SIYOSIY NUTQLARNING LINGVOMADANIY TADQIQI

Аннотация

This article explores the linguistic and cultural analysis of political speeches, examining their connection to national culture, values, and cultural codes. Political speeches serve as a powerful tool for conveying ideas and goals on both national and international levels. Additionally, they play an essential role in shaping national identity and social cohesion. The article provides an in-depth analysis of the role of cultural codes in political communication, the significance of various cultural layers, and ways to achieve political objectives through them. Keywords: political speech, linguistic culture, discourse, cultural codes, traditional language norms, political communication, pragmatics. Kirish. Siyosiy nutq, tarixan, jamiyatda ijtimoiy o‘zgarishlarga ta’sir o‘tkazish, xalqni motivatsiya qilish va ma’lum bir ideologiya, maqsadni targ‘ib qilish vositasi sifatida xizmat qilgan1 (Chilton, 2004; Fairclough, 2013). Siyosiy rahbarlar va arboblar tomonidan ifodalangan siyosiy nutqlar keng aholi qatlamlariga ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, o‘zida milliy qadriyatlar, madaniy kodlar va tarixiy an’analarni mujassam etgan siyosiy nutqlar xalq 1Chilton, P. (2004). Analysing Political Discourse: Theory and Practice. 113 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si orasida ijobiy qabul qilinadi va uzoq muddatga ta’sir kuchiga ega bo‘ladi 2(Aliyev, 2019; Soliyeva, 2022). Shu sababli, siyosiy nutqlarni lingvistik va madaniy tadqiq qilish nafaqat siyosiy kommunikatsiya samaradorligini oshirishda, balki milliy madaniyatni saqlashda ham muhim rol o‘ynaydi 3(Van Dijk, 2008). Ushbu maqolada siyosiy nutqlarning lingvomadaniy xususiyatlari, madaniy kodlari va til vositalari ko‘rib chiqiladi. Lingvistik Madaniyatning Ta'rifi va Uning Turlari Lingvistik madaniyat til va madaniyatning o‘zaro aloqasi natijasida vujudga keluvchi hodisadir. U jamiyatda aloqa qilish vositalarining milliy, tarixiy va madaniy xususiyatlarini o‘zida ifoda etadi 4(Baymuradov, 2020; Saifnazarov, 2021). Lingvistik madaniyatni quyidagi turlarga ajratish mumkin: Milliy lingvistik madaniyat: Milliy qadriyatlar va an’anaviy ifoda usullari orqali tilning madaniy va lingvistik me’yorlari o‘z ifodasini topadi. Bunday madaniyat xalqona iboralar, maqollar va hikmatli so‘zlar bilan boyitilgan bo‘lib, jamiyatning o‘ziga xos til madaniyatini aks ettiradi 5(Karimov,2021; Nurmatov) 1. Siyosiy lingvistik madaniyat: Bu turdagi madaniyat jamiyatdagi siyosiy qadriyatlar va ideologiyani ifodalovchi lingvistik me’yorlarni o‘z ichiga oladi. Bunda siyosiy atamalar, shiorlar, ko‘tarinki ohangdagi bayonotlar va ramziy timsollar orqali davlat rahbarlari va siyosiy arboblar o‘z fikrlarini yetkazadi. 2. Kross-madaniy lingvistik madaniyat: Bu madaniyat turli millatlar va xalqlar o‘rtasidagi aloqalar natijasida shakllanadi. Xalqaro siyosiy nutqlarda turli madaniy kodlar va kross- madaniy ifoda usullari qo‘llaniladi, bu esa siyosiy maydonda yanada ko‘proq ta’sir kuchiga ega bo‘lishga imkon beradi 6(Hasanov, 2018; Leeuwen, 2008). Siyosiy Nutqlarda Lingvistik Madaniyat Elementlari Siyosiy nutqlar milliy qadriyatlar va madaniyatni shakllantiruvchi asosiy vositalardan biridir. Nutqda ishlatiladigan lingvistik elementlar va madaniy kodlar jamiyatdagi axloqiy, estetik tamoyillarni ifodalaydi va siyosiy rahbarlarning g‘oyaviy maqsadlariga xizmat qiladi 7(Lakoff, 2009). Siyosiy nutqlarda, odatda, quyidagi lingvistik va madaniy elementlardan foydalaniladi: Xalqona iboralar va maqollar: Milliy qadriyatlarni ifodalovchi maqollar va xalqona iboralar siyosiy nutqning ommalashuviga yordam beradi 8(Bayramova, 2020). Masalan, o‘zbek tilida “yagona xalqmiz” kabi ifoda xalqni birlashtirish va umumiy maqsadni ifodalashga xizmat qiladi 9(Charteris-Black, 2011). 2 Aliyev, T. (2019). Siyosiy nutqlarda pragmatik yondashuv. Soliyeva, A. (2022). Siyosiy nutqlarning lingvistik tahlili: Yangi yondashuvlar 3 Van Dijk, T. A. (2008). Discourse and Context: A Sociocognitive Approach. SAGE Publications. 4 Baymuradov, M. (2020). Siyosiy nutq va madaniyat. 5 Karimov, A. (2021). Siyosiy nutq va madaniyat, Nurmatov, M. (2021). O‘zbek tilidagi siyosiy diskurslar: Tahlil va yondashuvlar. 6 Hasanov, I. (2018). Siyosiy diskurs va uning madaniy o‘lchamlari. Leeuwen, T. (2008). Discourse and Practice: New Tools for Critical Discourse Analysis. SAGE Publications. 7 Lakoff, G. (2009). The Political Mind: A Cognitive Scientist's Guide to Your Brain and Its Politics. Penguin Books. 8 Baymuradov, M. (2020). Siyosiy nutq va madaniyat. 9 Charteris-Black, J. (2011). Political Discourse Analysis: A Methodology for Advanced Students. 114 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Madaniy timsollar: Turli milliy timsollar – tarixiy shaxslar, xalq qahramonlari va tarixiy voqealar – siyosiy nutqlarda ommaning e’tiborini jalb qilish va ularni qadriyatlarga asoslangan birlashuvga undash uchun ishlatiladi 10(Wodak, 2011; Chilton, 2004). Tarixiy va diniy manbalar: Milliy qad