РАДИКАЛЛАШУВ, ЗЎРАВОНЛИК ВА ЭКСТРЕМИЗМГА ҚАРШИ ГЛОБАЛ КУРАШ СТРАТЕГИЯЛАРИ

Аннотация

The development of society and the modern world can only be ensured through effective combating of radicalism, violence, and extremism. Different countries possess unique methods and experiences in combating radicalism. The article analyzes the experiences of countries such as Saudi Arabia, Singapore, Pakistan, and China in fighting against radicalism. Specifically, it discusses the practices in Saudi Arabian penal institutions dealing with convicts of radical ideas, Singapore's approaches to self-radicalization, educational and rehabilitation programs in Pakistani deradicalization centers, and China's strategies against separatism. The article provides an analytical approach and explores specific solutions to these problems. Key words: radicalism, violence, extremism, radical ideas, Saudi Arabia, Singapore, Pakistan, China. Жамият ва замонавий дунё тараққиётини таъминлаш учун радикализмга, зўравонликка, экстремизмга қарши курашиш йўли билангина эришиш мумкинлигини ҳаётнинг ўзи кўрсатмоқда. Бу борада турли давлатларнинг ўзига хос услублари, ҳаётий тажрибалари мавжуддир. Жумладан, Саудия Арабистони – Ислом динининг маркази, жамиятнинг бирмунча консервативлиги билан ажралиб турсада, радикализмга қарши курашиш бўйича катта тажрибага эгалиги билан ҳам алоҳида эътиборга молик давлат ҳисобланади. 28 Мазкур йўналишда ҳозирги кундаги глобаллашув, террористик, экстремистик ва бошқа таҳдидларга қарамасдан Саудия Арабистони Қироллиги дунёдаги энг хавфсиз давлатлар қаторидан жой эгаллаб келмоқда. Австралия Иқтисодиёт ва тинчлик институтининг 2020 йилдаги “Глобал терроризм индекси”да Саудия Арабистони терроризм хавфи даражаси ноль баллга баҳоланиб, энг хавфсиз давлатлар қаторига киритилган (кейинги ўринларда: Туркманистон, Словения, Сингапур, Того ва Гамбия (Африка)).[2] Саудия Арабистонида радикализмга қарши курашда дастлаб қироллик жазони ижро этиш муассасаларида экстремизм ва терроризм билан боғлиқ жиноят содир қилган маҳкумлар мулоқот ўрнатилиб, радикаллашувнинг асосий сабаблари ўрганилиб, улар билан диний, руҳий ва маданий йўналишларда ишлар ташкил қилиниб, ислом дини бўйича тушунчалари таҳлил қилинади. Маҳкумларга соф исломий тушунчалар ва билимлар берилишига асосий эътибор қаратилиб, оилавий байрамларни нишонлаш, спорт билан шуғулланишлари рағбатлантирилади. Шунингдек, Қироллик Ички ишлар вазирлиги ҳузурида 2004 йилдан буён радикал шахслар ва экстремистик ғоялари таъсирига тушган шахслар билан ишлаш бўйича Мухаммад ибн Ноифа номидаги Реабилитация маркази фаолият юритиб келади. Ушбу марказда, мазкур тоифадаги маҳкумлар жазодан озод этилишидан олдин 8 ҳафтадан 12 ҳафтагача бўлган муддатда ижтимоий реабилитация қилиш, ҳамда соғлом муҳитга қайтариш мақсадида реабилитация марказида ўқитилиб уларга тиббий, психологик, моддий, ҳуқуқий ҳамда бошқа ижтимоий ёрдам кўрсатилади, касб-ҳунарга ўргатилиб иш билан таъминлаш чоралари кўрилади. Бундан ташқари, Қироллик Ямандаги жанговор ҳаракатларда қатнашган 147 нафар вояга етмаган шахсларни мувафаққиятли тарзда радикал ғояларидан кечишига эришиб, жамиятга мослаштира олди. Бу ўринда Сингапур тажрибаси ҳам аҳамиятга молик саналади. Биз биламизки, Сингапур — дуёнвий демократик ривожланган ва кўп миллатли, динли давлат сифатида барча фуқароларини толерантлигини таъминлаш мақсадида радикализмга қарши курашаётган давлатлардан бири ҳисобланади. Сингапурда “ўзини ўзи радикаллаштириш” (self-redicalised) (араб давлатларига саёҳат натижасида ёки Интернет ва ижтимоий тармоқлардаги “жиҳод”га чақирувчи ёки диний даъватлар таъсирида радикал ғоялар таъсирига тушиш) кенг тарқалган. Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, ҳозирги кунда Сингапурда “ўзини ўзи радикаллаштириш” жараёнлари 15-20 ёшдаги ўсмирлар ва аёллар орасида кўпайган. [3] Сингапурда ҳам Саудия Арабистонидагидек радикализмга қарши курашда экстремистик ва радикал ғоялар таъсирига тушиб қолган шахсларнинг дастлаб радикаллашувнинг асосий сабаблари ўрганилиб, ислом дини бўйича тушунчалари таҳлил қилинади ва улар билан психологик, ижтимоий ва диний йўналишларда мураббийлар бириктириш, диний маслаҳатлар бериш орқали курашилади. Радикализм ва ёт ғояларга қарши кураш дастурининг асосий қисми сифатида — дунёвий ва диний таълим муассасаларида, жамоатчилик ташкилотларида, ОАВда, такси ҳайдовчилари, алоқа марказлари операторлари, меҳмонҳона ва савдо 29 марказларида, хорижий фуқаролар ва уларнинг аёллари билан тарғибот тадбирлари олиб борилади. Радикаллашувга қарши катта тажрибага эга давлатлардан яна бири Покистон ҳисобланади. Покистон — демократик тараққиёт борасида катта салоҳиятга эга мамлакат бугунги кунда радикаллашувга қарши тураётган, жаҳон ҳамжамияти билан самарали ҳамкорлик қила олаётган, энг асосийси, замонавий бошқарувни қўлдан бой бермаётган мамлакат ҳисобланади Бунинг ўзига хос сабаблари сифатида Покистон Конституциясини мамлакатда зўравонлик ва экстремизмга қарши курашнинг муҳим ҳуқуқий асоси бўлганлигини эътироф этган ҳолда, мамлакатда радикаллашувга қарши сиёсатчиларнинг, партияларнинг, жамоат ташкилотларининг ҳам роли юқори. Покистон а