BANKLARNI TRANSFORMATSIYALASHUVIDA MOLIYAVIY INNOVATSIYALARDAN FOYDALANISHNING ME’YORIY-HUQUQIY ASOSLARI M.Q.Maxmudova

Аннотация

In this tethsis, the innovation processes that are rapidly influencing the economic system and the origin of the financial innovation in the format related to it, the necessity of regulatory and legal documents in the process of transformation of banks, and information on ensuring the existing ones have been presented. Opinions of foreign scientists were given to individual participants and additional proposals for quality innovations. Key words: innovation, financial innovation, innovative information technology, improved product, approach, theory. Mamlakatimizda hozirgi vaqtda deyarli har kuni ulkan yangilik va o‘zgarishlar sodir bo‘lmoqda. Bu, o‘z navbatida taraqqiyotimiz sur’atlari naqadar tezlashib, ularning natijadorligi ortib borayotganligini ko‘rsatadi. Eng muhimi, bunday keng ko‘lamli islohot va yangilanishlar aniq maqsadga – “Yangi O‘zbekiston”ning rivojini yangi bosqichga olib chiqish, xalqimiz farovonligini oshirishga qaratilgani bejiz emas. Zamonaviy texnologiyalar bir joyda to‘xtab turmaydi. U muntazam takomillashgani sayin, tabiiyki, sohaning qonunchilik asoslari ham mustahkamlanib boraveradi, jumladan, 2030 yilga qadar “Raqamli O‘zbekiston” konsepsiyasini ishlab chiqish yuzasidan chora- tadbirlarni amalga oshirish belgilangan. 13 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Innovatsion texnologiyalar mamlakatning iqtisodiy sohasiga tadbiq etilganda ushbu sektor faoliyatini takomillashtirish uchun xizmat qiladi. Bunda banklarni transformatsiyalshuvi hukumat darajasidagi holat bo’lganligi sababli ham raqamlashuv jarayonlari juda intensiv darajada amalga oshayotganiga guvoh bo’lishimiz mumkin. Bunda banklar mijozlar bilan bevosita aloqalarni kuchaytirish, xizmat ko’rsatishni bir muncha soddalashtirish va qulayliklar yaratish, moliyaviy hisob-kitoblarni to’liqligicha avtomatlashtirish va boshqa bir qancha imkoniyatlarga ega bo’lishadi. Shu bilan bir qatorda banklar innovatsion texnologiyalr yordamida xavfsizlik va himoya sohasida ham noodatiy usullardan foydalanish imkoniyatiga ega bo’ladilar. Bank mijozlari ma’lumotlarini muhofazasi, kiberxavflardan himoyalanish choralari borasida ham aniq metodlarni ishlab chiqish hamda ulardan keng foydalanish bo’yicha izlanishlar olib boorish maqsadga muvofiq hisoblanadi. O‘zbekiston respublikasi prezidentining “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi to‘g‘risidagi farmoniga asosan barqaror iqtisodiy o’sish orqali aholi farovonligini ta’minlash bo’yicha belgilangan chora tadbirlar qatorida 2030-yilga qadar iqtisodiyot hajmini 2 barobarga oshirish va “daromadini o’rtachadan yuqori bo’lgan davlatlar” qatoriga kirish vazifasi yuklangan. Bu vazifani bajarishda banklar faoliyatini raqamlashtirish, zamon talabiga mos raqamli mahsulotlar hamda xizmatlar taklifini beradigan banklar sonini oshirish zarurligini ko’rish mumkin. Ushbu vazifani bajarish uchun pul-kredit, fiskal va tashqi savdo siyosatlarini o’zaro muvofiqlashtirish hamda tovar va xizmatlar borasida raqobat muhitini yaxshilashga qaratilgan tarkibiy islohatlarni davom etttirish orqali 2030-yilga borib yillik inflyatsiyani 5-6 foiz darajasiga tushirish maqsad qilib qo’yilgan. Iqtisodiyotda transformatsiya va institutsional islohotlarni izchil davom ettirish, mamlakatda qulay investitsion va ishbilarmonlik muhitini ta’minlash zarurligi ko’rsatib o’tilgan. Ushbu strategiyada bank sektori uchun ham alohida rivojlantirish konsepsiyasi ishlab chiqilgan bo’lib, bunda bank tizimida islohotlarni jadallashtirish, bank xizmatlari bozori hajmini oshirish va sohada raqobatni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratish lozimligi ko’rsatilgan: - Bank va moliya tizimida yillik kreditlash hajmini 40 milliard dollarga yetkazish; - bank omonatlari hajmini 4 barobarga oshirish; - banklarni xususiylashtirish va davlat ixtiyorida 3-4 ta bankni saqlab qolish; - bank bozoriga kamida 4 ta yirik nufuzli chet el banklarini jalb qilish; - banklarga xalqaro tan olingan minimal standart va talablarni joriy qilish orqali me’yorlar va nazorat bazalarini takomillashtirish; - kamida 3 ta tijorat banklarida islom moliyasi mezon va tartiblarini joriy etish, islom moliyasining qonuniy asoslarini shakllantirish. Oxirgi yillarda mamlakatimiz bank tizimida ko‘plab ijobiy islohotlar amalga oshirilmoqda. Ushbu islohotlarning katta qismi bank tizimi xizmatlarining ommabopligi va qulayliklarini kengaytirish, aholini va iqtisodiyotni ko‘p yillar davomida qiynagan naqdsiz hisob-kitoblardagi muammolarni bartaraf etishga qaratilgan. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son “2020 — 2025 yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida”gi farmoni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 12-sentyabrdagi PQ-3270-sonli “Respublika bank tizimini yanada rivojlantirish va barqarorligini oshirishga doir chora- 14 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori, 2019-yil 23-iy