Peculiarities of a socially dangerous attack in actions

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье рассматриваются вопросы, связанные с преступление, характеристиками общественно опасного нападения и ответственность, действиями, предпринимаемыми в состоянии необходимой необходимый, обороны. Анализируются критерии наличия или правовой, условия, отсутствия нападения, которые позволяют определить, критерий, было ли пресечено общественно опасное нападение. Также защита, рассматриваются состояние атаки, субъективное агрессия, восприятие нападения защитником, его жизненный опыт, субъективное, объективное. уровень знаний и физиологические особенности. Республикамизда қилмишнинг жиноийлигини истисно қилувчи ҳолатларни аниқ ажратиш, уларнинг ҳуқуқий аҳамиятини, қўллаш чегарасини аниқлаш ва жиноят ҳамда жазо институтида қилмишнинг жиноийлигини истисно қилувчи ҳолатларнинг ҳуқуқий аҳамиятини ўрганиш ва ушбу ҳолатларнинг инсон ҳуқуқ ва эркинликлари, жамият ва давлат манфаатларини ҳимоя қилишда тутган ўрнини аниқлаш қонунчиликдаги долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Қилмишнинг жиноийлигини истисно қиладиган ҳолатларни ҳуқуқий тартибга солиш, шунингдек уларни ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ҳамда фуқаролар томонидан қўлланиш амалиёти бир қанча муаммоларни намоён этиб келмоқда ва уларнинг аксарияти ҳанузгача ўзининг узил-кесил ечимини топгани йўқ. Айни шу сабабли ушбу ҳолатлар олимлар, қонун ишлаб чиқувчи орган ва ҳуқуқни қўлловчилар эътиборини ўзига тортиб келмоқда. Бу муаммоларни ечишдаги қийинчиликлар илмий ёндашувлардаги фарқлар билангина эмас, балки мамлакатдаги жиноятчиликнинг ҳолати ва динамикаси билан ҳам белгиланади. Сўнгги уч йил мобайнида Ўзбекистонда жиноятчилик муттасил ўсиб бормоқда. Бу кўрсаткичларларининг ўсиши аҳоли сонининг ўсиши билан ҳам боғлиқ, албатта. Бироқ қонун нормасини амалда қанчалик тўғри таҳлил ва тарғиб қилиниши ҳам бу каби жиноятчилик кўрсаткичларининг кўпайишига ўз таъсирини ўтказмай қолмайди. Шу сабабли содир қилинган бундай турдаги қилмишлар учун қонун нормасида белгиланган ҳар бир юридик жиҳатига эътибор бериш, уларни қўллаш юқоридаги каби кўрсаткичларнинг камайишига сабаб бўлади. Зарурий мудофаа ҳолатида содир этилган ҳаракатлар ҳам шулар 132 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2024) / ISSN 2181-1415 жумласидандир. Зарурий мудофаа ҳолатида ижтимоий хавфли тажовузларни ривожлантиришни уч босқичга ажратишимиз мумкин: 1) ижтимоий хавфли ҳужумнинг бошланиши - хавфли ҳужум ҳали бошланмаган, лекин муқаррар бошланмоқчи бўлган ҳолат; 2) ижтимоий хавфли ҳужум бошланган, аммо ҳали тугамаган ҳолат; 3) ижтимоий хавфли ҳужумни давом эттириш таҳдиди мавжуд ҳолат - ижтимоий хавфли ҳужумнинг ўзи аслида фактик жиҳатдан тугаган (тўхтатилган), аммо мудофааланувчи бунга ишонишига асос йўқ. Р.Э.Қурбоновнинг фикрича, айни пайтда бошланган, давом этаётган, амалга оширилаётган тажовуздан ҳимоя қилишни зарурий мудофаа деб ҳисоблаш тўғри бўлмайди. Зарурий мудофаани амалга ошираётган шахс бевосита тажовузнинг содир бўлишини кутиб ўтирмасдан, агар иш ҳолатидан тажовузнинг тезда ва ҳеч тўсиқсиз амалга оширилиши маълум бўлса, яъни ҳуқуқ муҳофазасидаги объектга бевосита ва тезда амалга оширилиши мумкин бўлган реал хавф солса, мудофааланувчи дарҳол ҳимояланиш ҳуқуқига эга. Бизни қизиқтирган ҳолат бу - учинчи ҳолат бўлиб, фикримизча, бу каби вазиятда мудофааланувчининг объектив хавфсизлиги кафолатлана олмайди ва шунинг учун ҳужум қайта бошланиш ёки давом этиш хавфи мавжуд. Бундай ҳолатда, албатта, ҳужум тугаган пайт ҳимоячига аниқ бўлмаганлиги учун зарурий мудофаа ҳолати мазкур босқичда сақланиб қолиниши ҳисобга олиниши керак. Суд амалиётидан мисол келтирадиган бўлсак,2019 йил 3 январь куни кеч соат 7:00 ларда кўп қавватли уйлар ёнида З. ва О.лар ўзаро гаплашиб турганда, ўша маҳалланинг профилактика инспектори Ф. формада келган ҳолда, “нима қиляпсизлар бу ерда”, деб қўлида бўлган резина таёқ билан О.ни ўрмоқчи бўлиб, унга қараб силтаган вақтида дубинка унинг бурнига тегади ва О. қаттиқ оғриқ сезади, сўнг унинг қўлидаги дубинкани олиш учун унинг қўлига тош билан уради ҳамда тажовузга барҳам беради, шунда уларни З. ва кўп қавватли уйларнинг биридан чиқиб келаётган У.лар уларни ажратиб қўяди. Ушбу ҳолат бўйича суд Ф.ни айбдор деб топган бўлиб, бироқ О.нинг унинг қўлига тош билан ўриш ҳолати жавобгарликни келтириб чиқармаган. Юқоридаги мисолимизда тажовуз бошланган аммо ҳали тугамаган ҳолат, шунингдек ижтимоий хавфли ҳужумни давом эттириш таҳдиди мавжуд ҳолатга мисол бўла олади. Бу каби ҳолатларда шахс тажовузни қайтаришга уринар экан, тажовузнинг босқичи билан боғлиқ ҳолатга субъектив баҳо беришини таъкидлаб ўтмоқчимиз. Қонун чиқарувчи нафақат жиноят содир этиш билан боғлиқ ҳаракатларни, балки белгиланган ҳаракатларни содир этишга тайёргарлик кўриш, шунингдек, жиноят содир этишга суиқасд қилиш ҳаракатларни ҳам ижтимоий хавфли тажовуз деб тан олади. Қачон объектив хавфсизлик 133 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2024) / ISSN 2181-1415 таъминланади деган саволга жавоб сиф