О СПОРТИВНОЙ ПОДГОТОВКЕ ТЯЖЕЛОАТЛЕТОВ В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

This article describes the history of the development of weightlifting in Uzbekistan and the basics of sports training of weightlifting athletes. Key words: weightlifting, barbell, special competitive exercises, hillary of isometric exercises, physical loads, static stretching. О СПОРТИВНОЙ ПОДГОТОВКЕ ТЯЖЕЛОАТЛЕТОВ В УЗБЕКИСТАНЕ Аннотация. В данной статье рассказывается об истории развития тяжелоатлетического спорта в Узбекистане и об основах спортивной подготовки тяжелоатлетов. Ключевые слова: тяжелая атлетика, штанга, специальные соревновательные упражнения, разновидности изометрических упражнений, Физические нагрузки, статические нагрузки. Sport mashg’ulotlari jarayonlarida umumiy va maxsus sport tayyorgarlik jarayonlari-Sportchini jismoniy tayyorlash. Jismoniy tayyorlashning mazmunini: kuch, tezkorlik, chidamlilik va qayishqoqlikni tarbiyalash tashkil qiladi. Jismoniy tayyorgarlik sport mashg’uloti mazmunining poydevoridir. Kuchni tarbiyalash. Mushak kuchi ikki xil rejimda namoyon bo’ladi: 1) statik yoki izometrik rejimda bir holatda zo’r berib ushlab turilganda kuch namoyon bo’ladi; 2) dinamik rejimda. Bunda mushak uzunligi o’zgaradi va mushakning elastik tarangligi katta kuch bilan sodir bo’ladi. Dinamik rejimda qarshilikni yengadigan ish bajarilishi mumkin (miometrik rejim), masalan, uloqtirishdagi depsinishlar va hk. Ishning bunday faoliyati auksotonik qisqarish 7 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ deb belgilanadi (asab mushak apparatida o’zgarish sodir bo’lganda turlicha kuch talabiga muvofiq mushaklar qisqaradi va taranglashadi); va (pliometrik rejimdagi ish) sakrab tushishlarda, osilish va hakazolarda mushak uzunligi oshadi. Bu yerda mushaklarning auksotonik qisqarishi singari izotonik (asab-mushak apparatiga ta’sir qiladigan kuch o’zgarmasa mushak tarangligi bir xilda qoladi) qisqarish ham mumkin. Shunday voqealar ma’lumki, kishida affekt (vahima, qo’rquv, g’azab) holatida g’oyat katta kuch va tezlik paydo bo’ladi. Bu kuch qaerdan paydo bo’ladi? Har bir yosh organizm normal sharoitda o’zida juda katta kuch zapasi va imkoniyatlarni saqlab yuradi. Odatda, bu kuch va imkoniyatlarning faqatgina bir qismi haqiqatan amalga oshiriladi va kishining keyingi hayotida sarflanadi va ko’pinsha juda oz qismi ishlatiladi. Muhim masala shundan iboratki, organizmimizdagi kuchning katta zapaslaridan imkoniyati borisha qanday qilib to’liqroq foydalanishdadir (hisoblab shiqilishisha, mushak tolalarining jami kuchi 30 ming kg ga yaqindir, suyaklarning sho’zilishga nisbatan mustahkamligi esa, sho’yanning mustahkamligiga tengdir). Kuch qobiliyatlarining turli faoliyatlarga bog’liqligi bir kishining kuch qobiliyatlari organizmning shaxsiy rivojlanishiga zish bog’langan va undan foydalanish masalasi maqsadga muvofiq yo’naltirilgan bo’lishi kerak. Kuch qobiliyatlari qarshilikni yengish tezligiga bog’liq bo’ladi va harakat tezligi qansha katta bo’lsa, og’irlik yoki qarshilik ko’rsatish darajasi shunshalik kam bo’lishi kerak va aksinsha. Minimal quvvatdagi zo’r berishning (yadro itqitishda) namoyon bo’lishida esa ish o’rta zonada sodir bo’lishi kerak. Lekin bu zo’r berishi quvvati “portlovshi” kuchning rivojlanishi hisobiga eng qisqa vaqt ishida sodir bo’lishi mumkin. “Portlovshi” kuchning darajasini baholashda tezkor kuch indeksidan foydalanish qulaydir. “Portlovshi kuchning” yorqin misoli sakrashdir, u harakatlanishda tez yuqori daraja zo’r berish qobiliyatini takomillashtirishda ifodalanadi. Pastlab boruvshi harakatlarda mushak uzunligi zo’rlab oshirilsa mushak kuchi yuqori daraja izometrik kuchga nisbatan ansha ko’proq bo’ladi (50-100% ga). Masalan, shuqurlikka sakrashda sodir bo’ladigan kuch depsinishdagi kuchdan kattadir. Bir xil tayyorgarlikka ega bo’lganda, vazni og’irroq sportchilar yengil vaznlilarga nisbatan ko’proq natijaga erishadilar. Yuqori mahoratli sportchilarda tana og’irligi va kuch orasidagi bog’liqlik 0,93 shartli ko’rsatgishga teng, oddiy sportchilarda –0,80; mashq qilmaganlarda esa 0,00 ga teng bo’ladi. (Shuning ushun sport bilan shug’ullanmagan kishilarning vazni yog’ qatlami hisobiga, sportchilarning vazni esa, mushak massasining kattayishi hisobiga oshadi). Turli vazndagi kishilarning kuchini solishtirish ushun odatda 1kg og’irlikka keladigan kuch miqdorini ko’rsatadigan nisbiy kuch miqdorini ko’rsatadigan nisbiy kuch quyidagisha o’lshanadi: mutloq og’irlik sportchining vazniga taqsimlanadi. Kuch jihatdan tayyorlashning vositalari. Kuch jihatdan tayyorlashning ilg’or vosita va metodlari to’g’risida gapirganimizda tayyorgarlikning turli bosqishlarida qo’llanishi lozim bo’lgan tabiiy va oddiy vositalarni yoddan shiqarmaslik kerak. Ularga quyidagilar kiradi: 1) shakli va mazmuni bo’yisha juda xilma-xil jismoniy mashqlar; 2) foydali harakat koeffitsientini oshiradigan vositalar; 7 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSC