GUVOHLANTIRISH TERGOV HARAKATINI O'TKAZISHNI TAKOMILLASHTIRISH

Аннотация

Данная научная статья посвящена теме «Совершенствование проведения следственных действий по допросу свидетелей». В условиях постоянных изменений в законодательстве и практике, а также усложнения задач, стоящих перед правоохранительными органами, вопрос повышения эффективности следственных действий становится особенно актуальным. Ключевые слова Допрос свидетелей, следственное действие, свидетель, уголовное дело, следователь, оформление показаний. Jinoiy adolat tizimi va uning samarali ishlashi, asosan, tergov jarayonlarining to'g'riligi va adolatli o'tkazilishiga bog'liq1. Tergov harakatlari, shu jumladan guvohlik, sudlarda va boshqa huquqiy muhokamalarda jinoiy ishning asosiy dalillari sifatida e'tirof etiladi2. Guvohlik, bu faqat ma'lum bir voqea yoki holatni ko'rgan yoki eshitgan shaxsning tasdiqlovchi bayonotidir, biroq tergovchilarning to'g'ri va aniq ma'lumot olish qobiliyati, ko'plab boshqa omillarga, shu jumladan guvohlarning psixologik holati, ularning motivlari va guvohlikni olish jarayonining o'ziga bog'liq bo'ladi. Shuning uchun guvohlikni olish jarayonining samaradorligi, adolatli 1 Ш.Ш.Суюнов. Гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини ёки психотроп моддаларини сотиш мақсадисиз ноқонуний ишлаб чиқариш, олиш, сақлаш, жинояти тушунчаси // Жамият ва инновация. – 2025. – В. 6. – Но 1/С. – Б. 267-277. 2 Б.Б.Муродов. Жиноят-протсессуал қонун нормаларини эркинлаштириш йўллари // Олий юридик ўқув юртларида инсон ҳуқуқлари муҳофазасини таъминловчи фанларнинг ўқитишнинг замонавий муаммолари. Тошкент. Ўзбекистон Миллий университети ҳуқуқшунослик факултети 2009. Б. 66-69. 67 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si tergov o'tkazishning va sudning to'g'ri qaror qabul qilishining kafolati hisoblanadi. Ayniqsa, guvohlarning qaysi ma'lumotlarni berishi va qanday usullar bilan ularning guvohliklarini olish, tergovchi va sudyalar uchun katta ahamiyatga ega3. Guvohlardan olinadigan ma'lumotlarning aniqligi va ishonchliligi, bir tomondan, jinoiy ishning yakuniga ta'sir qiladi, boshqa tomondan esa, adolatli va haqqoniy qaror qabul qilishga asos bo'ladi. Shu bois, guvohlantirish tergov jarayonida nafaqat yuridik, balki psixologik jihatlarni ham chuqur o'rganish zarur. Tergovchi guvohning ma'lumotlarini to'liq va aniq tarzda olish uchun uning psixologik holatini, qo'rquv va stressni hisobga olishni talab qiladi. Bu o'z navbatida guvohning halolligi va ishonchliligini baholashda muhim rol o'ynaydi4. O'zbekistondagi huquqiy tizimda guvohlikni olish jarayoni ko'plab yuridik me'yorlar va amaliyotlar orqali tartibga solinadi. Biroq, amaliyotda guvohlikni olish jarayonida yuzaga keladigan xatoliklar, noto'g'ri yondashuvlar va yuridik metodlarning etishmasligi ko'plab masalalarni keltirib chiqarishi mumkin. Guvohlikni to'g'ri olish va uning ishonchliligini ta'minlash, ayniqsa, jinoiy ishlar va sudlanuvchi shaxslar masalasida nihoyatda muhim. Shuning uchun guvohlantirish tergov harakatini takomillashtirish zarurati kundan-kunga ortib bormoqda. Bu jarayonni takomillashtirish uchun nafaqat huquqiy normativ-huquqiy bazani rivojlantirish, balki tergovchilarning malakalarini oshirish, zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda guvohlikni olish usullarini yangilash ham talab etiladi5. Zamonaviy tergov amaliyotida guvohlik olishda texnologiyalarni qo'llash, masalan, audio va video yozuvlar, guvohning ishonchli va aniqligini tekshirish imkonini yaratadi. Shuningdek, psixologik testlar va boshqa tahlil metodlari yordamida guvohlarning stress darajasini, ular ko'rsatayotgan reaksiyalarni aniqlash va tahlil qilish mumkin. Shu bilan birga, guvohning ko'rsatmalari yuridik nuqtai nazardan qanchalik dolzarbligini aniqlashda, tegishli metodlarni ishlab chiqish va joriy etish zarurati kuchaymoqda. Bunday yondashuv, nafaqat tergov jarayonining samaradorligini oshiradi, balki guvohlikning to'g'riligi va ishonchliligini ham ta'minlaydi. Guvohlikni olishning samarali usullari, adolatli tergov o'tkazishda jinoiy ishlarni tezkor va to'g'ri hal qilishda muhim o'rin tutadi. Buning uchun tergovchi guvohning ahvolini tushunib, unga to'g'ri savollarni bera olish, uni har tomonlama tahlil qilish va shu asosda xulosalar chiqarish kerak. Guvohning guvohligi, ayniqsa, jinoiy ishlar bo'yicha to'liq va aniq bo'lishi zarur. Aks holda, guvohning ma'lumotlariga tayanish risklari mavjud bo'lib, bu, o'z navbatida, noto'g'ri hukm chiqarilishiga sabab bo'lishi mumkin. Guvohlantirishning yana bir muhim jihati - bu tergovchilar va sudyalar tomonidan guvohning psixologik holatini tahlil 3 Б.Б.Муродов. Жиноят-протсессуал муносабатларда ҳимоячининг иштироки // “Адвокатлик фаолияти: назария ва амалиёт масалалари” мавзусидаги илмий-амалий конференция материаллари. ЎзР Президенти ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари мониторинги институти. – Тошкент, 2010. Б. 171-175. 4 Ш.Ш.Суюнов. Гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишдан иборат жиноятларни квалификатсия қилишнинг муҳим жиҳатлари.