Kalit so’zlar: PISA, TIMSS, xalqaro tadqiqotlar, xalqaro baxolash, o’qish savodxonligi, matematik savodxonlik, ta’lim samaradorligi, ta'lim strategiyasi.

Аннотация

This article discusses the role of the international PISA study and focused educational technology in improving educational effectiveness. Keywords: PISA, TIMSS international studies, international assessment, reading literacy, mathematical literacy, educational efficiency, educational strategy. Абстрактный: В этой статье рассматривается роль международных исследований PISA и концентрированных образовательных технологий в повышении эффективности образования. Ключевые слова: PISA, TIMSS, международные исследования, международное оценивание, читательская грамотность, математическая грамотность, образовательная эффективность, образовательная стратегия. Mamlakatimiz innovatsion rivojlanish yo‘lida shiddat bilan rivojlanib borayotgan bir davrda kelajagimiz davomchilari bo‘lmish yoshlarni, ularning bilim va ko‘nikmalarini xorijiy ta'lim standartlari asosida shakllantirish, zamonaviy aniq mezon va talablar asosida baholash tizimini takomillashtirish muhim ahamiyatga egadir. Barchamizga ma’lum, muxtaram prezidentimiz tomonidan, maktablarda matematika fanini o’qitilishini yaxshilash, mavjud muammo va kamchiliklarni oldini olish, o’quvchilarni mazkur fanga bo’lgan qiziqishlarini oshirish, matematika fani bo’yicha iqtidorli o’quvchilarni mahalliy va xalqaro fan olimpiadalarida muvaffaqqiyatli ishtirok etishini, hamda sovrinli o’rinlarni egallashlarida natijadorlikka erishish borasidagi olib borilayotgan islohotlarga alohida e’tibor qaratilmoqda. Jumladan, 2020- yil 7- may kuni O’zbekiston Respublikasi prezidentining “Matematika sohasidagi talim sifatini oshirish va ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PQ-4708 sonli qarori imzolandi. Tarixdan ma’lumki, al Xorazmiy, al Beruniy, al Farg’oniy, Mirzo Ulug’bek, Ali Qushchi kabi ulug’ ajdodlarimiz butun dunyoda matematika fani rivojiga tamal toshi qo’yib berganlar. Zamonaviy matematika fani darg’alari bo’lgan hamyurtlarimiz akademiklar T. Sarimsoqov, N. Satimov, A. A’zamovlar nomi jahonning barcha ilmiy davralarida xurmat va ehtirom ila tilga olinadi. Yuqoridagilarni inobatga olgan holda muhtaram rezidentimiz takidlaganlaridek “Uchinchi rennessans”ni yaratishimizda matematika fani alohida o‘rin egallashi tabiiydir. Yurtimizdagi o‘quvchi-yoshlarimizni hamda o‘qituvchi-pedagoglarimizni salohiyatlari yuqori ekanligini bilgan holda buni to‘g‘ri yuzaga chiqarish, matematika fani o‘qituvchilarimizni o‘zlari uchun yangittan kashf etishimiz zarur ekanligini va mazkur yo‘nalishdagi ishlarni tizimli 59 tashkil qilishni anglagan holda xalqaro tadqiqotlarga puta tayyorgarlik qilishimiz, bu borada o’quvchi va o’qituvchilarga kerakli ma’lumotlarni tushuntira bilishimiz lozim. Ta'lim sifatini baholash bo‘yicha xalqaro tajribalarni o‘rganish, mavjud tizimni qiyosiy va har tomonlama tahlil qilish, tegishli yo‘nalishdagi xalqaro va xorijiy tashkilotlar, agentliklar, ilmiy-tadqiqot muassasalari bilan yaqindan hamkorlik qilish, ta'lim sifatini baholash bo‘yicha xalqaro loyihalarni amalga oshirish, zamon talablariga javob beradigan munosib milliy baholash tizimini takomillashtirish muhim ahamiyatga egadir. PISA (Programme for International Student Assessment) o‘quvchilarning savodxonligini baholash bo‘yicha xalqaro tadqiqot dasturi bo‘lib, dasturning asosiy maqsadi o‘n besh yoshli o‘quvchi yoshlarning o‘qish, (matnni tushunish), matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha savodxonlik darajalarini hamda ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini turli xil testlar ko‘rinishida baholashdan iboratdir. Ushbu loyihalar o‘quvchi yoshlarning ijodiy va tanqidiy fikrlashlariga, olgan bilimlarini hayotda qo‘llay olish qobiliyatlariga baho berish va keyinchalik bu ko‘nikmalarni rivojlantirishga undaydi. Har uch yilda amalga oshiriladigan PISA dasturi mamlakatlarga ta'lim tizimi yutuq va kamchiliklari haqida o‘z vaqtida axborot berish, tegishli dasturlarning ta'sirini tahlil qilish imkoniyatini yaratib, ta'lim siyosati sohasidagi qarorlar qabul qilishni qo‘llab-quvvatlaydi. Ta'lim sifatini baholashga yo‘naltirilgan PISA kabi xalqaro tadqiqotlar O‘zbekiston ta'lim tizimi uchun ilk marta o‘tkazilayotganligi sababli ularni to‘g‘ri, samarali va ob'ektiv o‘tkazish muhim ahamiyat kasb etadi. PISA xalqaro baholash dasturi butun dunyoda keng qamrovli va muntazam ravishda o‘tkazib kelinayotgan dastur sifatida o‘ziga xos ahamiyatga ega. PISA xalqaro baholash dasturida qariyib 80dan oshiq davlatlar ishtirok etishgan. Tadqiqotni xar uch yilda bir marotaba o‘tkazilishi esa davlatlarga o‘z ta'lim tizimlarida kelajakda erishish ko‘zda tutilgan asosiy maqsadlarni aniqlab olish imkoniyatini yaratib beradi. PISA muayyan maktab o‘quv dasturlarining ustunligini o‘rganish o‘rniga, o‘quvchilarning asosiy mavzularda bilim va ko‘nikmalarini qo‘llay olish qobiliyati, muammolarni tahlil qilish, sharhlash va samarali hal qilish, fikrlash va muloqot qilish imkoniyatlarini ko‘rib chiqadi. Hayot davomida o‘rganish: O‘quvchilar maktabda o‘rganishi lozim bo‘lgan hamma narsani to‘liq o‘zlashtira olmaydilar. Samarali o‘rganuvchi b