Reading as an important means of developing human capita

Аннотация

This article analyzes and analyzes the results of a sociological survey on student culture development. Analytical recommendations on the use of fiction works in teaching social sciences and humanities in higher education are provided. Keywords: book, reading, human capital, education, training, innovation, development, information, higher education. Мамлакатимизнинг ижтимоий-иқтисодий матлиги, маълумоти, қобилияти ва истеъдоди, ор- ривожланишида инсон капиталини ижтимоий тирган малака ҳамда тажрибалари, шунингдек ишлаб чиқариш омили сифатида шакллантириш одамларнинг ижтимоий-психологик, ижтимоий- жараёни янги босқичга қадам қўйди. Инсон маданий ўзига хосликларида мужассам топади. капитали замонавий иқтисодиётнинг муҳим Маълумки, жамият қандай бўлса, ижтимоий таркибий қисмига айланди. Давлат инвестиция муносабатлар мажмуи бўлган инсон капитали ҳам сиёсатининг устувор йўналишлари ва давлатнинг унга мос бўлади. Инсон капиталининг ривожи ҳам иқтисодий соҳадаги ўрни ўзгарди. Бу йўлда таълим шахснинг онги, одоб-ахлоқи, маънавияти, дунё- тизими инсон капитали шаклланишининг асосий қараши, ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий муносабат- манбаи сифатида ривожланмоқда. Бундай шароитда ларга, ижтимоий тузум моҳияти ва табиатига иқтисодий муносабатларнинг барча таркибий бевосита боғлиқдир. Инсон ақл-идрок соҳиби қисмини ташкил этувчи ва ушбу муносабатларнинг бўлганлиги боис реал дунёдаги воқеаларни тушуна- ўзи шаклланадиган инсон капитали вужудга ди, илм-у тафаккури, меҳнати, салоҳияти билан келишининг институционлашувига талаб ошиб дунёни бошқаради. Инсон капиталининг бормоқда. юксалишига уни ўраб турган ижтимоий-муҳитда рўй Инновацион ривожланишнинг, умуман бераётган барча воқеаларнинг таъсири кучли- иқтисодий тараққиётни таъминлашнинг муҳим ва дир[3.4]. зарурий шарти инсон капиталининг юксаклиги Ҳар қайси инсонда муайян даражада интеллек- ҳисобланади. “Инсон капитали” назарияси туал салоҳият мавжуд. Агар шу ички қувватнинг асосчилари, жумладан, Г.Беккернинг фикрича, “ҳар тўлиқ юзага чиқиши учун зарур бўлган барча шарт- кимнинг билими, қобилияти ва қизиқишлари” шароит яратилса, тафаккур қотиб қолган ҳар хил инсон капитали ҳисобланади[2.17-32]. эски тушунча ва ақидалардан халос бўлади. Эркин Инсон капиталининг ривожланиши ва унинг фуқаролик, ҳуқуқий демократик жамият қуришда тараққиёти ҳар қандай мамлакатнинг ижтимоий- таълим-тарбия ҳал қилувчи аҳамиятга эга. иқтисодий мувафаққияти учун стратегик аҳамиятга Маънавиятни шакллантиришга бевосита таъсир эга. Инсон капитали тушунчаси фақат иқтисодиёт қиладиган яна бир муҳим ҳаётий омил таълим- ёки ишлаб чиқаришда эмас, балки мамлакатдаги ҳар тарбия тизими билан чамбарчас боғлиқдир. бир фуқаронинг индивидуал хусусиятлари – сало- Мутолаа маданиятини юксалтириш зарурати №4 (44) 2019 46 “Kutubxona.uz” илмий-услубий журнал ЯИНАВОДЕЛССИ.РАЛТОҚИҚДАТ Ўзбекистонимизнинг ҳозирги ижтимоий-сиёсий, тиришга алоҳида эътибор қаратиш зарур. интеллектуал-бадиий тараққиётининг муҳим ва Айни пайтда Ўзбекистонда олий маълумотли узвий жиҳати ҳисобланади. Мутолаа маданиятини бакалавр даражасини олиш учун ўртача 9288 соат шакллантириш инсон капиталини ривожлан- ажратилган, шундан; тиришдан иборат алоҳида ижтимоий сиёсатнинг ҳам - назарий-аудитория таълими учун 6450 соат; ажралмас қисмидир. - мустақил таълим учун 2838 соат ажратилган. Мутолаа маданиятини турли ёшлилар орасида Талабанинг мустақил таълим орқали касбни тизимли тарзда шакллантириб бориш узлуксиз ўзлаштириш даражаси ва дунёқарашининг бойиши таълимнинг барча босқичлари учун муҳим аҳа- ҳолатларини қатъий назорат қилиш механизмининг миятга эга. Маълумки, олий таълим бошланғич, самарали усуллари ишлаб чиқилмаган. Ўқув услу- умумий ўрта ва ўрта махсус таълимнинг якуний бий мажмуаларда мустақил таълим учун берилган босқичи бўлиб, шахснинг фуқаро ва мутахассис адабиётлар рўйхати, рефератлар мавзулари аксарият сифатида ижтимоий-касбий маконга киришиши ва ҳолларда тавсия характерига эгадир. ҳар томонлама фаоллашиши ҳолатини ифода этади. Талабалардаги мутолаа маданияти даражасини “Мутолаа” сўзи арабча “ўқиш” деган маънога эга ўрганиш мақсадида жорий йилнинг март ойида бўлса-да, бугунги кунда у китоб ўқишдан кўра Наманган давлат университети Ижтимоий-иқтисо- кенгроқ тушунчани англатмоқда. Мутолаа мада- дий факультетидан 210 та талаба ўртасида “Мутолаа нияти таълимнинг узвий таркибий жиҳати бўлиб, – инсон капиталини ривожлантиришнинг муҳим бўлғуси касбий фаолият таркиби ва мазмунини омили сифатида” мавзуида социологик сўров ўзлаштириш жараёнларини фаоллаштиришда ўтказилди. Респондентларнинг ёш ва жинс таркиби муҳим аҳамиятга эгадир. Мутолаа орқали инсон қуйидагича: 20 – 25 ёш – 72,4%, 25 – 30 ёшгача нафақат ахборотлар олиш имкониятига эга бўлади, бўлганлар – 27,6% бўлиб, улардан эркаклар – 51,8%, балки миллий ва умуминсоний бойликлар оламига аёллар –49,2%. Оилавий ҳолатига кўра: оилалилар – кириб боради. 31,2%, турмуш қурмаганлар–68,8%. Айни вақтда китоб мутолаасини юксалтириш Сўровнома натижалари шуни кўрсатдики, ахборот дунёсининг бошқа манбалари билан