Respublika sud-tibbiy ekspertiza ilmiy-amaliy markazi Toshkent. O‘zbekiston Sh. I. Ro‘ziyev Respublika sud-tibbiy ekspertiza ilmiy-amaliy markazi Toshkent. O‘zbekiston

Аннотация

Tadqiqotning ahamiyati tibbiyot sohasi va huquqni muhofaza qilish amaliyotining zamonaviy rivojlanish sharoitlarida teri jarohatlarini sud-tibbiy ekspertizasi metodologiyasini takomillashtirish zaruratidan kelib chiqadi. Teridagi chandiqli o'zgarishlar tadqiqot uchun muhim ob'ekt bo'lib, ular jarohatlarning tabiati, davomiyligi va etkazilish mexanizmi haqida qimmatli ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. Teri chandiqlari ekspertizasi sud- tibbiy tadqiqotlarning eng keng tarqalgan va yuqori darajadagi subyektivlikka ega turlaridan biri sifatida saqlanib qolmoqda. Kalit so‘zlar. Teri chandiqlari, tashxis, morfologik tahlil, sud ekspertizasi. Dolzarbligi. Teri chandiqli jarohatlarini tashxislash murakkab va ko‘p qirrali muammo bo‘lib, morfologik, instrumental va klinik tadqiqot usullarini o‘z ichiga olgan kompleks fanlararo yondashuvni talab qiladi. An’anaviy usullar har doim ham jarohatning kelib chiqishi va xususiyatlari haqida to‘liq ma’lumot bera olmaydi. Zamonaviy raqamli texnologiyalar va instrumental diagnostika usullaridan foydalangan holda terining chandiqli jarohatlarini sud-tibbiy baholashning yagona algoritmini ishlab chiqishdan iborat. Ma’lumki, jarrohlik aralashuvlari, travmalar, kuyishlar, emlash va inyektsiyalardan keyingi asoratlar, hasharot yoki hayvon chaqishi, tatuirovka va boshqa omillar natijasida teri butunligining buzilishi chandiqlarning paydo bo‘lishiga olib keladi. Sud- tibbiy ekspertizada chandiqlar tashqi ta’sir mexanizmi va davomiyligini aniqlash imkonini beradigan muhim belgilar hisoblanadi. Mikroskopik darajada chandiqlar to‘qimalarning biriktiruvchi to‘qima bilan almashishi natijasida paydo bo‘ladi. Oddiy, asoratsiz chandiqlanish atrofdagi teri rangiga mos yassi chandiq hosil qiladi, lekin chandiqlanish jarayonining buzilishi qo‘pol, patologik chandiqlarning shakllanishiga olib keladi. Chandiq to‘liq shakllanishi uchun 1–2 yil vaqt talab qilinadi, shu sababli sud tibbiyotida 100 hafta va undan ortiq davom etayotgan chandiqlar yetuk (uzoq muddatli) chandiqlar deb hisoblanadi [1]. Teri chandiqlarining ekspertizasi sud-tibbiy amaliyotda eng keng tarqalgan va yuqori darajada subyektivlik bilan ajralib turadigan tekshiruv turlaridan biri bo‘lib qolmoqda. Chandiqlar barqaror tuzilishga ega bo‘lgani uchun, jabrlanuvchilar kech tekshiruvga yuborilganda ham ular ko‘pincha asosiy obyekt sifatida tekshiriladi. Tibbiy hujjatlar bo‘lmaganda yoki noto‘g‘ri rasmiylashtirilganda, chandiqlar avvalgi tan jarohatlari borligini ishonchli tasdiqlaydi va ularning vaqti, paydo bo‘lish mexanizmi, jarohatlovchi vosita xususiyatlari va travmatik ta’sirlar soni haqida taxmin qilish imkonini beradi. Masalan, Vladimir viloyati SME byurosi ma’lumotlariga ko‘ra, 1998–2000 yillarda chandiqlarning sud- tibbiy bahosi o‘tkazilgan ekspertizalarning o‘rtacha 1,5 foizini tashkil etgan. Ko‘plab jabrlanuvchilar ishtirok etgan favqulodda vaziyatlarda shaxsni aniqlash dolzarb masalaga aylanadi va N. Hunger (1978) ta’kidlaganidek, bunday holatlarda chandiqlar ekspertizasi 6 muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. Jangovar jarohatlardan keyingi chandiqlarni sud-tibbiy baholash esa alohida ijtimoiy ahamiyatga ega. Ekspert xulosalarining subyektivligi sud tibbiyotidagi eng dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Yu.Yu. Shishkin (2005) va boshqalar kompleks yondashuv zarurligini, ya’ni an’anaviy diagnostika usullarini yangi, ishonchli shikastlanish parametrlarini aniqlash usullari bilan birga qo‘llash, so‘ngra ma’lumotlarni matematik qayta ishlash va kompyuter texnologiyalaridan foydalanish kerakligini bir necha bor ta’kidlagan. V.A. Klevno (2006) ham 2006–2010 yillar oralig‘ida sud tibbiyotida yangi texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlarini o‘rganish zarurligini qayd etgan. A.A. Xoliqov (2006) esa ekspert xulosasining aniq va ishonchli bo‘lishi uchun shikastlanishni miqdoriy baholashning kamida ikkita obyektiv usulini birgalikda qo‘llash zarurligini ta’kidlaydi. Agar ekspert o‘z fikrini aniq raqamli ko‘rsatkichlar bilan asoslay olsa, subyektiv baholash va shaxsiy tajribaga tayanish natijasida yuzaga keladigan noaniqliklar bartaraf etiladi. Hozirgi kungacha amaliyotda, I.M. Serebrennikov (1962)ning batafsil tadqiqotlaridan tashqari, poliklinika sharoitida chandiqlarni obyektiv baholash uchun aniq mezonlar mavjud emas. Serebrennikovning ta’kidlashicha, chandiqlarni tekshirish yetarli kunduzgi yorug‘likda o‘tkazilishi kerak, chunki sun’iy yorug‘likda chandiq rangi va tuslari noto‘g‘ri baholanishi mumkin. Chandiqlar oddiy ko‘z va lupa yordamida ko‘zdan kechiriladi va paypaslanadi. Zarur hollarda qo‘shimcha usullar — rentgen, ultrabinafsha nurlari bilan yoritish, kapillyaroskopiya — qo‘llaniladi. Rentgenografik usul yetarli obyektiv bo‘lsa-da, uni asosan suyak jarohati yoki yot jismlar aniqlanishida (masalan, o‘q jarohatlari) qo‘llash maqsadga muvofiq hisoblanadi. Ba’zan chandiqlarni gistologik tekshirish uchun biopsiya qilinadi. Kapillyaroskopiya esa amaliyotda deyarli qo‘llanilmaydi, chunki chandiqlar joylashuvi ko‘pincha yorug‘lik va opt