LOZIM Jabborov Avazbek Asilbekovich Andijon davlat universiteti tadqiqotchi

Аннотация

this article discusses the problems of origin of violence in our country and their solution. Violence leads to nervous or even mental diseases, and aggravated cases increase the danger of crimes to the public and lead to severe criminal liability. Currently, the topic of violence has been analyzed about its relevance and importance, and the need to prevent violence has been revealed. Kalit so’zlar: adolat, erkinlik, qadr-qimmat, inson huquqlari, zo‘ravonlik, jabrlanuvchi, instinktiv, huquqbuzarlik. Ключевые слова: справедливость, свобода, достоинство, права человека, насилие, жертва, инстинкт, преступление. Key words: justice, freedom, dignity, human rights, violence, victim, instinctive, crime. Dunyodagi barcha davlatlarning milliy qonunchiligida inson huquqlari va erkinliklarini ta’minlash, xususan shaxsning hayoti, sog‘lig‘i, sha’ni va qadr-qimmatini turli jinoiy tajovuzlardan himoya qilishga alohida ahamiyat berilgan. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasida “insoniyat oilasining hamma a’zolariga xos qadr-qimmat va ularning teng, ajralmas huquqlarini tan olish erkinlik, adolat va yalpi tinchlik asosi ekanligi” e’tirof etilgan. Zo‘ravonlikdan erkaklar ham jabrlanishi mumkin, lekin xotin-qizlarning zo‘ravonlikdan jabrlanish ehtimoli yuqoriligi, zo‘ravonlik turlari, og‘irlik darajasi va kelib chiqadigan oqibatlar keskin farqlanishini inobatga olgan holda, so‘nggi islohotlar aynan ularni himoya qilishga qaratilgan. Mazkur muammo (latentligi)ning yuqoriligi shundaki, jabrlanuvchilar o‘zlariga yetkazilgan zararni normal hayot deb tushunishi, oilasining siri ovoza bo‘lib ketmasligi yoki oila buzilib ketmasligi, ota-onasi yoxud turmush o‘rtog‘ining obro‘sini to‘kmaslik uchun hech qaerga murojaat qilmaydilar. Zo‘ravonlik – bir kishining boshqasiga jismoniy yoki ruhiy ta’siri, fuqarolarning shaxsiy yaxlitlik huquqini buzishi (jismoniy va ma’naviy ma’noda). Jismoniy zo‘ravonlik inson tanasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qilish bilan ifodalanadi: kaltaklash, tan jarohati, turli yo‘llar bilan qiynoqqa solish (shu jumladan har qanday narsa va moddalarni ishlatish) va boshqalar. 24 Jismoniy zo‘ravonlik natijasida jabrlanuvchiga qiynoq va zarar yetkazilishi mumkin. Ruhiy zo‘ravonlik qurbonning qarshilik ko‘rsatish irodasini sindirish, uning huquqlari va manfaatlarini himoya qilish uchun qo‘rqitish, jismoniy zo‘ravonlik tahdidi orqali inson ruhiyatiga ta’sir qilishdan iborat. Zo‘ravonlik asabiy yoki hatto ruhiy kasalliklarga olib kelishi mumkin. Zo‘ravonlik og‘irlashtiruvchi holat bo‘lishi mumkin (ayniqsa, shafqatsizlik yoki jabrlanuvchini masxara qilish bilan jinoyat sodir etishda). Zo‘ravonlik bilan bog‘liq jinoyatlar jamoat xavfini oshiradi va qattiq jinoiy javobgarlikka olib keladi. Zo‘ravonlik harakatlarining turlari sifatida jismoniy, ruhiy va jinsiy kabilarni ko‘rsatish mumkin. Ko‘pchilik nazariyotchi olimlar zo‘ravon xatti – harakatlarga instinktiv emas, balki o‘rganilgan deb qarashadi. Hozirgi kunda ko‘plab sog‘liqni saqlash sohasi mutaxassislari mehnat munosabatlarida xodimlar o‘rtasidagi munosabatlar ba’zida mukammal emasligini tan olishadi. Xususan, xo‘jayin va bo‘ysunuvchilar o‘rtasidagi munosabatlar qo‘rqitish va ta’qib qilish elementlarini o‘z ichiga olishi mumkin va jinsiy yoki irqchi motivlar keng tarqalgan degan qarashni ilgari surishadi. Jismoniy zo‘ravonlik do‘pposlashda, itarish, urish, tepish kabi harakatlarni sodir etishda namoyon bo‘ladi. Bunga bo‘g‘ib o‘ldirish, qurol ishlatish, haydash paytida ehtiyotsizlik ham kiradi. Ba’zida, uzoq vaqt qiynoqlar bilan, jabrlanuvchi oxirgi yo‘l sifatida zo‘rlovchini o‘ldirish yoki qotillikni ko‘radi. Psixologik zo‘ravonlik – insonning o‘ziga bo‘lgan ishonchini pasaytirishi mumkin bo‘lgan turli xil usullar, masalan, masxara qilish, haqorat qilish, qo‘pollik, jismoniy zo‘ravonlik yoki izolyatsiya bilan tahdid qilish kabi harakatlarda namoyon bo‘ladi. Bunda jabrlanuvchining oxirgi yo‘li o‘z joniga qasd qilish yoki o‘z joniga qasd qilish fikrlari shakllanishi bo‘lishi mumkin. Jinsiy zo‘ravonlik – bu insonning (aksariyat hollarda ayolning) xohishiga qarshi jinsiy aloqa. Bu turdagi zo‘ravonlik turli shakllarni o‘z ichiga oladi: majburiy jinsiy aloqa, zo‘rlashga urinish, zo‘rlash, ish joyida jinsiy zo‘ravonlik, voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik, ayollarni foxishalikka majburlash va hokazo. Ularning barchasi inson qadr – qimmatini kamsitadi, natijada zo‘ravonlik qurboni har doim uyaladi va o‘zini zaif his qiladi. Oilaviy zo‘ravonlik – bu bir yoki bir nechta oila a’zolarining boshqa oila a’zolarining kuch yoki qudratidan foydalanib, hayoti yoki sog‘lig‘iga tahdid soladigan huquqlari va erkinliklarini buzishi (ruhiy va jismoniy). Bu harakatlar zo‘ravonlik qurboniga zarar yetkazadi va azob- uqubat keltiradi. O‘tkazilgan so‘rovnomada aniqlangan oilaviy zo‘ravonlik sabablari 6 asosiy toifaga bo‘linadi: 1. Iqtisodiy muammolar: -Ishsizlik (erkak va ayol); -Moddiy va uy-joy muammolari; -Xotinning iqtisodiy qaramligi 2. Mastlik va giyohvandlik: 3. Ta’lim: -Madan