QOBILYATINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI Dadajanova Gulbaxor Melikuziyevna Toshkent amaliy fanlar universiteti Maktabgacha ta’lim metodikasi kafedrasi Katta o‘qituvchisi

Аннотация

В основе данной статьи лежит изобразительная деятельность детей в дошкольном образовательном учреждении, познание окружающего мира и бытия. Будут проведены различные содержательные ролевые, инсценировки, дидактические и подвижные игры. Благодаря этому методу создается легкая, веселая атмосфера, а хорошие результаты дает организация игровых ситуаций на тренировке. Ключевые слова: эстетическое воспитание, интерьер, дизайн, анализатор, сенсорное развитие, мышечное ощущение, сенсорная культура. Kirish. Idrok deb, predmet va hodisalarning ongda ularning bevosita ta'siri natijasida aks etishiga aytiladi. Bilish- atrof olamdagi narsa va hodisalarni idrok qilishdan boshlanadi. Bilishning hamma boshqa shakllari esda olib qolish, tafakkur, tasavvur idrok obrazlar asosida quriladi. Bolalar tasviriy faoliyati atrof muhit, borliqni bilishga asoslanadi. Shuning uchun idrokning rivojlanishi masalasi bolalarni rasm, loy, applikatsiya ishiga oʻrgatish uslubiyatining asosiy muammolaridan biri hisoblanadi. Badiiy obrazning yaratilishi mazmunni erkin hissiy shaklda berilishiga asos boʻladi. Shuning uchun rassomning hayotni idrok qilishi bilishga oid va hissiy tomonlarni birlashtirish kerak. Bu muammo haqidagi qiziqarli fikrlari biz oʻrta asr sharqning mutafakkir-ensiklopedisti Abu Nasr al-Farobiyning «Sahovat shahri»> risolasida topishimiz mumkin. Sezayotgan narsani aql kuchi vositasida bilish xohish boʻlsa, shu vosita yordamida yetishayotgan harakat boshqa kuchning dalilidir, va bu kuch aql, hissiyot, fikrlash, xulosa qilishni yaratadi. Lekin agar his qilinayotgan jismni sezish vositasi orqali oʻrganishni keltirib chiqarayotgan istak jismoniy va ruhiy ta'simning dalili buladi. Atrofdagi borliqni rassom tomonidan idrok qilinishi maxsus xususiyatlarga ega. Odatda buyumni idrok qilishda 4 biz koʻpincha shu narsa bilan tanishishda cheklanamiz, chunki biz uchun undan foydalanish va koʻrsatma olish asosiysi hisoblanadi. Rassom esa predmetni tasviriy maqsadida har gal idrok qilganida shakl, rang, fazoda joylashishini har tomonlama oʻrganadi. Mashhur rassom K.F.Yuon, rassom idrokining oʻziga hos tomoni shundaki, u diqqat bilan hayotdagi hamma oddiy va oddiy boʻlmagan, hamma ifodali va bir xil narsalami koʻrib belgilay olishi va oʻz asarida aks ettirish kerak, degan edi. Bizni oʻrab turgan buyum dunyosi uzoq evolyusiya jarayoni, jamiyat va insonning ijtimoiy-tarixiy tajribasi jarayonida vujudga keldi. Predmetli fazoviy muhit bizning «ikkinchi tabiat» hisoblanib, insondan tashqarida oʻzining butun mazmunini yoʻqotadi. Qadimgi Sharq mutafakkirlari, keyinchalik XVII-XIX asr faylasuflari ham, faqatgina inson hamma narsalarning estetik va jismoniy oʻlchovidir, deb ta'kidlagan edi. Bolaning hayotida atrofdagi sharoitning muhim ahamiyatga ega ekanligi haqida V.A. Suxomlinskiy ham ta'kidlab oʻtgan. Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolaning estetik rivojlanishi boshqariladigan va shakllantiriladigan jarayondir. Shu nuqtai nazarda A N Leonteva, A.O.Zaporojes, Ye. A Flerina mutaxassislar ham turadilar. va maktabgacha tarbiya sohasidagi boshqa mutaxasislar xam turadi. Abu Ali ibn Sino- «Bilim kitobi» Qayerda idrok boʻlmasa, oʻsha yerda rohat ham, azob ham boʻlmaydi. Demak, birinchidan bizda ikki koʻrinishda boʻladigan idrok boʻlishi kerak: birinchisi tashqarida (yuzaga keladi), his- tuygʻudek, ikkinchisi esa ichkarida, tasavvur va ong shaklida. Bolalar atrofdagi narsalarga juda ta'sirchan boʻladilar, shuning uchun maktabgacha ta'lim muassasasining joylashishi, jihozlanishi katta ahamiyatga ega. Maktabgacha ta'lim muassasasining badiiy bezatilishi oʻz-oʻzicha muhim, lekin zamonaviy pedagogik masalalarning yechilishi aloqasi bilan bu mavzu yanada oydinlashadi, tarbiyaga kompleks yondashuv ofunksional yondashuvga qaraganda katta tarbiyaviy natija bilan ta'minlaydi». Maydonda boʻlish bolani doimo xursand qilishi uchun, oʻyinga qiziqtirishi turli xil faoliyatga tortishi, jismonan sogʻlomlashtirishi uchun maydonning jihozlanishi bir qator talablarga javob berishi kerak: - arxitektorli badiiy va pedagogik; - barcha turdagi jixozlarning miqdori, - maydonning koʻkalamzorlashtirilishi; - maydonning ayvonning, maydonchaning badiiy bezatilishi Bolalar ijodi uchun idrokning bilish tomoni katta ahamiyatga ega. Bola buyum yoki hodisaning nomini tashqi koʻrinishni (shakli, rangi, kattaligi va b.) bilishi kerak, uning qaysi xususiyatlari 1-darajasi, qaysilari 2-darajali ekanligini aniqlay olishlari kerak. Bu hususiyatlari bolalar har doim ham mustaqil ajrata olmaydilar. Koʻpincha u diqqatini yorqin ahamiyatli boʻlmagan detallarga qaratadi, natijada esa ob'ektning xaqqoniyligi buziladi. Pedagogning vazifasi bolani qurishga oʻrgatish, ya'ni buyumni uning hamma asosiy xususiyatlarini birgalikda idrok qilishga oʻrgatish. Bu masalani yechishning asosini sensor madaniyatni tarbiyalashni tashkil qiladi. «Sensor madaniyat»> tushunchasini maktabgacha tarbiya pedagogikasiga M.Montessori ishlari olib keldi. Ammo oldingi davrda koʻpincha faylasuflar hozirgiga nisbatan hissiy ta