activity. Jismoniy madaniyat jarayonida aqliy madaniyat

Аннотация

Калит сўзлар: Jismonan yetarli darajadagi rivojlangachlik normal aqliy jismoniy madaniyat, aqliy rivojlanishga sharoit yaratadi. Chernishevskiy fikriga ko’ra, “Har madaniyat, aqliy rivojlanish, qanday mehnat - bu aqliy, jismoniydir. Agar aqliy va jismoniy muskullar faoliyati mehnat orasidagi farqni ajratsak, bittasida asosiy ro’lni miya, ikkinchisida muskullar o’ynaydi. Miyaning faoliyati muskullarning o’zaro faoliyatiga, muskullar faoliyati esa miyaning boshqarishi orqali amalga oshiriladi”. Ментальная культура в процессе физической культуры АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Адекватное физическое развитие способствует физическая культура, нормальному умственному развитию. По словам ментальная культура, Чернышевского: “Любая работа бывает умственной и умственное развитие, физической. Если различать умственный и физический мышечная активность. труд, в одном главную роль играет мозг, в другом - мышцы. 1 Lecturer of the Department of Distance Education, Kokand State Pedagogical Institute, Kokand, Uzbekistan Email: shodiyevergashali@umail.uz Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 2 (2021) / ISSN 2181-1415 Мозг состоит из мышечных взаимодействий, а мышечная активность контролируется мозгом”. Jismonan yetarli darajadagi rivojlangachlik normal aqliy rivojlanishga sharoit yaratadi. Chernishevskiy fikriga ko’ra, “Har qanday mehnat - bu aqliy, jismoniydir. Agar aqliy va jismoniy mehnat orasidagi farqni ajratsak, bittasida asosiy ro’lni miya, ikkinchisida muskullar o’ynaydi. Miyaning faoliyati muskullarning o’zaro faoliyatiga, muskullar faoliyati esa miyaning boshqarishi orqali amalga oshiriladi”. Jismoniy bilimlar asoschisi P.F. Lesgaft fikricha, aqliy va jismoniy rivojlanish bir-biri bilan uzviy bog’liq jarayon bo’lib, aqlning o’sishi va rivojlanishi o’z navbatida jismoniy rivojlanishni taqozo qiladi. Jismoniy madaniyatning vazifasi- shug’ullanuvchilar jismoniy mashqlarni ongli ravishda, tushunib bajarsalar yoki ular sport mashg’ulotlariga zo’r qiziqish bilan, o’z tashabbuslari bilan ijodiy yondashsalar, harakat malakalarini to’g’ri shakllanishiga va organizmning funksional qobiliyatlarini rivojlantirish uchun umumiy maxsus bilimlarga tayangan holda olib borilsagina samarali bo’ladi. Jismoniy madaniyatda yoki sportda shug’ullanuvchidan umumiy jismoniy rivojlanganlik va tayyorlangarlilik hamda shug’ullanayotgan soha bo’yicha chuqur malakaviy bilimlarga ega bo’lish, bosh miya, muskullar faoliyatidan foydalanishda ko’r-ko’ronalikka yo’l qo’ymaslik kerak. Mashg’ulotga ongli munosabatda bo’lmaslik talantni sunishiga sabab bo’ladi. Eng xavflisi- shug’ullanuvchidan bir tomonlamalilik, faqat sport bilan shug’ullanishgagina odat shakllanadi. Sport trenirovkasi sirlariga sho’ng’ish, uni tushunish shug’ullanuvchi mahoratini rivojlanishiga olib keladi. Bunga faqat har tomonlamalilik orqaligina erishish mumkin. Jahon rekordlarini o’rnatish, chempionlik lavozimlari uchun kurashish sportchidan yuqori saviya, chuqur bilim va jismoniy qobiliyatni talab qiladi. Bunga erishish uchun esa mashaqqatli mehnat, o’tkir intellekt sohibi bo’lishi shart. Jismoniy madaniyat jarayonida o’quvchilar o’zaro bir-biri bilan va jamiyatning boshqa a’zolari bilan muloqatda bo’ladilar. Jismoniy mashqlar bilan shug’ullanish uchun ma’lum moddiy va ma’naviy qimmatga ega bo’lgan anjomlar, jixozlardan foydalanadilar. Jismoniy madaniyatchilarning, sportchilarning o’zaro bir-biri bilan munosabati, muomilasi va uni o’rab olgan ijtimoiy muhit, tabiat omillarining ta’siri bilan ular oldiga muvjud jamiyat ahloqi talablariga javob berish muammosini quyadi. Mamalakat sportchisining, jismoniy madaniyatchisining axloqi - bu millat vakili, mavjud jamiyat kishisining axloqidir. O’zbek sportchisining mahsus axloq normalari, mazkur jamiyatning oddiy a’zosi axloqi normalaridan farq qilishi lozim ekan, biz tor fikrli sportchilarni tayyorlamasligimiz, baquvvat, faqat yaxshi hazm qilish organlariga ega bo’lganlarni emas, fikrlash doirasi keng, ma’naviy boy, kirishuvchan, yaxshi tashqilotchi bo’la oladigan individni madaniyatlashni nazarda tutmog’imiz kerak. Bu fikrlar ayniqsa navqiron mamlakatimiz yoshlari uchun taaluqlidir. Sportda birlik va umumiylik yagona qonuniy xususiyatdir. Ushbu xususiyat jamoada gavdalanadi. Jamiyat jismoniy madaniyati tarixi millat va jamoaning kuchini ifodalaydi. Mamlakat sportchisi xalqaro maydondagi galabalarning xal qiluvchi omili, o’z xalqi, vatani oldidagi javobgarlik burchinini xis qilishi lozim. Garbning proffesional sporti esa o’zining vakillariga: shaxsiy manfaatingiz jamiyat manfaatiga mos kelishi shart emas, o’zida vujudga kelgan holatni hisobga olib hech qanday burch va prinsip bilan bog’lamay hal qilishga o’rgatadi. Jamoat mulkiga ijtimoiy munosabatda bo’lishni jismoniy tarbiya darsida madaniyatlashtirish, shug’ullanuvchilarning jihoz va anjomlardan foydalanayotganda 689 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 2 (2021) / ISSN 2181-1415 inshoatga yax