МЕТОДИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ ЯЗЫКОВЫХ КОМПЕТЕНЦИЙ УЧАЩИХСЯ КАРАКАЛПАКСКОЙ ШКОЛЫ НА ОСНОВЕ ИЗУЧЕНИЯ ЯЗЫКОВЫХ ДИСЦИПЛИН.

Аннотация

This article presents the scientific-theoretical foundations of the formation of language competences in primary school students through children's literature. The level of the article is determined by the fact that the research works of foreign and local scientists on this topic are covered. Key words: language, linguistics, linguistic competence. МЕТОДИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ ЯЗЫКОВЫХ КОМПЕТЕНЦИЙ УЧАЩИХСЯ КАРАКАЛПАКСКОЙ ШКОЛЫ НА ОСНОВЕ ИЗУЧЕНИЯ ЯЗЫКОВЫХ ДИСЦИПЛИН. Аннотация. В данной статье представлены научно-теоретические основы формирования языковых компетенций у учащихся начальных классов посредством детской литературы. Уровень статьи определяется тем, что освещаются исследовательские работы зарубежных и отечественных ученых по данной теме. Ключевые слова: язык, лингвистика, языковая компетенция. Respublikamiz umumtálim maktablarida ona tilini óqitishda óquvchilarning nutqini óstirish, luǵat ustida ishlash, tálim oluvchilarning ijodiy fikrlashlariga zamin yaratish va darslarni integrativ yondashuvlar asosida tashkil etish borasidagi muammolar bir qator olimlarimiz tomonidan tadqiq etilgan. Bugun kunda tálim sohasida kompetensiya, kompetentlilik kabi tushunchalar muomalada juda keng foydalanilmoqda. Bu sózning asl máno-mazmuni nimalardan iborat? Kompetensiya (“competence”, “to compete” sózidan kelib chiqib) sózi ózida “musobaqalashmoq”, “raqobatlashmoq”, “bellashmoq” mánolarini ifodalaydi. Sózma-sóz tarjima qilganda “musobaqalashishga layoqatlilik” mánosida ifodalanadi. Atamaning mohiyati shundan iboratki, “samaradorlik”, “moslashuvchanlik”, “yutuqlilik”, “uquvlilik”, “muvaffaqiyatlilik, “natijalilik”, “tushunuvchanlik”, “xususiyat”, “sifat”, “miqdor” kabi tushunchalar bilan tasniflanadi. Yuqoridagi málumotlardan kórinib turibdiki, lingvistik kompetensiya óquvchilarda tilning grammatikaga oid bilimlarini rivojlantirish va ózbek tilining keng imkoniyatlaridan unumli foydalangan holda óquvchilar óz fikrlarini tóǵri, izchil, ravon va mánoli, shu bilan birga tinglovchiga tushunarli tarzda bayon etishini shakllantirishdan iborat. 4 20 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Tilning grammatikga oid bilimlari deyilganda esa biz tilshunoslik fanining bólimlari: fonetika – tovushlar, leksikalogiya - sózlarning luǵaviy boyligi, sózning tarkibi, sóz yasalishi, morfologiya - sóz shaklari, sintaksis - sóz tuzilishi va qurilishi, yozuv va imlo, tinish belgilari, nutq uslublariga oid tushunchalarni egallashi tushuniladi. Mazkur kompetensiyani rivojlantirish mazmuni óquvchilarda fikr va mulohazalarini óz ona tilida erkin, aniq, qisqa, ravon va tushunarli tarzda bayon eta olishiga, óz nutqida adabiy til normalariga rioya qilgan holda sózlash, imlo va uslubiy xatolarsiz fikr almashishga yordam beradi. Umumtálim maktablarida mazkur kompetensiyalarga ega óquvchini tarbiyalash “Ona tili” fanining zimmasidadir. Biroq amaldagi darsliklarimiz lingvistik bilimdon óquvchini qay darajada tarbiyalamoqda?! Olima G.Yusupovaning “Bólajak pedagoglarning lingvistik kompetensiyalarini shakllantirishda aralash tálimdan foydalanish metodikasi” nomli tadqiqoti natijasida bólajak pedagoglarning lingvistik kompetensiyalarini shakllantirishda aralash tálimdan foydalanishning tanishuv, ijodiy qism, baholash bosqichlari, ózbek tilini bilish darajasini xalqaro mezonlar asosida baholash texnologiyalari aniqlashtirilganligini kórishimiz mumkin . Bolalar adabiyoti orqali boshlanǵich sinf óquvchilarining lingvistik kompetensiyalarini shakllantirish metodikasini yaratish maqsadini amalga oshirish uchun bir qator vazifalar ishlab chiqildi. Mazkur vazifalar quyidagilar etib belgilandi: - ona tili darslarida óquvchilarning lingvistik kompetensiyalarini shakllantirish yuzasidan pedagogik va metodik imkoniyatlarni tahlil qilish; - boshlanǵich sinf óquvchilarining lingvistik kompetensiyalarini shakllantirishning didaktik komponentlarini yaratish, mavjudlarini takomillashtirish; - ilǵor pedagogik va axborot texnologiyalari yordamida lingvistik kompetensiyalarni shakllantirishdagi didaktik jihatlarini belgilash; - boshlanǵich sinf óquvchilarining lingvistik kompetensiyalarini shakllantirishning ilmiy- metodik taminotini takomillashtirish; - “Ona tili va óqish savodxonligi” darsligini tahlil qilish va darslik mavzularini mustahkamlashga xizmat qiluvchi qóshimcha metodik adabiyotlar ishlab chiqish. Mazkur vazifalarning amaldagi holati boshlanǵich sinf óqituvchilari uchun óquvchilarning lingvistik kompetensiyalarini shakllantirish va rivojlantirish uchun xizmat qilsa, óquvchilar uchun esa maktabda olgan bilimlarini mustahkamlashga yordam beradi. Mazkur tadqiqot natijalari tálim sifatiga ijobiy tásir etadi. Madaniyatlararo muloqot kompetensiyasi haqida gapirar ekanmiz avvalo, kompetensiya sózining tom mánosiga e’tibor qaratishimiz lozim. Shunday ekan “Kompetensiya” tushunchasi lotincha “competere” – mos kelmoq sózidan olingan bólib, “óz kasbiga yaroqli, loyiq” degan mánoni angla