ОПЫТ АДАПТАЦИИ ОПРОСОВ ИНОСТРАНЦЕВ К МЕСТНОЙ СРЕДЕ (НА ПРИМЕРЕ ФОРМЫ MMPI MINI-MULT)

Аннотация

This article presents the experience of forming The Shape of the MMPI mini-mult for the Uzbek ethnomultural environment, which was described by V.P.Zaitsev developed the MMPI on the basis of a person survey. The usual procedure and psychometric requirements for adapting personality questionnaires to the mahaliy environment are described. Key words: test matching, psychodiagnostics, Psychometrics, MMPI, Smol. ОПЫТ АДАПТАЦИИ ОПРОСОВ ИНОСТРАНЦЕВ К МЕСТНОЙ СРЕДЕ (НА ПРИМЕРЕ ФОРМЫ MMPI MINI-MULT) Аннотация. В данной статье представлен опыт формирования формы мини- мульта ММПИ для узбекской этнокультурной среды, которую В.P.Зайцев разработал ммпи на основе анкеты личности. Описаны типичные процедуры и психометрические требования для адаптации анкет личности к местной среде. Ключевые слова: адаптация тестов, психодиагностика, психометрия, ммпи, Смол. Shaxs xususiyatlari, qiziqish va motivlari kabi ko‘plab jihatlarni diagnostika qilish shaxs so‘rovnomalarisiz mumkin emas. Shuning uchun ham psixologik testlarni ishlab chiqish va ulardan foydalanish muammosi psixologiya fanida eng muhum jihatlardan hisoblanadi. Hozirgi vaqtda mahalliy tadqiqotlarda foydalanilayotgan psixologik testlar juda cheklangan miqdorga ega. Mazkur testlarning ayrim variantlari chet el testlarining oddiy tarjimasi bo‘lib, psixometrik talablarga javob bermaydi va etnodmadaniy jihatdan yetarli darajada moslashtirilmagan. Ushbu maqolaning maqsadi “Qisqartirilgan ko‘p omilli shaxs so‘rovnomasi(Смол)” misolida xorijiy testlarni barchga psixometrik jahon standartlariga muvofiq mahalliy muhitga moslashtirish tajribasi bilan tanishishdir. Hozirgi vaqtda MMPI testi shaxsni normal va patalogik jihatdan o‘rganish uchun eng keng tarqalgan usullaridan biri bo‘lib, amaliyotda sotsial va ijtimoiy psixologiyada, sud psixiatriyasida, kosmik va aviatsiya tibbiyotida keng qo‘llanadi. So‘ngi yillarda chorak asr oldin Mini-Mult texnikasi asosida ishlab chiqilgan “Qisqartirilgan ko’p omilli shaxs so‘rovnomasi” klinik tibbiyotda tobora keng qo‘llanib borilmoqda. Ushbu test ko’plab tadqiqotlar davomida tasdiqlangan yuqori ishonchlilik va validlilik ko’rsatkichiga ega hisoblanadi. Biz tomonimizdan ushbu metodikani mahalliy muhitga moslashtirish jarayonida yuqoridagi faktorlar asosida foydalanish istiqbollari ko‘zda tutilgan. 3 85 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ So‘rovnomani moslashtirish bosqichlari. So‘rovnomani moslashtirishning dastlabki bosqichi so‘rovnoma matni va qo‘llanmaning o‘zbek tiliga tarjimasi bo‘ldi. U quyidagi tadbirlarni o‘z ichiga oladi: 1. Testning asl tildan boshqa tilga dastlabki tarjimasini tayyorlash. Ushbu jarayon ikkala tilni yaxshi biladigan va psixologik ma’lumotga ega bo‘lgan shaxslar tomonidan amalga oshirilishi kerak. Jahon amaliyotida tarjimaning ikki turi mavjud: simmetrik va assimetrik. Simmetrik tarjima matnning ma’nosini ham, so‘zlashuv uslubini ham saqlashni o‘z ichiga oladi. Asimmetrik tarjima odatda asl tilga sodiqlikni saqlashga qaratilgan bo‘lib, tarjimaning ma’nosi va so‘zma-so‘z to‘g‘riligiga e’tibor qaratadi. Tadqiqotchilar testlarning mahalliy muhit uchun moslashtriligan shaklini ishlab chiqishda assimetrik tarjimadan foydalanadi. Natijada test savollari leksik nuqtai nazardan ancha noqulay ko‘rinish hosil qiladi. L.F.Burlachuk fikricha bunday tarjimalar tegishli shaxs xususiyatini aniqlashdan ko‘ra, sinaluvchularning so‘rovnoma ma’nosini tushunish uchun ko‘proq diqqatini jalb etadi1. 2. Tarjimani ekspert baholashda test savollari lug‘at boyligi va grammatika jihatidan test mo‘ljallanayotgan aholining yoshi va ta’lim darajasiga moslashtiriladi. Jamiyatning etnomadaniy xususiyatlariga e’tibor beriladi va qo‘pol xatolar bartaraf etiladi2. 3. Tarjimaning asl nusxaga ekvivalentligini tekshirish. Ushbu bosqich so‘rovnomaning olingan tarjimasi va asl nusxa o‘rtasidagi bog‘lanishni o‘z ichiga oladi. Смол metodikasini tarjima qilishda aynan shu usuldan foydalandik. Tarjima va asl so‘rovnomaning ekvivalentligiga erishgandan so‘ng, metodika savollarining optimalligini tekshirishdir. Shaxs soʻrovnomalarini optimalligini oshirish bir necha testologik tadbirlarni oʻz ichiga olib, testing baholash shkalalaridan kelib chiqib amalga oshiriladi. Qisqartirilgan koʻp omilli shaxs soʻrovnomasi toʻgʻri va notoʻgʻri mulohazalardan iborat boʻlib, bu sinaluvchilarning javoblarini farqlashni talab qiladi. Diskriminatsiya koeffitsienti statistik oʻlchov hisoblanib, psixologik testlarda yuqori va past natijaga erishgan sinaluvchilarning qanchalik farqlay olishini baholash uchun qoʻllaniladi. Bu test savoli aniqlaydigan xususiyat yoki qobiliyatning yuqori darajasiga ega boʻlgan sinaluvchilar va past darajali shaxslarni qanchalik farqlay olishining oʻlchovidir. Psixometrikada diskriminatsiya koeffitsiyenti muhum oʻrin tutib, u test savollarining sifatini va testing umumiy sifatini koʻrsatib beradi3. Diskriminatsiyaning yuqori koeffitsyienti test savoli yuqo