi jarayonida batafsil aytilgan. 1676 yildada A.Van Levenguk o‘rganadi, 1882 yilda A.SHimper davom ettiradi, ul‘trastrukturasini, A. Frey-Visling o‘rganadi.Plastidlar faqat yashil o‘simlik hujayralarida bo‘ladigan organoid hisoblanadi. SHimper 1885 yili barg hujayralaridya yashil donachalardan tashqari sariq, to‘q sariq va rangsiz tanachalarni kuzatdi va ularni plastidalar deb nom berdi. Fotosintez jarayoni amalga oshuvchi eukariot organizmlar hujayrasida uchraydi. Yuksak o‘simliklarda plastidalarning 3 turi uchrab, bir biriga aylanib turish xossasiga egadir. NATIJALAR VA MUHOKAMA (РЕЗУЛЬТАТЫ И ОБСУЖДЕНИЕ / RESULTS AND