This article examines effective measures and experiences from various countries aimed at protecting young people and women from radicalization and negative influences through social media

Аннотация

This article examines effective measures and experiences from various countries aimed at protecting young people and women from radicalization and negative influences through social media. The analysis includes platforms such as Uzbekistan's "Girls' Academy" and Germany's "Islam-ist." These programs help to enhance digital literacy, develop critical thinking skills, and enable young individuals to critically assess online information, thereby safeguarding them from the impacts of extremism. Keywords: social media, radicalization, online safety, extremism, digital literacy, social media. Хотин-қизлар ва ёшларни экстремистик ғоялар, радикаллашув ва интернетдаги турли салбий таъсирлардан ҳимоя қилишга қаратилган самарали чора-тадбирлар ишлаб чиқиш мақсадида турли давлатларнинг тажрибалари ўрганилди. Жумладан, Қизлар академияси— Ўзбекистондаги барча ёшдаги аёл-қизлар учун мўлжалланган бепул ўқув ва ривожланиш платформасидир. Ушбу платформа соғлиқни сақлаш, замонавий касблар, ҳунармандчилик, таълим, тадбиркорлик, психологик ҳамда ҳуқуқий билимларни ўз ичига олган турли модулларни таклиф қилади. Дарслар, 14 ` махсус дастурлар ва материаллар бошланғич даражадан профессионал даражагача бўлган билимлар беришга қаратилган. Қизлар академияси аёл-қизларнинг турли соҳалардаги саводхонлигини ошириш, уларга жамиятда ўз ўрнини топиш ва мустақил ҳаётда фаол бўлишларига ёрдам беришни мақсад қилади. Платформа фойдаланувчиларга рўйхатдан ўтиб, интерактив ўқув дарслари ва савол-жавоб модуллари орқали билим олиш имконини тақдим этади. Ушбу ҳамжамиятда фаол иштирок этиш орқали, аёллар ўзларининг қўллаб- қувватловчи ҳамжамиятларини топишлари ва янги кўникмаларга эга бўлишлари мумкин. Islam-ist платформаси — бу Германиядаги Зўравонликнинг Олдини Олиш Тармоғи (Violence Prevention Network) томонидан ташкил этилган онлайн савол-жавоб платформасидир. Унинг мақсади мусулмон ёшлари учун кундалик ҳаётда дуч келинадиган саволларга исломий нуқтаи назардан аниқ ва тушунарли жавоблар беришдир. Бу платформа радикаллашув жараёнларининг олдини олишга қаратилган бўлиб, ёшларга Ислом ҳақида тўғри маълумот тақдим қилиш орқали салбий стереотиплар ва нотўғри тушунчаларни йўқ қилишни мақсад қилади. Islam-ist платформаси ўзининг Instagram, Facebook ва TikTok каби ижтимоий медиа каналлари орқали ёшлар билан мунтазам алоқада бўлиб, кенгроқ аудиторияга етказиш учун турли воситаларни қўллайди. Мазкур платформанинг доирасида Ислом ва хилма- хиллик, Ислом ва дам олиш, Ислом ва мулоқот каби бўлимлар мавжуд. Бу бўлимларда ёшлар Исломий билимларнинг замонавий ҳаётда қандай намоён бўлиши ҳақида маълумот олишлари мумкин. Мазкур бўлимларда Исломнинг ўзига хос ҳикматлари ва қадриятлари ҳақидаги маълумотлар савол-жавоб шаклида тақдим этилади, бу эса ёшларнинг кундалик ҳаётига тўғри келадиган жавоблар ва маслаҳатларни беришни мақсад қилади [1]. Платформа шунингдек, Қуръон оятлари ва Исломий атамаларнинг маъноларини тушунтирувчи видеоларни ҳам ўз ичига олади. Бу орқали ёшлар Исломий билимларни тушунарли ва содда тарзда ўзлаштиришлари мумкин. Видео материаллар ёшларнинг қизиқишларига мос тарзда ишлаб чиқилган бўлиб, уларни тўғри ахборот билан таъминлашга қаратилган. Голландиянинг Маданиятлараро бағрикенглик ва интеграция фонди (Intercultural participation and integration fund) томонидан амалга оширилаётган Diamond дастури 12 ёшдан 24 ёшгача бўлган ёшларнинг шахсий муаммоларига ёрдам беришга қаратилган. Дастур гендер роллари, муҳаббат ва шу каби мавзуларга оид саволларни ўрганиш ва муҳокама қилиш учун онлайн маконлар таклиф этади. Diamond дастури jнлайн муҳокамалар орқали ёшларга ўзларининг шахсийлик, муносабатлар ва гендер роллари ҳақидаги саволларини эркин муҳокама қилиш имкониятини беради. Бу орқали улар ўзларининг шахсий ривожланишига ёрдам берадиган билим ва кўникмаларни олишлари мумкин. Дастурнинг мақсади ёшларнинг ижтимоий интеграциясини қўллаб-қувватлаш ва уларнинг турли маданиятлар ўртасидаги мулоқотини рағбатлантиришдир [2]. Life After Hate ташкилоти: АҚШдаги Life After Hate ташкилоти заиф онлайн фойдаланувчилар учун собиқ экстремистлар ва психологлар томонидан ёрдам 15 ` кўрсатишга қаратилган. Ушбу ташкилот экстремистик муҳитлардан чиққан одамларга, шу жумладан, ёшлар ва уларнинг оилавий аъзоларига турли хил қўллаб-қувватлаш хизматлари тақдим этади. Ташкилотнинг асосий мақсади — радикаллашувнинг олдини олиш, жамиятда дўстона алоқаларни тиклаш ва ёшларнинг салбий таъсирлардан ҳимояланишини таъминлаш. Life After Hate платформаси йўналтирилган, билимли ва мослашувчан ёндашуви билан, экстремистик муҳитлардаги инсонларнинг ижтимоий ҳаётга интеграциясини қўллаб-қувватлайди [3]. Life After Hate ташкилоти, "опа-сингиллик" тушунчасини тушуниш орқали, жамиятни экстремистик муҳитдан ташқаридаги алтернатив алоқалар ва тармоқлар билан таъминлашга интилади. Бунда улар собиқ экстремистларнинг тажрибаларини, уларнинг ижтимоий интеграциясини ва ижобий муносабатларни рағбатлантиришни кўзлайдилар. Ташкилот аъзолари орасида собиқ экстремистлар бор, улар ўз ҳаётларини ўзгартириш,