РОЛЬ ИМПЕРИИ СИНА В ЭКОНОМИЧЕСКОМ РАЗВИТИИ КОКАНСКОГО ХАНСТВА

Аннотация

This thesis is dedicated to the economic and political relations of the Kokand Khanate with China. The policies of Irdana Biy, who initiated the mutual relations, and Narbuta Biy, who developed them, and their influence on the development of the khanate were described. Key words and expressions: Transit trade, tribute, tax, strategy. РОЛЬ ИМПЕРИИ СИНА В ЭКОНОМИЧЕСКОМ РАЗВИТИИ КОКАНСКОГО ХАНСТВА Аннотация. Данная тезис посвящена экономическим и политическим связям Кокандского ханства с Китаем. Описана политика Эрданабия, положившего начало взаимоотношениям, и Норботабия, развившего их, и их влияние на развитие ханства. Опорные слова и выражения: Транзитная торговля, дань, налог, стратегия. Qo‘qon xonligining rivojlanishida tashqi iqtisodiy aloqalarning o‘rni alohida ahamiyatga ega. Xitoydagi Sin imperiyasi bilan Qo‘qon xonligining iqtisodiy aloqalari ikki tomonlama manfaatlari o‘laroq xonlikni ko‘proq rag‘batlantirgan. Xususan, Erdonabiy tashqi siyosatda Xitoy bilan aloqalarni tiklashga urungan xonlardan sanaladi. 1760 yilda Erdonabiy oʻzining Andijon hokimi Toʻxta Muhammadni birinchi bo’lib Pekinga elchi qilib joʻnatadi . Sovg'alar orasida ajoyib oq ot va oq lochin ham bor edi. Imperiyaning Qo’qon bilan rasmiy munosabatlariga oid xitoy manbalarida Farg'ona vodiysida xitoy mustamlakasi qarorgohi mavjudligi ko'rsatilsada ammo, so'nggi tahlillar munosabatlar aslida juda noaniq ekanligini ko'rsatdi., Qo’qonning Xitoy bilan rasmiy munosabatlari Qo’qon 138 uchun zararga ishlamadi. Aksincha, ikkala tomon ham munosabatlarni o'z yo'lida foydali deb topdilar. Xitoy imperatorining Tyan- Shan narigi tomondan "o'lpon" missiyalarini olayotganini da'vo qilish qobiliyati Pekinda valyutaga ega edi, chunki bu hududning sezilarli darajada kengayishini va prognozini ko'rsatdi. Boshqa tomondan olib qaraganda Erdonabiyningbu ittifoqdan ko’zlagan tarafi shundaki mahalliy siyosiy muhitda o'z obro'sini mustahkamlash va Qo’qonning Xitoy bilan savdo aloqalarini yaxshilash uchun Pekin kabi kuchli ittifoqchidan foydalanishidir. Eng oddiy darajada, bunday munosabatlar Farg'ona vodiysida uning qo'lini mustahkamlaydi va Xitoy tovarlari bilan yanada faol tranzit savdosiga soliq solishdan foyda olish imkonini beradi. O'zaro munosabatlar bir qator aniq foyda keltirdi, lekin u ma'lum cheklovlarni ham qo'ydi. Masalan, Erdonabiy dastlab xon unvonini qabul qilib, Xitoy imperatori bilan teng huquqlilikni ta'minlashga harakat qilgani haqida ba'zi dalillar mavjud . Biroq, bu masala bo'yicha dalillar shubhali va agar u to'g'ri bo'lsa ham, uning harakatlari muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Shunga qaramay, o'sha paytda Xitoy Erdonabiyni Markaziy Osiyodagi tengdoshlari orasida eng buyugi deb tan oldi. Qo’qon Xitoy bilan munosabatlarni o'rnatayotganda, boshqa tashvishlar uni buzish uchun til biriktirdilar. 1762 yildan ko'p o'tmay, Xitoy Turkiston va Samarqandni nishonga olmoqchi bo'lib, g'arbdan uzoqroqda joylashgan hududlarga navbatdagi ommaviy bosqinni rejalashtirayotgani haqida xabarlar tarqala boshladi . O'tgan o'n yillikdagi ommaviy yurishlardan so'ng, Tyan-Shanning g'arbiy qismidagi hududlar yaqinda Xitoy qo'shinlari bilan to'qnash keladi degan qo'rquv butun mintaqaga tarqaldi. Bu albatta Erdonabiyni tuzilajak ittifoqdan qo’rqish hissini uyg’otar edi. Vaholanki tanganing ikki tarafi mavjud. Bu ittifoqdan eng ko’p foyda ko’rgan Qo’qon xonligidir. Qo’qonga soliq undirilmagan, vodiyda Xitoy amaldorlari bo‘lmagan, ma’muriyati ustidan Xitoy nazorati bo‘lmagan va mavjud bo‘lgan davrda bu munosabatlar juda noaniq va muzokaralar uchun ochiq bo‘lib qolgan. Qo’qon ataylab va strategik yoʻl bilan Xoʻqandning Xitoy bozorlariga chiqishini yaxshilash uchun barcha imkoniyatlarni ishga soldi. Keyingi yillarda Shinjonning qishloq xoʻjaligi va savdo iqtisodiyoti oʻsishi bilan bu muhim daromad manbaiga aylandi. Qo’qon o‘zining harbiy qudratini oshira oldi, vodiydagi siyosiy mavqeini sezilarli darajada mustahkamladi, Buxoroning mintaqadagi savdo va harbiy hukmronligiga qarshi kurasha oldi. Vodiy aholisi bu o'zgarishlardan katta foyda ko'rdi. Qo’qon Xitoy ruxsat bergan darajada rasmiy elchilik missiyalarini jo‘natdi 139 Erdonabiy tashqi siyosatda Xitoy bilan aloqalarni tiklashga urungan xonlardan sanaladi. 1760 yilda Erdonabiy oʻzining Andijon hokimi Toʻxta Muhammadni birinchi bo’lib Pekinga elchi qilib joʻnatadi . Sovg'alar orasida ajoyib oq ot va oq lochin ham bor edi. Imperiyaning Qo’qon bilan rasmiy munosabatlariga oid xitoy manbalarida Farg'ona vodiysida xitoy mustamlakasi qarorgohi mavjudligi ko'rsatilsada ammo, so'nggi tahlillar munosabatlar aslida juda noaniq ekanligini ko'rsatdi., Qo’qonning Xitoy bilan rasmiy munosabatlari Qo’qon uchun zararga ishlamadi. Aksincha, ikkala tomon ham munosabatlarni o'z yo'lida foydali deb topdilar. Xitoy imperatorining Tyan- Shan narigi tomondan "o'lpon" missiyalarini olayotganini da'vo qilish qobiliyati Pekinda valyutaga ega edi, chunki bu hududning sezilarli darajada kengayishini va prognozini ko'rsatdi. Boshqa tomondan olib qar