ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ПОЛИТИКО-ДИПЛОМАТИЧЕСКИХ ПРОЦЕССОВ В СРЕДНЕЙ АЗИИ В СЕРЕДИНЕ XVIII ВЕКА.

Аннотация

This article focuses on the political processes of the middle of the 18th century, which made fundamental changes in the history of the countries of the Central Asian region and their diplomatic relations. As a result of these political processes, the termination of the Jungor Khanate and its inclusion in the Chinese Sin Empire, the position of large Muslim states such as Bukhara and Khiva were tried to be revealed in these political processes. We will dwell on the fact that the massacre of Oirots as a result of mutual wars, which is also called genocide in some sources, changed the fate of the entire nation. Key words: Jungor Khanate, Sin Empire, Kalmyks, Tibet, Dalai Lama, Central Asia, Sangpo, Xinjiang Uyghur province, Uyghurs. ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ПОЛИТИКО-ДИПЛОМАТИЧЕСКИХ ПРОЦЕССОВ В СРЕДНЕЙ АЗИИ В СЕРЕДИНЕ XVIII ВЕКА. Аннотация. В данной статье основное внимание уделяется политическим процессам середины XVIII века, которые внесли коренные изменения в историю стран Центральноазиатского региона и их дипломатические отношения. В этих политических процессах, в результате распада Джунорского ханства, его включения в состав Китайской империи Сина, в этих политических процессах пытались выявить позиции таких крупных мусульманских государств, как Бухара и Хива. Остановимся на том, что резня ойротов в результате взаимных войн, называемая в некоторых источниках также геноцидом, изменила судьбу всего народа. Ключевые слова: Джунгорское ханство, Империя Сина, калмыки, Тибет, Далай- лама, Средняя Азия, Сангпо, Синьцзян-Уйгурская провинция, уйгуры. Markaziy Osiyo - Osiyo materigining ichki qismidagi tabiiy mintaqa. Maydoni 6 mln. km². Shimoliy va gʻarbiy chekkasi Mongoliya, XXR bilan Rossiya Federatsiyasi oʻrtasidagi davlat chegarasigacha boʻlib, sharqi Katta Shinjon, janubiy va tomondan esa Tibet hududidagi Sangpo 1 45 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ (Brahmaputra) daryosi va Hind daryosining yuqori qismi bilan oʻralgan. Markaziy Osiyo dengiz sathidan ancha baland joylashgan. Sovetlar davrida bu hududga Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston atamasi qoʻllanilgan. 1991 yilda mustaqillikka erishilgandan keyin, ham ushbu davlatlar, ham horijiy davlatlar Markaziy Osiyo atamasini qoʻllana boshlashdi. 1992 yilda besh davlat rahbarlari rasmiy uchrashuvida Markaziy Osiyo atamasini qabul qilishdi. Hozirda, bu atama dunyo hamjamiyati tomonidan qabul qilingan. Ushbu hududlarda XVIII asr o’rtalariga kelib yirik davlatlar mavjud bo’lib ularning orasida murakkab siyosiy aloqalar mavjud edi. XVIII asr boshlarida Jung'or xonligi Galdan-Boshoktu-xon Sin imperiyasi harbiy kuchlaridan mag'lubiyatga uchraganiga qaramay, hali ham Oʻrta Osiyodagi eng yirik va eng qudratli davlat boʻlib qoldi. Bu soʻnggi mustaqil Moʻgʻul davlati edi. Jungriya va G'arbiy Mo'g'ulistondan tashqari, Galdan xonning vorislari Sharqiy Turkistonning katta qismini nazorat qildilar va hatto Qozog'iston, O'rta Osiyo va Janubiy Sibirning qo'shni hududlariga kirib borishga harakat qildilar, Kukunor va Tibetdagi siyosiy vaziyatga ta'sir ko'rsatishga harakat qildilar. Oyrat feodallari Sharqiy Turkiston va Jung’oriyada yashagan uygʻurlar, qirgʻizlar va boshqa xalqlar ustidan hukmronlik oʻrnatdilar. 1727 yil oxirida taxtga o'tirgan Tsevan-Rabdan, keyin esa uning o'g'li Galdan-Tseren o'zlarining iqtisodiy siyosatida sezilarli muvaffaqiyatlarga erishdilar. Sugʻorish inshootlari tartibga keltirilib, qishloq xoʻjaligi ekinlari uchun yangi yerlar oʻzlashtirildi, konlar ochildi, qurol-yarogʻ va oʻq-dorilar ishlab chiqarish ustaxonalari qurildi. Tsevan-Rabdan davrida bir necha ming oila dehqonlari Sharqiy Turkistondan Jung’oriyaga qishloq xoʻjaligini yuritish uchun koʻchirildi. Xon o'z ixtiyorida ancha kuchli majburlash apparatiga ega edi. 1722-1724 yillarda Tsevan-Rabdanga rus elchisi sifatida tashrif buyurgan kapitan I. Unkovskiyning maʼlumotlariga koʻra, uning qoʻshini 60 mingga yaqin kishidan iborat boʻlgan (harbiy yurishlarda u 100 mingga etgan).1 Xon huzurida maslahat organi - zaysanlar kengashi, shuningdek sud (zargo) mavjud edi. "U, Jug’or egasi, 1744 yil may oyida Rossiya vitse- kansleri A.P. Bestujev-Ryumin Senatga yo'llagan eslatmasida Galdan-Tseren haqida to’xtalib o’tgan, u yetarlicha qo'shinga ega, bundan tashqari, u mutlaq qo’mondon va Uning barcha fuqarolari doim itoatda bo'ladilar va u nima qilishni xohlasa, ular buni hech qanday e'tirozsiz qiladilar. shunday qilib, hatto o'sha paytdagi xalqaro normalar nuqtai nazaridan ham, davlat mustaqilligi o'z mamlakatida oliy hokimiyatga ega bo'lgan va tashqi munosabatlarida mustaqil idora qilgan monarxning qo’lida edi.2 Jung'or xonlari suveren hukmdorlar bo'lib, ular bilan Sinlar ham, Rossiya ham hisoblashishi kerak edi. Jung'or xonligiga tutash yerlar Oyrat feodallarining harbiy yurishlari nishoni bo'lgan. Biroq Sin imperiyasining Xalxadagi mavqeining mustahkamlanishi va Oʻrta Osiyoning shimoli-gʻarbiy qismida ekspansiyaning kengayish