СОЦИАЛЬНО-БЫТОВАЯ ЖИЗНЬ ПЕРЕСЕЛЕНЦЕВ И ИХ РАЗМЕЩЕНИЕ В СЕЛАХ И ПОСЕЛКАХ ТУРКЕСТАНА В КОНЦЕ XIX - НАЧАЛЕ XX ВВ

Аннотация

It is based on periodical press materials to reveal the resettlement of people from the Russian Empire to Turkestan in the late 19th - early 20th centuries and their socio-economic life, the regions where Russian settlements and settlements were established, and the relations between the Slavic and local people who lived in these regions. It was determined that the government's measures related to the creation of "empty land funds" for those displaced to Turkestan at the expense of fertile land and pastures were one of the main factors that caused the discontent of the local population. It is proved that the purpose was to strengthen the colonial rule. Keywords: resettlement process, history of settlements, Slavic peasants who came in search of "happy life", establishment of first settlements. СОЦИАЛЬНО-БЫТОВАЯ ЖИЗНЬ ПЕРЕСЕЛЕНЦЕВ И ИХ РАЗМЕЩЕНИЕ В СЕЛАХ И ПОСЕЛКАХ ТУРКЕСТАНА В КОНЦЕ XIX - НАЧАЛЕ XX ВВ Аннотация. На основе материалов периодической печати раскрываются переселение людей из Российской империи в Туркестан в конце XIX - начале XX веков и их 57 социально-экономическая жизнь, регионы основания русских поселений и поселений, отношения между славянскими и местные жители, проживавшие в этих регионах. Определено, что меры правительства, связанные с созданием «пустых земельных фондов» для переселенцев в Туркестан за счет плодородных земель и пастбищ, явились одним из основных факторов, вызвавших недовольство местного населения. Целью было укрепление колониального господства. Ключевые слова: процесс переселения, история расселения, славянские крестьяне, пришедшие в поисках «счастливой жизни», возникновение первых поселений. Manbalarda 1867 yildan 1917 yilga qadar Turkistonga ko`chirilgan rusiyzabon aholining soni xaqida ko`plab ma’lumotlar keltiriladiki, ulardagi raqamlar biri ikkinchisini to`ldirishi bilan birga, hamma vaqt ham biri boshqasiga mos kelmaydi. Ko`chirilganlar yashaydigan manzilgox, posyolka va qishloqlaridagi aholining aniq sonini belgilashdagi asosiy to‘siq bo`ladigan omillar shundaki, avvalo, davlat tomonidan ko`chib kelganlar va o‘z ixtiyoriga ko`ra ko`chganlarning barchasi joylarida muhim yashab qolmasdan, yashash manzillarini doimiy ravishda o`zgartirib to`rganlar. Masalan, Yettisuv viloyati uyezdlariga ko`chganlarning 1882-1885 yillarda 50 foizi beqaror bo`lib, bir yerdan ikkinchi yerga doimo ko`chib o‘tib yashaganlar1. Sirdaryo va Kaspiyorti viloyatiga ko`chirilgan aholining 38,2 foizi o‘z yashash joylarini o`zgartirib turishgan. Bu xududlarda “donchilik madaniyati”ni rivojlantirish, dehqonlar muqim yashashi uchun hukumat kerakli choralarni ko`rishi kerakligi xaqidagi ma’lumotlar ham fikrimizni tasdiqlaydi2. XIX asrning 80 yillari ikkinchi yarmidan boshlab “baxtli hayot” qidirib Yettisuv, Kaspiyorti viloyatlariga ko`chganlarning bir qismi Farg`ona va Samarkand viloyatlari uyezdlariga ko`chib o‘tdilar. yangi tashkil topgan qishloqlardagi aholi sonini aniqlashdagi qiyinchiliklarga ayrim qishloqlarning nomlari mahalliy aholi qishloq nomlari bilan bir xilligi ham sabab bo`lgan. Shuningdek, bu ma’lumotlarga aniqlik kiritishdagi muammolardan biri shundaki, rusiyzabon dehqonlar o‘z xo`jaligiga tegishli yer va ishchi xayvonlarini mahalliy aholiga ijaraga berib, o‘zlari yaqin bo`lgan shaxar, posyolka va temiryo`l stansiyalariga ishlash uchun ketib qolishgan. Turkiston general-gubernatori K.P. Kaufman davrida (1867-1881) Sirdaryo viloyatiga ko`chirib keltirilganlarning 10 foizi oldin kelgan yerlariga qaytib ketishdi, 3 dan 1 qismi Yettisuv viloyatiga 1 Велецкий С. О колонизационном Семиречья. // Туркестанский сборник. Том 496. - С.82. 2 Григорев В. Крестьянская колонизация в Сыр Дарьинской области. // Русская мысл. 1893.- № 2; Русская поселения в Закаспийский области. // Русская мысл. 1895.- № 5. 52 58 ko`chib o`tgan3. Yettisuvga Kaufman davrida 1875 -1881 yillarda xar yili o`rtacha 110 ta oila ko`chirilib, jami 2075 ta dehqon xo`jaligi joylashtirilgandi. 1847-1867 yillar davomida Yettisuvga kazaklar ko`chib ular 14 stanitsada 15 ming nafarni tashkil etgan bo`lsa, ilk bor 1869 yildan boshlab dehqonlar yashash uchun manzilgoxlari paydo bo`lgan4. Bundan ko`rinadiki, dastlab ko`chirilgan kazaklar stanitsalarda yashashgan, lekin ularning ko`payib borishi va buni qo‘llab quvvatlagan hukumatning ta’siri natijasida ularning aloxida qishloqlari tashkil topgan. Sirdaryo xarbiy chizig‘idagi 1-sonli fortda 2944 kishi, shundan 1550 nafari xarbiy, 336 tasi xarbiylar oilasi, 734 nafari dehqonlar bo`lib, ulardan 275 tasini xotin-qizlar tashkil qilgan5. Dastlabki rus qishloqlari rus fortlari deyishimiz mumkin. 1875 yilda Sirdaryo viloyati Avliyoota uyezdida birinchi rus dehqonlari qishlog‘i tashkil etilishi bilan xarbiylar yashash joylarida iste’fodagi xarbiylar’ni o`lkaga joylashtirish bilan birga, markaziy guberniyalardan oddiy kishilar ko`chirila boshlandi. 1876 yilda qirgiz chullariga ko`chish boshlandi. 1877-1878 yillarda “yer xudoniki” shiori ostida ushbu jarayon yanada avj oldi. 1875 yilda Avliyoota u