УЧЕНИЯ ПО РАЦИОНАЛЬНОМУ ИСПОЛЬЗОВАНИЮ ВСЕХ ВОДНЫХ РЕСУРСОВ КАРАКАЛПАКСТАНА

Аннотация

In this article, about the type of land fund of the Republic of Karakalpakstan, the statistical information and the slope fields are adjusted. Key words: ger fund, tilth field, ger resources, geodesy, cartography, Ergrodezkadastr. УЧЕНИЯ ПО РАЦИОНАЛЬНОМУ ИСПОЛЬЗОВАНИЮ ВСЕХ ВОДНЫХ РЕСУРСОВ КАРАКАЛПАКСТАНА Аннотация. В данной статье о типе земельного фонда Республики Каракалпакстан приведены статистические сведения и поля уклонов. Ключевые слова: герфонд, пашни, герресурсы, геодезия, картография, Ергродезкадастр. Qaraqalpaqstan Respublikasında irrigatsiyanı rawajlandırıw hám suwǵarılatuǵın jerlerdiń meliorativ jaǵdayın jaqsılaw boyınsha nátiyjeli jumıslar alıp barılmaqda. Nátiyjede, keyingi úsh jıl ishinde 47 mıń gektardan artıq jerlerdiń suw támiynatı jaqsılandi, kúshli hám ortasha shorlanǵan maydanlar 11,2 mıń gektarǵa kemeydi, 140 mıń gektardan artıq maydandıń meliorativ jaǵdayın turaqlı saqlawǵa erisildi. Usınıń menen birgelikte, Qaraqalpaqstan Respublikasında 44,9 mıń gektar suwǵarılatuǵın jerlerdiń suw támiynatı tómen dárejede, 95,2 mıń gektar suwǵarılatuǵın maydanlar ortasha hám kúshli sholanǵan, ámeldegi suw resurslarınan paydalanıw natiyjeliligi bolsa tómenligishe qalıp atır. Qaraqalpaqstan Respublikasında suw xojalıǵı obiektlerin qurıw hám rekonstrukciya qılıw, suwdı tejeytuǵın suwǵarıw texnologiyaların keń engiziw, jerlerdiń meliorativ jaǵdayın jaqsılaw, suw resursları hám elektr energiyasınan paydalanıwdıń avtomatlasqan qadaǵalawın jolǵa qoyıw hám de ilim jańalıqların óndiriske keń engiziw arqalı suw joytıwların kemeytirip, kanallardıń paydalı jumıs koefficiyentin asırıw hám de suwǵarılatuǵın jer maydanların suw menen isenimli támiyinlew boyınsha keń kólemli jumıslar alıp barılıwı boyınsha tiyislı is-ilajlar islep shıǵıldı[1]. Ózbekstanda ǵárezsizlik jillarınan baslap suw xojalıǵı tarawında júdá úlken ózgerisler ámelge asırılmaqta. Tiykarınan suw resursların basqariw sisteması qáliplestirildi, suwǵarıw tarmaqlarınıń texnikalıq jaǵdayları jaqsılandı, suwǵarılatuǵın jerlerdiń meliorativ jaǵdayların jaqsılaw hám olardıń suw táminatin asırıw barısında keń kólemdegi jumıslar alip barılıp atır, zamanagóy suwdı tejewshi texnologiyalardı ornatıw jáne olardı mámleket tárepinen qollap quwatlaw, avtomatlasqan basqarıw hám baqlaw sistemasın ornatıw, awıl xojalıǵı ónimlerin óndirisin diversifikaciya qılıw jumısları boyınsha sistemalı ilajlar ámelge asırılmaqta [2]. 1 75 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Qaraqalpaqstan Respublikasınıń jer fondı 16,6 mln dı quraydı. Sonnan, 3633,8 gektarlı awıl xojalıq jerleri 29,4 mln ǵa elatli púnkitleri astındaǵı jerler, 1296,8 mıń gektardı sanaat, transpor, baylanıs, qorǵanıw hám basqa maqsettegi jerler, 0,4 mıń gektarı tábiyatti qorǵaw, salamatlastırıw, rekreaciya maqsetlerine máljellengen jerler, 24 mıń gektar tariyxıy-mádeniy áqmiyetke iye jerler, 4367,1 mıń gektarı toǵay fondı jerleri, 57,1 mıń gektarı suw fondı jerleri, 7151,2 mıń gektarı mámleketlik zapastaǵı jerler bolıp esaplanadı. Basqasha qılıp aytqanda, barlıq jer fondınıń21,8% i awıl xojalıq jerlerine, 0,2 % i elatli púnktler astındaǵı jerlerge,7,7% i sanaat, transport, baylanıs, qorǵanıw hám basqa maqsettegi jerlerge, 1,4% i tariyxıy-mádeniy áqmiyetke iye jerlerge, 26,2% i toǵay fondı jerlerine, 0,3% isuw fondı jerlerine, 42,9% i mámleketlik zapastaǵı jerlerge tiyisli. Kópshilikke belgili awıl xojalıq jer túrleri ishinde egislik súrim jerler eń qımbat bahalı jerler bolıp esaplanadı. Bunday jerler muǵdarı 2009-jıl esabi boyınsha Qaraqalpaqstanda 420 mıń gektardı quraǵan. Bul kórsetkish Ózbekstan Respublikasında egislik jerlerdiń 10,3% in, al Qaraqalpaqstannıń ulıwma jer fondınıń 2.5 % in hám awıl xojalıq jerleriniń 11,6 % in quraydı. Statistikalıq maǵlıwmatlar boyınsha Ózbekstanda egislik súrim jerler barlıq jer fondınıń 9,2% in, al awıl xojalıq jerleriniń 18,3% in tutadı, yaǵnıy Qaraqalpaqstanǵa salıstırǵanda saykes túrde 3,7 ese hám 157,8 % ǵa joqarı ekenligio kózge taslanadı. Bul nárse egislik maydanlardı kózdiń qarashıǵınday qorǵawımız tiyis ekenligin uqtıradı. Respublikamızda hár jan basına tuwra keletuǵın egislik maydan 1991-jılda 0,35 gektardı quraǵan bolsa, 2010-jılı 0,25 gektardı quraǵan, yaǵıny egislik maydannıń hár bir adam basına usı jıllar ishinde 0,1 gektarǵa kemeygenligin kórsetedi. Bul nárse xalıqtı diyxanshılıq ónimleri menen támiynlewge tikkeley baylanıslı. Sonlıqtan, awıl xojalıq jer túrlerin, ásirese egislik maydanlardan aqılǵa muwapıq paydaanıw, olardıń ónimdarlıǵın arttırıw búgingi kúnniń eń áhmiyetli wazıypasınan biri bolıp tabıladı. Awıl xojalıq statistikası maǵlıwmatları analızı hár gektardan alınatuǵın ónimniń muǵdarı boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası Ózbekstanda eń támen kórsetkishlerge iye ekenligin kórsetedi. Buǵan tiykarǵı sebep, respublikamızdıń tábiyiy sharayatınıń basqa regionlarǵa qaraǵanda salıstırmalı qolaysız ekenligi hám awıl xojalıq egislik maydanları topıraqlarınıń meliorati