O‘SMIRLAR KIYIMLARI O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARINING MONITORING TAHLILI Abulova Parvina Ulug‘bek qizi

Аннотация

Mazkur maqolada zamonaviy kiyimlarning tasnifi va kiyimning asosiy xususiyatlari, kiyimlarning sanoat ishlab chiqarilishida inson tanasining shakli, sotsiologik tadqiqotlarning asosiy tushunchalari, o‘smirlar kiyimlarining o‘ziga xos xususiyatlarini monitoring tahlil qilish kabi masalalar yoritib berilgan. Kalit so‘zlar: milliy, libos, naqsh, ramziy ma’no, kashta turlari, bodom nusxasi, anor nusxasi, bezak turlari. Kirish. Har qanday davrning maqsadi rivojlanish chizig‘idagi sifat jihatidan noyob davrlarni bir-biridan ajratib turadigan nuqtalarni aniqlashdir. O‘qituvchilar, fiziologlar va psixologlar davrlashtirishni qurish uchun turli mezonlarni aniqladilar [1]. Kiyim-kechak sanoati standartlariga muvofiq o‘smirlik chegaralari mavjud. Zamonaviy kiyimlarning tasnifi kiyimning asosiy xususiyati sifatida mahsulotning maqsadini belgilovchi himoya funksiyasiga asoslanadi. Shu asosda kiyim-kechak maishiy, sport va sanoatga bo‘linadi. Uy-ro‘zg‘or kiyimlari sinfi eng ko‘p bo‘lib, o‘z navbatida, assortimentga ko‘ra kichik sinflarga bo‘linadi, har bir kichik sinf turlarga bo‘linadi (ko‘ylaklar, yubkalar, shimlar, jiletlar, ko‘ylaklar va boshqalar) jinsi va yoshiga qarab, kiyim-kechak ayollar, erkaklar va bolalarga bo‘lingan. Bolalar kiyimlari o‘z navbatida, jins va yoshga bo‘linadi. Kiyimlarning sanoat ishlab chiqarilishi inson tanasining shaklini juda aniq aks ettiruvchi standart raqamlarni aniqlash zaruratini tug‘diradi. Tipik raqamlarning oqilona tizimi o‘lchovli tipologiya deb ataladi. Bolalarning o‘lchovli tipologiyasini qurish murakkab vazifadir. Talabalarda o‘sish jarayoni notekis sodir bo‘ladi. Bu tana hajmi va nisbatlarida yoshga bog‘liq o‘zgarishlarda ifodalanadi. Birlashtirilgan o‘lchovli tipologiya talabalar populyatsiyasining antropometrik so‘rovi natijalariga asoslanadi. Bunday tadqiqotlar vaqti-vaqti bilan amalga oshiriladi, chunki tezlashuv jarayoni bolaning va kattalar aholisining o‘sishi va jismoniy rivojlanishida doimiy o‘zgarishlarga olib keladi [2]. Metodlar. Tibbiyot va biologiya fanlari nuqtai nazaridan o‘smirlikni ko‘rib chiqaylik. Rivojlanish psixologiyasi nuqtai nazaridan, yoshni tasniflash mezonlari, birinchi navbatda, har xil faoliyat turlari bilan, shuningdek, yoshga bog‘liq fiziologiya bilan bog‘liq bo‘lgan tarbiya va rivojlanishning o‘ziga xos tarixiy, ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlari bilan belgilanadi. Rivojlanishning o‘zini belgilaydigan aqliy funksiyalarning mavjud. Yetakchi mutaxassislar – L.S.Vygotskiy, E.Erikson, A.N.Leontyev va D.B.Yelkoninlar tomonidan taklif qilingan tasniflarni ko‘rib chiqaylik. Birinchi marta yoshni davrlashtirish bo‘yicha tadqiqotni tizimlashtirish L.S.Vygotskiy tomonidan amalga oshirildi [4]. Shuningdek, u rivojlanishning dialektik modeli va yangi sifatga o‘tish g‘oyasidan kelib chiqqan holda o‘zining davriyligini taklif qildi. Shu bilan birga rivojlanishning barqaror va tanqidiy asrlarini (davrlarini) aniqladi. Barqaror davrlarda rivojlanishdagi daqiqali miqdoriy o‘zgarishlarning sekin va barqaror to‘planishi kuzatiladi va 28 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo tanqidiy davrlarda bu o‘zgarishlar keskin ravishda paydo bo‘ladigan qaytarilmas yangi shakllanishlar shaklida aniqlanadi. Jahon psixologiyasida bir vaqtning o‘zida uchta jarayonning rivojlanishiga asos solgan E.Erikson [3] davriyligi keng qo‘llaniladi: somatik rivojlanish, ijtimoiy rivojlanish va ongli "men"ning rivojlanishi. U o‘zining fazalar nazariyasini besh o‘lchovda ko‘rib chiqadi:  psixo-sosyal inqirozlar;  murojaat qiluvchi shaxslar doirasi;  ijtimoiy tartib elementlari;  psixo-ijtimoiy usullar;  psixoseksual dinamika;  rivojlanishning 8 bosqichini ajratib turadi. Birinchi – toʻrtinchi bosqichlar: goʻdaklik, erta bolalik, maktabgacha, maktab yoshi. Beshinchi bosqich: o‘smirlik (13 yoshdan 18-20 yoshgacha) shaxsiy individuallik, o‘ziga xoslik yoki o‘ziga xoslikning tarqalishi bilan tavsiflanadi. A.N.Leontyevning davriyligi yetakchi faoliyatning haqiqiy turiga asoslanadi. Unda go‘daklik (tug‘ilgandan 2 yoshgacha), erta bolalik (3-5 yosh), maktabgacha bolalik (5-6 yosh), maktab yoshi (7-11 yosh), o‘smirlik (11-14 yosh) va yoshlik (14-17 yosh) ta’lim va kasbiy faoliyat bilan bog‘liq .[6]. O‘smirlar o‘rtasida kiyim-kechak afzalliklarini aniqlash uchun monitoring ham katta ahamiyatga ega. Ijtimoiy jarayonlarni ilmiy tadqiq etishning eng samarali vositalaridan biri sotsiologik tadqiqotlardir. Ularda ishning ilmiy darajasini oshirish, mazmunini yangilash, boyitish va yangilash uchun katta imkoniyatlar mavjud. Sotsiologik tadqiqotlar boshqa vositalar qatori mavjud vaziyatni, o‘rganilayotgan jarayonning samaradorligi va rivojlanish tendentsiyalarini yetarlicha to‘g‘ri, chuqur va har tomonlama tahlil qilish imkonini beradi. Natijalar. Ilmiy tadqiqot tamoyillari tizimi - metodologiya. U ma’lumotlarni yig‘ish va qayta ishlash bo‘yicha tadqiqot tartiblari, texnikasi, usullari, usullari to‘plamini o‘z ichiga oladi. Aynan metodologiya to‘plangan faktlar obyektiv bilimlar