O‘RNI Sadriddinov Baxtiyor Shamshiddin o‘g‘li Namangan davlat texnika universiteti Buxgalteriya hisobi kafedrasi stajyor o‘qituvchisi

Аннотация

This article examines the concept of sustainable development and its significance for the industrial sector. Sustainable development is presented as a balanced approach to economic growth, social well-being, and environmental safety. The paper emphasizes the need for rational use of resources, waste reduction, and implementation of innovative technologies in industrial enterprises. Uzbekistan’s national strategies are analyzed to illustrate their role in supporting sustainable industrial growth and long-term development objectives. Keywords: sustainable development, industrial policy, environmental safety, economic growth, strategic planning, production, innovation, resource efficiency, green economy, regional development Barqaror rivojlanish — bu iqtisodiy o‘sish, ijtimoiy barqarorlik va atrof-muhitni muhofaza qilishni muvozanatda ta’minlashga qaratilgan strategik yondashuvdir. Ushbu tushuncha 1987 yilda BMTning "Bizning umumiy kelajagimiz" hisobotida ilk bor aniq shakllangan bo‘lib, keyinchalik global siyosiy va iqtisodiy muhokamalarning asosiy mavzusiga aylangan. Barqaror rivojlanish nafaqat iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, balki bu o‘sishning kelgusi avlodlar uchun ham zararsiz bo‘lishini ko‘zda tutadi. 4 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Sanoat sohasi barqaror rivojlanish jarayonida markaziy o‘rin tutadi. Chunki sanoat korxonalari iqtisodiy o‘sishni harakatga keltiruvchi asosiy manba bo‘lib, ular ish o‘rinlari yaratish, eksport salohiyatini oshirish va ichki bozorni to‘ldirishda muhim ahamiyatga ega. Biroq sanoat faoliyati ko‘p hollarda tabiiy resurslarning orttiqcha sarfi, chiqindilarning ko‘payishi va ekologik muvozanatning buzilishiga sabab bo‘ladi. Shu bois, sanoat sohasini barqaror rivojlantirish — bu nafaqat iqtisodiy samaradorlikni ta’minlash, balki ijtimoiy va ekologik barqarorlikni ham hisobga olishni talab etadi. O‘zbekistonda ham sanoatni barqaror rivojlantirish dolzarb vazifalardan biri bo‘lib, bu borada “O‘zbekiston–2030” strategiyasi, “Yashil iqtisod” tamoyillari va raqamlashtirish dasturlari muhim o‘rin tutmoqda. Mazkur maqolada barqaror rivojlanishning nazariy asoslari, uning sanoat sohasidagi amaliy ahamiyati va milliy sanoat siyosatining ushbu yo‘nalishdagi ustuvor vazifalari tahlil qilinadi. Barqaror rivojlanish — bu faqatgina iqtisodiy o‘sishga emas, balki resurslardan oqilona foydalanish, atrof-muhitni muhofaza qilish va kelajak avlodlar manfaatlarini inobatga olishga asoslangan kompleks yondashuvdir. Ushbu yondashuv BMT tomonidan qabul qilingan 2030 yilgacha Barqaror rivojlanish maqsadlari (SDGs) orqali xalqaro miqyosda mustahkamlangan bo‘lib, unda jami 17 ta maqsad va 169 ta vazifa belgilab qo‘yilgan[1]. Mazkur maqsadlarning kamida to‘rttasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri sanoat sohasiga daxldor: Maqsad 9 – sanoat, innovatsiyalar va infratuzilma; Maqsad 12 – mas’ul iste’mol va ishlab chiqarish; Maqsad 13 – iqlim o‘zgarishlariga qarshi kurash; Maqsad 8 – barqaror iqtisodiy o‘sish va bandlik[2]. O‘zbekistonda ushbu yo‘nalishda bir qator davlat hujjatlari qabul qilingan. Jumladan, “O‘zbekiston–2030” strategiyasida ekologik barqarorlik va iqtisodiy o‘sishning uyg‘unligini ta’minlash asosiy maqsadlardan biri sifatida belgilangan[3]. Shuningdek, 2023–2025 yillarga mo‘ljallangan “Yashil energiya” dasturi doirasida qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish masalalari sanoat sohasida ustuvor vazifa sifatida belgilangan[4]. Sanoatni raqamlashtirish, innovatsiyalarni joriy etish va ISO 14001 standartlari asosida ekologik boshqaruvni kuchaytirish borasida ham amaliy ishlar olib borilmoqda[5]. Sanoat sohasida barqaror rivojlanishga erishish, avvalo, iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi muvozanatni aniqlash va samarali boshqarishni talab etadi. O‘zbekiston sanoatida oxirgi yillarda kuzatilayotgan dinamika shu jihatdan tahlil qilinishi zarur. 1. Iqtisodiy samaradorlik tahlili Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2022–2024 yillar oralig‘ida sanoat ishlab chiqarish hajmi o‘rtacha 7–8% o‘sishni tashkil etdi. Eng yuqori o‘sish qurilish materiallari, kimyo va to‘qimachilik sohalarida kuzatildi. Biroq, ishlab chiqarish hajmining ortishi resurslardan oqilona foydalanish va energiya tejamkorlik darajasi bilan hamohang rivojlanmayapti. Ayniqsa, kichik va o‘rta korxonalarda eski texnologiyalardan foydalanish holatlari yuqori darajada saqlanib qolmoqda. 2. Ekologik barqarorlik darajasi Sanoat sohasidagi ekologik ko‘rsatkichlar barqaror rivojlanish talablariga to‘liq mos emas. Jumladan:  2023 yilda atmosferaga chiqarilgan zararli moddalar hajmi 1,2 mln tonnadan ortiqni tashkil etdi[6]. 5 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si  Qayta ishlash va chiqindilarni ajratib yig‘ish tizimi hali to‘liq yo‘lga qo‘yilmagan.  ISO 14001 ekologik standartlari bo‘yicha sertifikatlangan sanoat korxonalarining ulushi jami sanoat sub’ektlarining 5%dan kamini tashkil etmoqda[7]. Bunday holatlar sanoatda hali ham