ортда қолган қонун такомиллаштирилмоқда

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада тўқсонинчи йилларнинг бошида қабул қонун, қилинган Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг Меҳнат кодекси, янгисига алмаштириш зарурлиги нималарда намоён меҳнат, бўлганлигига оид фикр-мулоҳазалар билдирилган. бозор муносабатлари, ходим, Шунингдек, янги Меҳнат кодексининг ижобий ва иш берувчи, мунозарали қисмлари бўйича муаллифнинг қарашлари ўз давлат. аксини топган. 1 Ph.D. Head of the Department of Labor Law, Tashkent state university of law. E-mail: ismailov.shuhrat80@mail.ru Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 Трудовой кодекс Республики Узбекистан: закон, отстающий от практики, совершенствуется АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье высказаны мнения о необходимости закон, замены Трудового кодекса Республики Узбекистан, Трудовой кодекс, принятого в начале девяностых годов, на новый. Также труд, отражены взгляды автора на положительные и спорные рыночные отношения, работник, части нового Трудового кодекса. работодатель, государство. Мамлакат тарихида учинчи марта тизимлаштирилган қонун – янги Меҳнат кодекси қабул қилинди. 2022 йилнинг 28 октябрь куни навбатдаги янги “Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексини тасдиқлаш тўғрисида”ги қонун имзоланди. Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан олти ой ўтгач кучга кириши белгиланди. Қонун кучга кирганидан кейин ушбу муддатнинг етарли бўлмаганлиги ҳам амалиётчилар, ҳам илмий жамоатчилик томонидан танқидга учради. Сўнгги беш-олти йилда 1995 йилда қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг “эскирганлиги” ҳақида мутахассислар ўз мулоҳазаларини тез-тез билдириб келаётган эдилар. Хусусан, олим М. Гасановнинг фикрича, меҳнат қонунчилигини янада изчил ислоҳ қилиш учун Меҳнат кодексига ўзгартириш ва қўшимчаларни киритиш етарли бўлмайди. Тўқсонинчи йиллардаги Меҳнат кодекси кучга киргандан кейин ўтган вақт ичида мамлакатнинг барча соҳаларида юз берган ўзгаришларни ҳисобга оладиган ва истиқболга мўлжалланган янги Меҳнат кодексини қабул қилиш керак эди. Мазкур мулоҳазалар 2019 йил – “Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили” Давлат дастурида вазифа сифатида белгиланди. Дастурнинг 135-бандида Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг янги таҳририни ишлаб чиқиш вазифаси қўйилди. Хусусан, Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексини тасдиқлаш тўғрисидаги қонун лойиҳасида ўша вақтда бир қатор қоидаларни белгилаш кўрсатилган эди. Булар: – бозор иқтисодиёти талабидан келиб чиқиб, норасмий меҳнатдан фойдаланишнинг олдини олишга қаратилган нормаларни киритиш; – ишнинг ўзига хос хусусиятига кўра, меҳнат шартномасини тузиш ва бекор қилишнинг соддалаштирилган тартиби, ходим билан бир вақтда иш берувчининг ҳам манфаатларини ифодалайдиган қоидаларни назарда тутиш; – Халқаро Меҳнат Ташкилотининг тавсияларини имплементация қилиш ва меҳнат муносабатларини тўғридан-тўғри тартибга солувчи нормаларни назарда тутиш. Юқоридаги қоидаларнинг янги Меҳнат кодексида ўз аксини қай даражада топганлиги ҳақида хулоса қилиш ҳозир анча мушкул вазифа ҳисобланади. Шунга қарамасдан, мазкур Кодексда меҳнат соҳасини ҳуқуқий тартибга солишда эришилган ютуқларни эътироф этиб ўтиш мумкин. Қуйида улар ҳақида тўхталиб ўтамиз. Таркибий жиҳатдан ўзгариш. Янги Меҳнат кодекси таркибий жиҳатдан икки қисмдан иборат: 1. Умумий қисм. 2. Махсус қисм. 205 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 Умумий қисм меҳнат ҳуқуқининг барча институтлари учун асосий аҳамиятга эга бўлган фундаментал масалаларга бағишланган ва иккита бўлимни ўз ичига олади: Меҳнат қонунчилигининг асосий негизлари ва Меҳнат соҳасидаги ижтимоий ҳамкорлик. Махсус қисм бешта бўлимдан иборат: 1. Ишга жойлаштириш. 2. Индивидуал меҳнат муносабатлари. 3. Ходимларни касбий тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш. 4. Айрим тоифадаги ходимлар меҳнатини тартибга солишнинг хусусиятлари. 5. Ходимларнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиш. Меҳнат низоларини кўриб чиқиш. Таъкидлаш лозимки, таркибий жиҳатдан ўзгариш бир қатор бўлимлар ва бобларни янги Меҳнат кодексига киритган. Моддалар сони эса икки бараварга ошиб, 581 тани ташкил қилган. Қисқа хулоса шундан иборатки, янги Меҳнат кодекси “индивидуал меҳнат муносабатлари – жамоага доир меҳнат муносабатлари – процессуал муносабатлар” шаклидаги меҳнат ҳуқуқининг ўрганиш предметига анча яқин тузилган. Илгари ушбу муносабатларни бир-биридан тушунарли тарзда ажратилмаган эди. Тартибга солинадиган соҳа аниқланган. Тўқсон бешинчи йилдаги Меҳнат кодексининг 1-моддаси учинчи қисми мазмунидан, ушбу Кодекс билан фақат индивидуал меҳнат муносабатлари тартибга солинади деган янглиш хулосага келиш мумкин эди. Аслида, меҳнат қонунчилиги тартибга соладиган соҳага нафақат меҳнат муносабатлари, балки улар билан бевосита боғлиқ бўлган бошқа муносабатлар (ишга жойлашиш, ижтимоий шериклик, касбий тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш, меҳнат ҳақидаги қонун ҳужжатларига риоя қилинишини назорат қилиш, якка тартибдаги