ВЛИЯНИЕ ВОСТОЧНОЙ КЛАССИЧЕСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ НА СИСТЕМУ КЛАССИЧЕСКИХ УЧЕБНЫХ ТЕРМИНОВ

Аннотация

In this article, views on the perception of absolute existence in Islam and Sufism, views of philosophical pantheism developed in the East and West, literary-cultural, cultural- enlightenment relations and interaction between East and West in Uzbek literature in the 80s and 90s of the 20th century, these relations are presented in a fair scientific way. Thoughts were made about the hard-working literary scholars who carried out on the basis of evidence. Key words: Islam and Sufism. Ibn Rushd (Averroes), tajalli, reflection, perception, otrajenie, N. Komilov, "new event", "new attitude", word of achievement, O'. Sulayman, Islamic scientific committee. ВЛИЯНИЕ ВОСТОЧНОЙ КЛАССИЧЕСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ НА СИСТЕМУ КЛАССИЧЕСКИХ УЧЕБНЫХ ТЕРМИНОВ Аннотация. В данной статье рассмотрены взгляды на восприятие абсолютного существования в исламе и суфизме, взгляды на философский пантеизм, сложившиеся на Востоке и Западе, литературно-культурное, культурно-просветительское общение и взаимодействие Востока и Запада в узбекской литературе в В 80-е и 90-е годы 20-го века обсуждаются эти отношения, высказываются мысли о трудолюбивых литературоведах, которые сделали это на основе справедливых научных данных. 11 Ключевые слова: Ислам и суфизм. Ибн Рушд (Аверроэс), таджалли, размышление, восприятие, отражение, Н. Комилов, «новое событие», «новое отношение», слово достижения, О'. Сулейман, Исламский научный комитет. Islom va tasavvufda Haqqi zoti mutlaq, borliqni uning tajalliysi, aksi sifatida qarash Ibn Rushd (ovrupoda Averroes) asarlari orqali XIII asrdayoq Yevropada keng tarqaldi. Arabcha tajalliy atamasi lotin tiliga refleksiya, lotinchadan ruschaga отражение va XX asr boshlarida ruschadan oʻzbekchaga inʼikos yoki refleksiya shaklida qaytadan qabul qilindi.1 Borliq Haqning tajalliysi boʻlgani sababli har bir narsada Haq zarrasi boʻladi. Sharq va gʻarb falsafasida rivojlangan falsafiy panteizmning oʻnlab yoʻnalishlarida bu gʻoya har xil talqinlarda qabul qilindi va ular barchasining manbai Sharq alloma donishmandlarining maʼrifiy tafakkuri mahsulidir. XX asrning 80-90-yillarida oʻzbek adabiyotshunosligida Sharq-u Gʻarbning adabiy- madaniy, madaniy-maʼrifiy aloqa va oʻzaro taʼsiri mavzuini yoritishga ragʻbat ancha kuchaydi. Ayniqsa prof. Fozila Sulaymonova, prof. Najmiddin Komilovning shu yoʻnalishdagi tadqiqotlari diqqatga molikdir. Xususan, 80-yillarning boshidan roʻshnolik koʻrgan N. Komilovning ,,Ibn Sino va Dante asariʼʼ2 adabiy-ilmiy, maʼrifiy hayotimizda ulkan voqea sifatida peshvoz olindi hamda u haqda mamlakatimiz nashrlarida koʻp yaxshi gaplar aytildi. Jumladan, professor Gʻulom Karimov ,, Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati ʼʼ da juda shirin taqriz eʼlon qilib, asarni ( tadqiqot) adabiyotshunosligimizda ,, Yangi hodisaʼʼ yoki ,, Yangi yoʻnalish ʼʼ tarzida yuqori baholadi. 3 Olim ana shu xulosasini yetarli asoslab bergan. Oradan koʻp oʻtmay, ,,Sharq yulduziʼʼ sahifalarida isteʼdodli adabiyotshunos, prof. Begali Qosimovning ,, Tafakkur karvonlari ʼʼ taqriz maqolasi omma eʼtiboriga havola qilindi.4 Oʻsha maqoladagi quyidagi jumlalarga eʼtibor qilaylik: ,,Avvalo, shuni taʼkidlash lozimki, oʻzbek adabiyotshunosligida bugungi kunga qadar bunday ish qilingan emasʼʼ. Zukko olim aytganlariga xulosa yasab yozadi: ,,Dadil aytish lozimki, ushbu kitobning qamrov va salmogʻi adabiy aloqalarni oʻrganishning yangi bosqichi boshlanayotganiga oʻquvchini ishontiradiʼʼ, ,, Guliston ʼʼ jurnalida eʼlon qilingan maqolada ( R. Vohidov, M. Sulaymonov, Gʻ. Hamroyev) 1 Қаранг: ,, Ўзбек тили ва адабиёти ʼʼжурн. 1991. 2-сон. 2 Қаранг: Р. Воҳидов. Илоҳий ишқ жозибаси. Самарқанд, ,, Зарафшон ʼʼ-1997; Ишқ маърифат қаноти. ,, Медицина ʼʼ. Тошкент-2001. 3 Қаранг: ,, Ўзбекистон адабиёти ва санъати ʼʼ.1983.29-ноябрь. 49-сон, 4-5-бетлар. 4 Бегали Қосимов. ,, Тафаккур карвонлари ʼʼ. ,, Шарқ юлдузи ʼʼ. 1984,9-сон,185-187-бетлар. 12 Najmiddin Komilov va uning ishi xususida ,, Ilmiy jurʼat koʻrsatdi ʼʼ, ,, muallifning ilmiy jasorati ʼʼ, ,, yangicha munosabat ʼʼ kabi jumla va iboralarni oʻqish mumkin.5 Ushbu risolaga shunday munosabat prof. Gʻaybulla as-Saomning ,,Yoshlikʼʼ oynomasida bosilgan maqolasida ham koʻrinadi. Olim oʻsha maqolada N. Komilov kitobiga kamtarlik bilan baho berarkan, ,, kashfiyot deyishga arzigulik ʼʼ,-degan xulosaga keladi...6 Ilmiy jurʼat qilgan, jonbozlik koʻrsatgan degan koʻtarinki degan baho berishga qanchalik toʻlqinlanib yondoshmaylik bizningcha, bu haqiqatni deyarli barcha taniqli akademik, professor adabiyotshunoslar bilar edi. Lekin jurʼatlari yetmas edilar. Hozirgi kunda ham (XXI asrning 23-yilida ) aytilishi kerak boʻlgan, ajratib koʻrsatilishi, dalillari boʻlgan haqiqatlar uzlatda, xilvatda adolat kutib yotibdi. Alqissa, adabiyotshunoslik oʻz bagʻrida yetilgan moʻjizani payqagan va tegishli fikrni aytadigan soniyalarni keng jamoatchilik ilhaqlik bilan kutib turibdi. Darhaqiqat, Gʼarb oʻzining hozirgi kunda erishgan barcha yutuqlarini ildizi, gʻoyasi Sharqniki ekanligini osonlikcha tan olgisi yoʻq!? XX asr boshlarida oʻzining uzoq qa