РАЗВИТИЕ ИСКУССТВА ДАРЕНИЯ В СЕВЕРНОМ ПАКИСТАНЕ КАК ПРИМЕР ГОД НЕЗАВИСИМОСТИ

Аннотация

The development of BARD ART in Karakalpakistan and its spiritual and educational effect on young learners. The article deals with the information about musical instruments of Karakalpak people. It informs about one of the most beautiful instruments which have irresistible sound – a lute. And provides suggestions for developing factors of national traditions. Key words: Folk music, string instrument, narrator, legend, dutar (stringed musical instrument with two strings) song, art, work of art. РАЗВИТИЕ ИСКУССТВА ДАРЕНИЯ В СЕВЕРНОМ ПАКИСТАНЕ КАК ПРИМЕР ГОД НЕЗАВИСИМОСТИ Аннотация. В статье даны сведения об истории музыкальных инструментов каракалпакского народа, о широко распространенном среди народа, очень красивом, имеющим звонкие звучание инструменте — дутаре, путях развития искусства бахши, обогащении национальных ценностей. Ключевые слова: Народные музыка, стунные инструменты, бакси, легенди, дутар, песня, искуства, художественое произведения. Мамлакатимизда баркамол авлодни шакллантириш, ёшларни маънавий-ахлоқий ва жисмонан соғлом этиб тарбиялаш, уларни олиб борилаётган ислоҳотларнинг фаол иштирокчисига айлантиришга қаратилган чора-тадбирлар изчил амалга оширилмоқда.[1] Айни вақтда миллий ўзлигимизни англаш, маданиятимизни ҳар томонлама ривожлантириш, халқимиз, аввало, ёш авлодимизни юксак инсоний туйғулар руҳида тарбиялаш, унинг эстетик диди ва тафаккурини шакллантиришда мақом санъатининг кенг имкониятларидан етарлича фойдаланилмаяпти.[2] Малумки, халқ мусиқа мероси жуда бой, мазмунан теранг ва юксак инсоний ғояларни ўзида мужассам этиши билан халқ ҳаётининг ўзига хос кўзгуси ҳисобланади. Шунинг учун ҳам халқ мусиқа меросида таълим ва тарбиявий мақсадларда фойдаланиш ҳамма даврларда ҳам олимлар, муттафаккир-файласуфлар, шоирлар, педагог-мураббийларнинг диққат марказида бўлиб келган. Қорақалпоқ халқининг бахшичилик ижодиёти жуда бой ва сер тармоқ бўлиб, улар орасидаги меҳнат ва маросим, мавсумий қаҳрамонлик ва достончилик қўшиқлардан тортиб, 7 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ оғзаки анъанадаги касбий мусиқа йўналишига мансуб мумтоз ашулалари асрлар оша шаклланиб, авлодлар томонидан сайқалланиб, мукаммаллашиб, кишиларга маънавий ҳамда эстетик озуқа бериб келади. Халқ мусиқаси таркибан ва табиатан синкретик (қоришма) санъатдир. Бунда сўз, куй ва ўйин (рақс ва куйга монанд ҳаракатлар) унсурларнинг ўзаро бирикиб келиши кузатилади. Чунки, оғзаки фольклор мусиқа намуналари келиб чиқиш манбаларига кўра халқ ҳаёти билан боғлиқ турли кўринишларни, хусусан, меҳнат жараёни, оилавий маросим ва урф- одатлар, ижтимоий муносабатларни акс эттирувчи анъаналар, халқ сайллари ва оммавий байрамларни ўзида ифода этиши билан ажралиб туради. Шунинг учун ҳам халқимизнинг тарихи, тилини, миллий қадриятлари, миллий ўзлигини англашда халқ мусиқа мероси жуда катта аҳамият касб этадики, республикамиз мустақилликка эришган дастлабки кунлардан барча ижтимоий-маънавий соҳаларда бўлгани каби, мусиқа таълими ва тарбиясини ҳам миллий негизда ривожлантириш, ўсиб келаётган ёш авлодни маънавий-ахлоқий, бадиий- эстетик тарбиялашда халқ мусиқа ижодиётидан кенг фойдаланиш, тобора унутилиб бораётган халқ мусиқа меросининг бебаҳо бойлиги бўлган фольклор, мумтоз ва мақом мусиқаларини тиклаш, асраб-авайлаш, таълим-тарбия жараёнига тадбиқ этишга устувор эьтибор қаратилиб келинмоқда. Таълимнинг барча бўғинларида мусиқа ўқув дастури ва дарсликлари шу асосда янгидан яратилди. Мустақиллик йилларида Қорақалпоғистонда бахшичилик санъатининг ривожланишига ҳисса қўшган бахшиларнинг маънавий-ахлоқий тарбиясига таъсирин таҳлил қилдик. Тинибаев Каримбай чинжирма-чинжир келаётган бахшилар авлодидан. Болалик чоғидан-оқ бахши куйлари билан жуда яқиндан танишиб борган Каримбай 10-13 ёшларидан бошлаб анча-мунча куйларни яхшилаб куйлай олган. Отасига эргашиб юриб бахшилар ижро этган куйларнинг оҳангларига, қочиримларига, моҳир ижро этилишига эътибор бериб, кўпгина куйларни отасидан ўрганиб боради. У Убайхан Садиқовга шогирдликка тушади, кўпгина куй-созларни ўрганади. Бахшичилик билан бирга гижжак соз асбобини ҳам ўрганади, устози куйласа у гижжак чалган. [3] Кўп йиллардан буён шогирдлар тайёрлайди ва кўпчилик шогирдлари давлатимиз томонидан мукофотланади. Улардан Қорақалпоғистон халқ артисти бахши Турғанбай Қурбанов, Қорақалпоғистонда хизмат кўрсатган артист Гулбаҳар Раметова, Ўзбекситон халқ бахшилари Ғайрат Утемуратов ва Тенел Қаллиев, Қорақалпоғистон халқ бахшилари Зиёда Шерипова ва Гулнара Алламберганова, Қорақалпоғистонда хизмат кўрсатган маданият ходими Инжигул Сабурова, Қорақалпоғистонда хизмат кўрсатган артист бахшилар Тилепбой Қўчқаров ва Узақбай Шамурадов, гижжакчи ва бахшилар Насир Нуратдинов ва Генжебай Султамуратов ва ҳ. Қурбанов Турғанбай Миллий қорақалпоқ бахшичилигининг 1980 ва 2005 йиллардаги ривожланиш тарихида Қорақалпоғистон халқ бахшиси Турғанбай Қурбановнинг катта ҳиссаси бор. Шуни таъкидлаш керакки, Т.Қурбановнинг 1980 йилдан бошлаб таниқли б