Теоретические понятия экстремизма и экстремистской деятельности

Аннотация

This article discusses the terms “extremism” and “extremist activity”, the history and origin of them, a scientific analysis of various classifications of types of extremism in order to fully reflect the essence of these terms. At the same time, it is 301 focused on the measures that the state is taking to combat these phenomena, the main directions of the fight against extremism are noted. Калит сўзлар: экстремизм, экстремистик фаолият, диний экстремизм, сиёсий экстремизм, экстремизмнинг таснифи, экстремал, фундаментализм, мафкура, қонун Ключевые слова: экстремизм, экстремистская деятельность, религиозный экстремизм, политический экстремизм, классификации экстремизма, экстремал, фундаментализм, идеология, закон Keywords: extremism, extremist activity, religious extremism, political extremism, classifications of extremism, extreme, fundamentalism, ideology, law. Бугунги кунда давлатнинг энг долзарб муаммоларидан бири бу экстремизм деб ҳисоблаймиз. Фаол мигрaция, алоқа воситалари ва оммавий ахборот воситаларининг ривожланиши, ижтимоий кескинлик шароитида унинг хавфлилик даражаси тез суръатлар билан ўсиб бормоқда. Экстремизм ўзининг турли хил кўринишлари билан инсон ва фуқаронинг ҳуқуқлари ва эркинликларига, конституциявий тузум асосларига, давлат хавфсизлигига тажовуз қилиб келмоқда. Сўнгги пайтларда мамлакатда қонунчиликни такомиллаштириш ва қонунни мустаҳкамлашга қаратилган жуда катта ва муҳим ишлар амалга оширилди. Давлатимиз Президенти ва ҳукумати томонидан ҳокимиятни мустаҳкамлаш ва бошқарув қарорлари ҳужжатларини Ўзбекистон Республикаси Конституциясига мувофиқлаштиришга қаратилган мақсадли сиёсат олиб бормоқда. Юртимизда қонунчиликни такомиллаштириш масалаларига катта эътибор қаратилмоқда ва бу жуда муҳим ҳисобланиб, Ўзбекистон Республикаси Конституциясига асосланиб қонунчиликни янгилаш ва модернизaция қилиш юқори самара бермоқда, бунинг натижасида янги қабул қилинган норматив- ҳуқуқий ҳужжатлар ижтимоий муносабатларнинг турли томонларини янада 302 аниқлик билан тартибга солишга имкон бермоқда. Тўлиқ маънода, бу жиноий- ҳуқуқий нормаларни такомиллаштириш билан боғлиқ бўлиши мумкин, чунки жиноят ҳуқуқи нормаларини такомиллаштириш қонунийликни мустаҳкамлаш, адолат, хавфсизликни таъминлаш, инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилишни назарда тутади. Маълумки, жиноятчиликка қарши курашиш, унинг оқибатларини камайтириш мақсадида олиб бориладиган чора тадбирларнинг суръати ва самарадорлиги тўғридан-тўғри қонунчиликни ўз вақтида такомиллаштиришга боғлиқ бўлади. Таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, ҳозирги вақтда экстремизм хавфи даражаси юқори бўлиб қолмоқда ва ҳуқуқий нигилизм остида экстремизм ва экстремистик фаолиятни илмий баҳолашга ҳақиқий эҳтиёж мавжудлигини таъкидлаш мумкин, чунки бу ҳодисаларнинг асосий сабаблари фуқароларнинг ҳуқуқий онгининг деформaцияси ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 30 июлдаги “Экстремизмга қарши курашиш тўғрисида”ги ЎРҚ-489-сон қонуннинг 3-моддасида экстремизм, экстремистик фаолиятларнинг тушунчалари берилган бўлиб, унга кўра: экстремизм — ижтимоий-сиёсий вазиятни беқарорлаштиришга, Ўзбекистон Республикасининг конституциявий тузумини зўрлик билан ўзгартиришга, ҳокимиятни зўрлик ишлатиб эгаллашга ва унинг ваколатларини ўзлаштириб олишга, миллий, ирқий, этник ёки диний адоват қўзғатишга қаратилган ҳаракатларнинг ашаддий шакллари ифодаси; экстремистик фаолият қуйидагиларга: Ўзбекистон Республикасининг конституциявий тузуми асосларини зўрлик билан ўзгартиришга, ҳудудий яхлитлиги ва суверенитетини бузишга; ҳокимият ваколатларини эгаллашга ёки ўзлаштиришга; қонунга хилоф қуролли тузилмалар тузишга ёки уларда иштирок этишга; террорчилик фаолиятини амалга оширишга; зўрлик ёки зўрлик ишлатишга ошкора даъват қилиш билан боғлиқ ҳолда миллий, ирқий, этник ёки диний адоват қўзғатишга; 303 жамоат хавфсизлиги ва жамоат тартибига таҳдид солувчи материалларни тайёрлаш, сақлаш, тарқатиш ёки намойиш этишга, шунингдек, экстремистик ташкилотларнинг атрибутларини ёки рамзий белгиларини тайёрлаш, сақлаш, тарқатиш ёки намойиш этишга; бирор-бир ижтимоий гуруҳга нисбатан сиёсий, мафкуравий, ирқий, миллий, этник ёки диний адоват ёхуд душманлик сабабли оммавий тартибсизликларни амалга оширишга; Қонун 3-моддасининг тўртинчи–ўнинчи хатбошиларида кўрсатиб ўтилган ҳаракатларни амалга ошириш учун ошкора даъват қилишга қаратилган ҳаракатларни режалаштиришга, ташкил этишга, тайёрлашга ёки содир этишга доир фаолият; Бироқ, ушбу тушунчаларни беришнинг шакли специфик (ўзига хос) деб ҳисоблаймиз. Биринчидан, қонунда аслида экстремизм ва экстремистик фаолиятни айнанлигини белгилаб берилган. Иккинчидан, ушбу моддада экстремизмнинг аниқ таърифи ўрнига “бир қатор хилма-хил ҳаракатлар” кўрсатиб ўтилган. Бизнинг фикримизча, экстремистик фаолиятнинг турли хил кўринишларини рўйхатда эмас, балки битта таърифда акс эттириш жуда қийин. Шунга қарамай, экстремистик ҳаракатлар биргаликда мураккаб ижтимоий ҳуқуқий ҳодисани ташкил этади ва бу аслида эса экстремизм бўлиб номоён бўлади ҳамда унинг индивидуал кўринишларин