КУРАШИШДА ТЕЗКОР-ҚИДИРУВ ЧОРА-ТАДБИРЛАРИНИ АМАЛГА ОШИРИШДА ИДОРАЛАРАРО ҲАМКОРЛИК Мавлонов Авазхон Усубхужаевич

Аннотация

The article examines the role of interagency cooperation in combating crime at air transport facilities, analyzing the legal and organizational foundations, information exchange, joint operations, and coordination processes. Based on international practices, it proposes effective cooperation models and innovative approaches to aviation security, including centralized systems based on the "one-stop" principle. Keywords: interagency cooperation, air transport, operational-search activity, crime prevention, information exchange, aviation security. 38 Таъкидлаш лозимки, ҳаво транспорти объектларида тезкор-қидирув тадбирларини самарали ташкил этиш аниқ ва тизимли идоралараро ҳамкорликсиз тасаввур этиб бўлмайди. Ушбу соҳада жиноятчиликка қарши курашишнинг комплекс характери фақатгина транспорт полицияси органлари эмас, балки авиация хавфсизлиги хизматлари, божхона органлари, Давлат хавфсизлик хизмати, тиббиёт муассасалари ҳамда бошқа ваколатли идораларнинг фаол иштирокини талаб этади. Айнан шу тузилмаларнинг мувофиқлаштирилган ҳаракатлари йўловчилар оқими ва юк ташиш жараёнларини доимий тезкор назоратда ушлаш имконини беради. Бу эса нафақат тизимли ва узлуксиз назоратни таъминлайди, балки ҳуқуқбузарликларни ўз вақтида аниқлаш, уларни бартараф этиш ва авиация муҳитидаги умумий хавфсизликни кафолатлашга ҳам хизмат қилади. Бундай ёндашув жиноятларга қарши курашда фақат фаолият субъектларининг касбий салоҳияти эмас, балки идоралараро уюшқоқлик ва ахборот алмашинувининг юқори даражада ташкил этилганлигини талаб этади. Энг нуфузли ҳуқуқий энциклопедик луғатлардан бири бўлган Блекнинг “Ҳуқуқий луғати”да ўзаро ҳамкорлик «ҳамкорлик», кимдир билан ҳамкорлик қилиш ёки биргаликда ҳаракат қилиш ҳаракати деб таърифланади; одамларни умумий манфаат учун бирлаштириш; ва бошқалар[1]. Д.Э.Каримова таъкидлаганидек, «ички ишлар органлари терговчисининг жиноят қидирув бўлинмалари билан ҳамкорлиги – жиноятпроцессуал ва тезкор-қидирув қонунида, қонун ости ва идоравий норматив ҳужжатларда асослаб берилган, бир-бирига бўйсунмайдиган ички ишлар органлари терговчиси ва жиноят қидирув бўлинмалари ходимларининг жиноятларни ўз вақтида, тўлиқ, сифатли очиш ва тергов қилишга, жиноят содир этган шахсни жиноий жавобгарликка тортишга қаратилган, ҳар бир иштирокчи белгиланган ҳаракатларни мустақил равишда бажаришида терговчининг ташкилотчилик ролини назарда тутадиган биргаликдаги,уйғун, узлуксиз фаолиятидир»[2]. О.И. Матюхин таъкидлаганидек, ҳаво транспорти объектларида жамоат хавфсизлигини таъминлаш нафақат ички ишлар органлари, балки бошқа ваколатли хизматлар – транспорт хавфсизлиги бўлимлари, авиация хавфсизлиги, божхона ва чегара хизматлари билан ҳамкорликда амалга оширилиши лозим[3]. Шулардан келиб чиқиб, айтиш мумкинки, «Ўзаро ҳамкорлик» — бу субъектлар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик ва қўллаб-қувватлаш жараёнини ифодаловчи илмий термин бўлиб, у турли соҳаларда субъектлар ҳаракатларининг уйғунлашуви, мувофиқлаштирилган фаолияти ва умумий мақсадга йўналтирилган ҳамжиҳатликни англатади”. Бу атама кўп ҳолларда ижтимоий, иқтисодий, сиёсий ва ҳуқуқий муносабатларда қўлланилиб, субъектлар ўртасидаги самарали ҳамкорликни таъминлаш учун асосий шарт сифатида қаралади. Ички ишлар органлари ходимлари транспорт хавфсизлигини таъминлашда бошқа ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари билан фаол ҳамкорлик қилишади. Бу ҳамкорликнинг асосий мақсади – транспортдаги хавфсизликни таъминлаш ва эҳтимолий таҳдидларга самарали жавоб беришдир. Ушбу ҳамкорлик доирасида: 39 1. Маълумот алмашиш: Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ўртасида транспорт хавфсизлиги билан боғлиқ маълумотлар алмашилади, бу эса таҳдидларни аниқлаш ва уларга қарши курашишда самарали бўлади. 2. Ҳамкорликда операциялар: Транспорт хавфсизлигини таъминлаш мақсадида биргаликда операциялар ўтказилади, бу эса хавфсизликни таъминлашдаги самарадорликни оширади. 3. Тренинглар: Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ходимлари ўртасида тренинглар ташкил этилади, бу эса уларнинг малакасини ошириш ва янги тактикаларни ўрганишга ёрдам беради. 4. Ҳаракатларни мувофиқлаштириш: Транспорт хавфсизлиги соҳасидаги таҳдидларга самарали жавоб бериш учун органлар ўз ҳаракатларини мувофиқлаштирадилар, бу эса хавфсизликни таъминлашдаги самарадорликни оширади. Ушбу жараёнлар транспортда хавфсизликни таъминлашда муҳим аҳамиятга эга. Ҳаво транспорти соҳасидаги жиноятларга қарши курашишда идоралараро ҳамкорликни таъминлаш мақсадида бир қатор қўшма ишчи гуруҳлар ташкил этилган бўлиб, хусусан, контрабанда каналларини фош этиш бўйича операциялар кўпинча Божхона қўмитаси ва ИИВ тезкор ходимлари томонидан Давлат хавфсизлик хизмати иштироки билан ўтказилади. 2021 йили Божхона қўмитаси таркибидаги Контрабанда ва божхона аудити бош бошқармаси ҳузурида ихтисослашган Ситуацион марказ ташкил этилди[4]. Ушбу марказ барча хавф-ҳатарлар тўғрисидаги маълумотларни марказлашган ҳолда йиғиб, таҳлил қилади, чегара божхона постларининг, шу жумладан халқаро аэропортлардаги фаолиятини мувофиқлаштиради. Рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда мазкур марказ йўловчил