Результаты анализа частоты распределения полиморфизма C589T RS2243250 В ГЕНЕ IL4 у больных хроническим полипозным риносинуситом

Аннотация

Our results confirm the hypothesis that the presence of an unfavorable genotypic variant of the IL4 gene can lead to a violation of the synthesis (expression) of anti-inflammatory cytokines- interleukins, a decrease in the body's resistance to infectious diseases, and an increase in the risk of developing CPRS. In addition, these data emphasize the prognostic significance of the C/C genotype of the IL4 gene polymorphism in the development of CPRS. The relative risk of developing CPRS in carriers of these genotypes is more than 3 times higher than in carriers of other genotypic variants of IL4 gene polymorphism. Keywords: polymorphism, polyposis rhinosinusitis, interleukin, cytokine, gene, allele, genotype. Кириш. Сурункали полипоз риносинусит (CПРС) касалликнинг кенг тарқалиши ва унинг тиббий-ижтимоий аҳамияти туфайли оториноларингологиянинг долзарб муаммоси сифатида тавсифланади [1]. Сўнгги ўн йиллик CПРС тарқалиши бўйича олиб борилаётган тадқиқотлар кўлами тобора ортиб бораётгани билан ажралиб турди, аммо тадқиқотлар натижалари турли хил услубларда фарқ қилади ва шу сабабли олинган маълумотлар унчалик таққосланмайди. Жаҳон статистикаси маълумотларини умумлаштириб хулоса қилишимиз мумкинки, CПРС билан аҳолининг 2-4 фоизи касалланади, беморларнинг 40 фоизида СПРС бронхиал астма билан бирга учрайди. Барча тадқиқотчилар сўнгги йилларда бутун дунёда CПРС билан касалланиш кўпаётганлигини тасдиқлашади [2,3]. CПРСнинг тарқалиши, бошқа касалликлар (бронхиал астма, муковисцидоз) билан учраши, узоқ муддат қайталаниб туриши туфайли беморларнинг яшаш сифати ва ишлаш қобилиятининг пасайишига олиб келадиган муҳим тиббий-ижтимоий муаммо ҳисобланади. Сурункали синусит фонида келиб чиқадиган бронх-ўпка, риноген орбитал ва бош суяги асоратлари нафақат беморларнинг яшаш сифатини ёмонлаштиради, балки баъзида иш қобилиятининг узоқ муддатли бузилишига, баъзида эса ногиронликка олиб келади [4,5,6]. Адабиётда келтирилган эпидемиологик маълумотлар, ўрганилаётган популяцияларнинг хусусиятларига қараб фарқланади, чунки СПРС тарқалиши кўплаб экологик, биологик ва ижтимоий омилларга боғлиқ. Европада СПРС билан оғриган беморлар учун ўртача амбулатор мурожаат даражаси 10 000 аҳолига 4,9 ни ташкил қилади. Касалхоналарда бундай беморлар даволанаётган беморлар сонининг ўртача 7,5 фоизини ташкил қилади [7]. Бошқа маълумотларга кўра, амбулатория тармоғида СПРС билан касалланган беморлар оториноларингологга мурожаат қилганларнинг 5% дан кўпроғини ва аллергологга мурожаат қилганларнинг тахминан 4% ни ташкил қилади, бундан ташқари, янги бошланган касалликдан кўра, қайталаниш туфайли мурожаат қилганлар кўп учрайди [8,9]. СПРС билан оғриган эркаклар ва аёлларнинг нисбати тахминан бир хил. Баъзи муаллифларнинг фикрига кўра, Россиянинг Шимолий-Ғарбий минтақасида мурожаатлар таркибида эркаклар ва аёллар нисбати 1,7:1 га тўғри келади. Янги ташхис қўйилган беморларнинг 80% 40 ёшдан ошган одамлардир. 20 ёшгача бўлган ёш гуруҳида ушбу патология деярли қайд этилмайди [10]. СПРС билан касалланганлар орасида 50 ёшдан катта 78 БИОМЕДИЦИНА ВА АМАЛИЁТ ЖУРНАЛИ | ЖУРНАЛ БИОМЕДИЦИНЫ И ПРАКТИКИ | JOURNAL OF BIOMEDICINE AND PRACTICE №4 | 2021 одамларнинг кўп бўлиши, шунингдек, СПРС эпидемиологиясига бағишланган бошқа ишларда ҳам қайд этилган [11]. Баъзи олимлар СПРС эпидемиологиясига оид жаҳон адабиётлари маълумотларини таҳлил қилиб, Россияда СПРСнинг ўртача тарқалиши Европадаги ўртача даражадан 3 баравар паст деган хулосага келишди. Кўп ҳолларда СПРС эркакларда учрайди. Европада СПРС билан касалланган беморнинг ўртача ёши тахминан 50 ёшни ташкил этади, бу Шимолий мамлакатларга қараганда 8 фоизга пастдир. Шу билан бирга, юқоридаги натижалар тиббий кўрик маълумотларининг статистик таҳлилига асосланган. Чет эл муаллифлари, шу тарзда олинган маълумот аслида мавжуд бўлганидан пастроқ деб ҳисоблашади. У ўз хулосаларини секцион тадқиқотлар натижасида бурун бўшлиғи полиплари 32% ҳолларда топилганлиги билан тасдиқлайди, бу эса клиник ва эпидемиологик тадқиқотлар натижаларидан анча юқори [12]. СПРСнинг етарлича кенг тарқалганганлиги ва касалликни даволаш учун воситаларнинг етишмаслиги, турли хил этиологик гипотезалар патогенезнинг барча йўналишларини ва касалликнинг клиник хусусиятларини янада ўрганиш зарурлигини белгилайди. Келгуси “биологик тиббиёт” асрида тиббий генетика юқори технологияларининг мавжудлиги организмнинг энг муҳим бошқарувчи тизимларининг индивидуал хусусиятларини очиб беришга имкон беради, бу эса CПРС этиологияси ва патогенезини ўрганиш учун янги истиқболларни очиб беради. Бурун ёндош бўшлиқлар (БЁБ) полипози ривожланишининг асосий шарти макроорганизмда ва ҳужайра даражасида турли хил экологик омиллар таъсири билан биргаликда турли хил биологик жараёнларнинг бузилиши деб ҳисобланади [13]. Маҳаллий ва хорижий муаллифларнинг сўнгги қарашларига кўра, бурун полиплари сурункали яллиғланиш жараёнининг ҳосиласи бўлиб, сурункали ринит ва риносинусит (СРС) давомида ривожланиб борадиган бурун шиллиқ қавати ва БЁБнинг яллиғланишли гиперпластик шаклланиши ҳисобланад