Объекты осуществления общественного контроля в противодействии коррупции

Аннотация

The article highlights the issues that in recent years in the republic the fight against corruption has risen to the level of state policy, and one of the main measures to combat it is the establishment of public control. In particular, the mechanisms for exercising public control in the fight against corruption, the object of public control, the opinions of scientists and legal documents on this subject are analyzed. Калит сўзлар: коррупция, коррупцияга қарши курашиш, жамоатчилик назорати, объектлари ва субъектлари. Ключевые слова: коррупция, борьба с коррупцией, общественный контроль, объекты и субъекты. Key words: corruption, fight against corruption, public control, objects and subjects. Жамиятни тубдан модернизaция қилиш зарурати юзага келган ҳозирги шароитда сиёсий етакчилар ва фуқаролик жамияти тузилмалари етакчилари олдида ҳал этилиши лозим бўлган биринчи галдаги вазифа – бу давлат ҳокимияти устидан кенг кўламли жамоатчилик назоратини ўрнатиш, фуқаролар ва ташкилотларга ижтимоий хизматлар кўрсатишдир. О.В.Пищулиннинг фикрича, жамоатчилик назоратининг шартларидан бири бу – фуқаролик жамияти институтлари тизими, етакчилари ва алоҳида фуқароларининг масъулиятни ўз зиммасига ола билиши ҳамда уларнинг бажарилиши учун жавобгарлик ҳиссига эга бўлишидир[1]. Фуқароларнинг ҳаётий муҳим манфаатларига дахлдор жамият ва давлатнинг барча соҳалари – жамоатчилик назоратининг объекти ҳисобланади. Зеро, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 7-моддасида «Халқ давлат ҳокимиятининг бирдан бир манбаидир. 161 Ўзбекистон Республикасида давлат ҳокимияти халқ манфаатларини кўзлаб ва Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ҳамда унинг асосида қабул қилинган қонунлар ваколат берган идоралар томонидангина амалга оширилди» дейилган. Таъкидлаш лозимки, “Ўзбек тилининг изоҳли луғати”да “объект” “(лот. – нарса) сўзи киши фаолияти, диққат-эътибори қаратилган ҳодиса, нарса” деб таърифланади[2]. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси назариясига кўра жиноят объекти – жиноий тажовуз қаратилган ва ана шу тажовуз орқали унга зарар етказилиши мумкин бўлган ижтимоий муносабатдир[3]. Жиноят ҳар бир жиноят қонуни билан қўриқланадиган ижтимоий муносабатларга, хусусан, ҳокимият, бошқарув ва жамоат бирлашмалари органларининг фаолиятини амалга оширишга зарар етказади. Демак, коррупцияга қарши курашишда жамоатчилик назоратининг объектлари сифатида бошқарув тартиби ҳамда одил судловни амалга оширишнинг кафолатлари билан боғлиқ ижтимоий муносабатлар десак муболаға бўлмайди. Ўзбекистон Республикасининг “Жамоатчилик назорати тўғрисида»ги Қонунда мамлакатимизда жамоатчилик назоратининг объектлари аниқ белгилаб берилган, хусусан, давлат органларининг ва улар мансабдор шахсларининг: – қабул қилинаётган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда, қарорларда, шунингдек ривожланиш давлат, тармоқ ва ҳудудий дастурларида жамоатчилик манфаатларини, жамоатчилик фикрини ҳисобга олишга. Тараққиёт стратегияси лойиҳаси ҳам том маънода инсон ва жамият манфаатлари йўлида ишлаб чиқилган, жамоатчилик мулоҳазалари, таклифлари билан янада бойитилиб, такомилига етказилган; – фуқароларнинг, юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини, жамият манфаатларини ҳимоя қилиш соҳасидаги қонунчилик талабларининг ижро этилишини таъминлашга; Маълумки, ҳар бир давлат органи 162 ва ташкилоти фаолиятининг энг биринчи галдаги вазифаси инсон ҳуқуқларига риоя этиш, фуқароларнинг қонуний манфаатларини таъминлаш ҳисобланади; – ўз зиммасига юклатилган, ижтимоий ва жамоатчилик манфаатларига дахлдор бўлган вазифалар ва функцияларни бажаришга; Бу орқали “Инсон қадри учун”, “Давлат – инсон учун”, “Давлат хизматчиси – халқ хизматкори”, “Халқ давлат органларига эмас, давлат органлари халққа хизмат қилиши керак” деган эзгу тамойиллар бугун бу йўналишда юртимизда амалга оширилаётган эзгу ислоҳотларни яққол намоён этади; – давлат хизматларини кўрсатишга; Бунда “Фуқаролар эмас, ҳужжатлар ҳаракатланади” деган муҳим тамойилга амал қилинаётгани унинг ҳаётий ифодасини кўрсатади. Кечаётган бу ислоҳотларнинг уйғунлиги ва изчиллигини таъминлаш баробарида, давлат хизматларини сифатли бажариш учун ваколатли органлар ва ташкилотларнинг масъулияти ҳамда жавобгарлигини оширишга ҳам хизмат қилмоқда; – ижтимоий шериклик доирасида амалга ошириладиган битимлар, шартномалар, лойиҳалар ва дастурларни бажаришга доир фаолияти жамоатчилик назоратининг объектидир[4], дея ажратиб кўрсатилган. Бу борада Президентимиз Ш.М.Мирзиёев Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганлигининг 27 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги нутқида “Жамоатчилик назорати, биринчи навбатда, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва назорат идоралари, молия, банк, таълим, соғлиқни сақлаш, коммунал хўжалик, энергетика ва транспорт соҳаларида жорий этилиши зарур. Шунингдек, бозорлар ва савдо мажмуаларидаги маҳсулотлар ва хизмат кўрсатиш сифати каби масалалар ҳам доимо жамоатчилик назоратида бўлиши даркор”[5], дея жамоатчилик назоратининг объектларини бевосита таъкидлаб ўтдилар. Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 8 январдаги “Фуқаролар ва жамоат ташкилотл