ПУБЛИЧНОЕ ШОУ

Аннотация

History and stages of development of Uzbek folk art, types of folk art, role and importance of national dances in public life. Key words: art of speech, art of folk performance, folklore, darvaz, master of words, age, nationality, diversity. ПУБЛИЧНОЕ ШОУ Аннотация. История и этапы развития узбекского народного творчества, виды народного творчества, роль и значение национальных танцев в общественной жизни. Ключевые слова: искусство речи, народно-исполнительское искусство, фольклор, дарваз, мастер слова, возраст, национальность, разнообразие. Dárwazshılıq - dar oyın - bálent dar ústinde tamasha kórsetiw kórkem óneri, cirk kórkem óneri janri. Dar ústinde hár qanday noturg'un jaǵdayda da gewde teń salmaqlılıqın saqlaw uqıpı kórsetiw etiledi. Dárwazshılıq shama menen 2, 5 mıń jıl burın Shıǵısda payda bolǵan, keyin dúnyaǵa tarqalǵan. Dar daslep tómen qurılǵan, shınıǵıwları da ápiwayı bolǵan. Dáwir ótiwi menen dar barǵan sayın bálentlew qurılıp, oyınları quramalılasha barǵan, 18-ásir aqırınan bolsa, cirk saqnasında kórsetiw etiletuǵın boldı hám cirk kórkem óneriniń ajıralmaytuǵın bólegine aylandı, jańa rawajlanıw dáwiri baslandı. Ózbekstanda Dárwazshılıq áyyemgi tariyxga iye. Geypara derekler Ámir Temur sarayında ájayıp dar oyınları kórsetilgenin tastıyıqlaydı. Dárwazshılıq Ózbekstannıń barlıq qalalarında, ásirese Quva, Asakada taraqqiy etken. Ótken zamanda ózbek darwazshıları Kitay, Indiya, Afganistan, Iranda, 18-19 -ásirlerden Rossiyada óz ónerlerin kórsetkenleri tuwrısında maǵlıwmatlar bar. Ózbek darwazshıları 25-30 m. biyikliktegi ústinlerge qıya etip ólshewli jıp ústinde láńger paqal menen bolatuǵın oyınlardı : juwırıw (aldınǵa, keyin basıp), shabıw, ayaqlarǵa pıshaq yamasa patnis baylanıstırıp, sonıń menen birge, ko'zni baylanıstırıp, boshga qalta yamasa qazan kiyip júriw, jalǵız hám qos shıǵırıqta o'ynash sıyaqlı hár túrli shınıǵıwlardı orınlanǵan. Dar oyınları, ayaq oyınshı er adamlardıń oyınları, masqarapaz, laqqılardıń shıǵıwları hám de dástúriy cirk gruppalarınan simdor, taxta-ayaq, kózboyamashılıq, besuyak, hawada turıw, uyretilgen ayıw, jılan, meshin, at, eshki oyınları menen birge alıp barılǵan. XX asirde ózbek Dárwazshılıq kórkem ónerin jańa mazmunda rawajlandırıwda hám dástúrlerdi dawam ettiriwde Asaka darwazshıları úrim-putaǵınıń ataqlı wákili Toshkanboy Egamberdiyevtıń xızmeti kútá úlken. 20-ásirdiń ortalarından darwazshılar repertuarına anaǵurlım ózgertiwler kirgizildi. Qáwipsizlik qurallarından paydalanıw nátiyjesinde dar ústinde jańa quramalı oyınlar atqarıla baslandı. Jalǵız adam shınıǵıwları menen bir qatarda eki, úsh, tórt adam atqarılatuǵın shınıǵıwlar kórsetiletuǵın boldı. Atap aytqanda, eki darwazshınıń bir-birin jelkesinde yamasa basında turıp dardan ótiwi, iyin aǵashtıń eki tárepinde darwazshılardı alıp ótiw, darda otırǵan darwazshı ústinen sekirip ótiw, muǵallaq atıw, jelkesi menen darǵa tirelip, ayaqtı joqarıǵa sozıw, eki darwazshı jelkesine ornatılǵan taxta kópir ústinde tik turıw hám basqalar. Dárwazshılıq kórkem ónerin rawajlandırıw hám úgit-násiyatlaw maqsetinde úzliksiz túrde darwazshılar kórik-tańlawı ótkeriledi. Ǵárezsizlikke erisilgennen keyin ózbek darwazshıları óz kórkem ónerlerin dúnyanıń túrli mámleketlerinde kórsetpekte. Házirgi kúnge kelip, Ózbekstanda 2 90 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 40 shańaraqqa tiyisli Dárwazshılıq gruppaları iskerlik kórsetip atır. “Ózbekdavlatsirk” Respublikalıq birlespesiniń Alımjon, Tohir hám Murod Toshkanboyevlar basshılıǵındaǵı “Ózbekstan darwazshıları” jámáátleri áyyemgi Dárwazshılıq dástúrlerinen zamanagóy cirktiń kórkem ańlatpa quralları menen bayıtıp atır. Quwırshaq teatri áyyemgi tariyxga iye bolıp, babalarımızdıń ótken zamandaǵı úrp- ádetleri hám dástúrleri menen bekkem baylanıslı. Geypara izertlewshilerdiń onıń payda bolıwı insan ózin tábiyat hádiyseleri aldında ázzi sezib túrli qudaylarǵa sıyınıwı, tótem sanalgan haywanlar túsin sáwlelendiriwshi nıqaplardı kiyip oyınǵa túsiwi, dúnyadan ótken babalardı teatrlastırılǵan halda yadqa alıw dástúri tiykarında bolǵan degen pikirdi aytadı. Onda álemnen ótken bawırlas adamı nıqabın taǵip, tap sol qaytıs bolǵan adamǵa uqsap sóylegen, háreket etken. Keyinirek, bul dástúr quwırshaq teatrınıń artistiler qolına ótip, quwırshaq teatri qáliplesken. Quwırshaq teatri barlıq mádeniyatlarǵa tán hám hár bir xalıqtıń ruwxın ańlatiwshi qaharmanlarǵa iye. Ózbek quwırshaq teatrınıń artistiligi xalqımızdıń áyyemgi awızeki teatri retinde qáliplesken dástúriy kórkem óner bolıp tabıladı. Surxondaryo táreplerde dástúriy “Suvxotun”, Xorezmde “Ashshadaroz”, “Masxaraboz”, “Polvon” atlı quwırshaq oyınları kórsetilgen bolıp, Buxarada házir de dástúriy quwırshaq teatrınıń tamashası kórkem óneri saqlap qalınǵan. Quwırshaq áyyemgi turkiy sóz retinde Mahmud Kashǵariydiń “Toplamu lug'otit turk” shıǵarmasında “Oxshanchik, oxshog'u, kuzurchik, qoborchuq” formalarında qollanǵan bolsa, suǵdiylarda “zocha hám zochak” formasınd