QARASHLARNING RIVOJI G‘afurov Behruz Tolib о‘g‘li Farg‘ona davlat universiteti mustaqil tadqiqiotchisi

Аннотация

Philosophical theology raises the issues of educating a perfect personality based on religious views. Moral values and spirituality, formed through the teachings of major religions, are of great importance for the internal development of the individual, his place in society and the path to overall perfection. This process plays a key role in a person's self- awareness and moral choices. Medieval philosophy developed mainly on the basis of philosophical theology, and the issue of forming a perfect personality became one of the important topics in this context. Keywords: social relations, theory of forms, perfect personality, moral principles, philosophical theology. Ta’lim tizimi: barkamol shaxsni shakllantirishda ta’limni muhim rol o‘ynashini ta’kidlaydi. Platon ta’lim jarayonini umr bo‘yi davom etadigan bir jarayon sifatida ko‘radi. O‘qitish va o‘z-o‘zini rivojlantirish, shaxsni axloqiy va intellektual jihatdan yetuk inson bo‘lishiga yordam beradi. Axloqiy qadriyatlar: Platon barkamol shaxsni shakllantirishda axloqiy qadriyatlarni muhim deb hisoblaydi. U yaxshilik, adolat va haqiqatni izlash zarurligini ta’kidlaydi. Shaxsning axloqiy taraqqiyoti, uning haqiqiy baxt va barkamollikka erishishida asosiy omil hisoblanadi. Suqrotning ta’limotlari: Platon o‘z asarida Suqrotning fikrlarini davom ettiradi. U o‘z- o‘zini bilish va o‘z ichki imkoniyatlarini anglashni barkamol shaxsning asosiy xususiyatlari sifatida ko‘radi. 15 Ruh va tana: Platon ruhning tana bilan aloqasini muhokama qiladi. U ruhning uch qismga bo‘linishini ta’kidlaydi: mantiqiy, xohish va jasoratli. Barkamol shaxs, bu qismlarning muvozanatini saqlashi kerak deb hisoblaydi. Formalar nazariyasi: Platonning formasini ideal tushunish, barkamol shaxsni shakllantirishda muhimdir. U “ideal yoki mukammal shakllarni anglash, shaxsning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi1” deya ta’kidlagan. Platonning “Republika” asarida barkamol shaxsni shakllantirishdagi nazariy va falsafiy qarashlar, ideal davlat tuzish, ta’lim, axloqiy qadriyatlar va ruhning qism-qismlariga bo‘linishiga asoslanadi. U, bu omillar birgalikda shaxsni barkamol, axloqiy jihatdan yetuk va mantiqiy fikrlovchi inson bo‘lishiga yordam berishini ta’kidlaydi. Suqrot va Platonning axloqiy ta’limga e’tibori shaxsni shakllantirish va rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ularning g‘oyalari zamonaviy ta’lim va tarbiya tizimlarida ham o‘z aksini topgan. Arastu “barkamollikka o‘z-o‘zini rivojlantirish va fazilatlarni tarbiyalash orqali erishish mumkin2” deb ta’kidlagan. U axloqiy fazilatlar bilan bilim o‘rtasida muvozanatni saqlash zarurligini ko‘rsatgan. Uning g‘oyalari ta’lim, axloq va shaxsiy rivojlanish jarayonida muhim o‘rin tutadi. Arastu shaxsning o‘z ichki potensialini ochishiga e’tibor qaratgan. U insonning o’z imkoniyatlarini amalga oshirish uchun doimiy ravishda o‘z ustida ishlashi kerakligini ta’kidlaydi.U axloqiy va intelektual fazilatlarni ajratib ko‘rsatgan. Unga ko‘ra, barkamol shaxs fazilatlarni rivojlantirish orqali hayotdagi muammolarni hal qilishni o‘rganadi. Arastu axloqiy fazilatlar bilan bilim o‘rtasida muvozanatni saqlashning zarurligini ko‘rsatadi. U, axloqiy fazilatlar bilimga asoslangan bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi, chunki bilim insonni to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga yo‘naltiradi. U ta’lim jarayonida axloqiy fazilatlarni shakllantirish uchun amaliy tajribalarni va ijtimoiy aloqalarni muhim deb hisoblaydi. Arastu barkamol shaxs va uni voyaga yetkazish bo‘yicha o‘z nazariy va falsafiy qarashlarida bir qator muhim g‘oyalarni ilgari suradi. Ularning asosiylari quyidagilar: Baxt: Arastuning asosiy maqsadi – “eudaimonia”ga, ya’ni haqiqiy baxtga erishishdir. U baxtni shaxsning o‘z imkoniyatlarini to‘liq amalga oshirishi, fazilatli hayot kechirishida ko‘radi. Barkamol shaxsning maqsadi - o‘z potensialini amalga oshirishdir. Ruhning uch qismi: Arastu ruhni uch qismga ajratadi: mantiqiy, jasoratli va xohishli. U “barkamol shaxs bu qismlarning muvozanatida bo‘lishi kerak3” - deydi. Mantiqiy qism bilish va fikrlashni, jasoratli qism axloqiy qarorlarni, xohishli qism esa ehtiyojlar va istaklarni boshqarishni ta’kidlaydi. Axloqiy fazilatlar: Arastu axloqiy fazilatlarni rivojlantirishni barkamol shaxsni shakllantirishda muhim deb hisoblaydi. U axloqiy fazilatlar odat sifatida shakllanishi va rivojlanishi kerakligini ta’kidlaydi. Tajribaga asoslangan ta’lim: Arastu ta’limni o‘rganish va tajriba orqali rivojlanish jarayoni sifatida ko‘radi. U shaxsning axloqiy va intellektual rivojlanishi uchun tajribalar va amaliyot muhim ekanligini ta’kidlaydi. 1 Platon. Respublika. – T.: O‘zbekiston,1999. –B.122-123. 2 Aristotel. Nikomax axloqi. – T.: Fan,2015. – 29 b. 3 Aristotel. Nikomax axloqi. – T.: Fan,2015. – 43 b. 16 Maqsad va vazifalar: Arastu, barkamol shaxs o‘z hayotidagi maqsadlarni aniq belgilashi va o‘z vazifalarini bajarishiga urg‘u beradi. Bu, shaxsning o‘z imkoniyatlarini anglashini va maqsadga erishish uchun harakat qilishini muhim deb hisoblaydi. Ijtimoiy munosabatlar: Arastu shaxsning i