ИЗУЧЕНИЕ ТВОРЧЕСКОГО НАСЛЕДИЯ ФУРКАДА

Аннотация

In this article, the study of the life and creativity of Furqat will reflect on the coming to the face of furqatshunya. The scientific work of scientists who carried out research in this regard is also touched upon in detail. Key words: science, enlightenment, facsimile, Chinese and Uyghur languages, devon, Theatre. ИЗУЧЕНИЕ ТВОРЧЕСКОГО НАСЛЕДИЯ ФУРКАДА Аннотация. В этой статье рассматривается возникновение фуркадизма в результате изучения жизни и творчества Фуркада. Также по-девичьи затронуты научные труды ученых, проводивших исследования на эту тему. Ключевые слова: Фуцзянь, просвещение, факсимиле, китайский и уйгурский языки, Девон, театр. Furqat ijodini o'rganish XX asrning 30-yillaridan boshlab kuchayganini kuzatish mumkin. Ma'rifatparvar shoirning ayrim she'rlari o'sha paytlarda nashr etilgan maktab darsliklari va xrestomatiyalarida uchraydi. Adib asarlarini o'rganish va nashr qilishda filologiya fanlari doktori Xolid Rasulning xizmati katta bo'lganini ta'kidlash lozim. Uning Furqat hayoti va ijodini o'rganishga bag`ishlangan o'nlab maqolalari, risolalari chop etilgan. Olim shoir asarlarining o'zbek va rus tillarida bir jildlik va ikki jildlik nashrlarining bir necha marta amalga oshishida jonbozlik ko'rsatdi. 1959-yilda shoir tavalludining 100 yilligi munosabati bilan o'tkazilgan yubiley tantanalari adib ijodini o'rganishda muhim hodisa bo'ldi. Shu munosabat bilan shoir yashagan davrning ijtimoiy va madaniy-adabiy hayoti haqida, shoirning faoliyati, ijodi haqida ko'p ilmiy maqolalar, monografiyalar yaratildi. Uning ijodiga oid alloma shoirlar G`.G`ulom, M.Shayxzoda, S.Abdulla, akademiklar I.Mo'minov, V.Zohidov, A.Qayumov, yirik adabiyotshunoslar Zaripov, L.Qayumov, A.Abdug`afurov, E.A.Karimov, Sh.Yusupovlarning salmoqli tadqiqotlari va monografiyalari yaratildi.1 Filologiya fanlari doktori Xolid Rasul Furqat “Tanlangan asarlari”ni jami etti marta (1940, 1951, 1958, 1959, 1975, 1980, 1990 yillarda) nashr ettirdi. Bular alohida, Furqat “Asarlar majmuasi”ning turli manbalar asosida tayyorlanib, arab yozuvida chop etilgan ikki jildlik faksimile nashri, ayniqsa, alohida ahamiyatga ega. Mazkur nashr shoirning shu paytgacha e`lon qilingan “Tanlangan asarlar”iga nisbatan ancha mukammal ekanligi bilan ajralib turadi. Shunga asarlarini qo`lyozma manbalari bilan qiyoslash natijalari bu to`plamning ham ayrim 1 Furqat. Tanlangan asarlar. Toshkent: O‘zRFA nashriyoti, 1958. 1 24 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ kamchiliklardan xoli emasligini ko`rsatmoqda. Jumladan, to`plamga shoirning ba`zi e`tiborli asarlari kirmay qolganligi, kirganlarining ham ayrimlari matn jihatidan nuqsonli ekanligi ushbu fikrni quvvatlaydi. Professor G`. Karimov va adabiyotshunos N. Hotamovlar ham shoir asarlarini bir necha marta (1959,1973 yillarda) chop ettirdilar. Bundan tashqari, Furqat “Tanlangan asarlar”i rus (1958, 1962 1972 yillarda), xitoy (1989 va uyg`ur (1989) tillarida ham qayta-qayta nashr qilingan. Furqat ijodiyotiga munosabat har doim ham bir xil kechdi, hamisha u yaxshi so`zlar bilan e`tirof etildi, deyish qiyin. Ziyo Said O`zbek vaqtli matbuoti tarixiga materiallar” nomli tadqiqotida “qora davr” haqida to`xtaladi, “Turkiston viloyatining gazeti” yozishuvchilari boshda gubernatur idorasida xizmat qilguvchi eski mirzalar” bo`lganligini ta`kidlab, “keyinroq shoir Furqatning uzundan-uzun she`rlari ko`rina boshlagan” idan yozg`iradiki, bu sho`ro siyosatining talabi edi. Miyon Buzruk Solihovning 1935- yili nashr etilgan “ O`zbek teatr tarixi uchun materiallar” asarida ham shoir merosiga nisbatan xuddi shunday munosabat kuzatiladi. U ushbu kitobida “...rus teatrusining erlilar orasida havas va qiziqish tuqdirgani” to`g`risida yozib, Toshkentda “Suvorov” nomli pyesa tomoshaga qo`yilgani va “ ... tamoshochilar orasida mashhur shoir Furqat ham bo`lgan”ligini ta`kidlaydi. Suvorov haqidagi manzumaning 44 baytini keltirib, “ Furqatda teatru hayotiga havas va berilish ochiq sezilib turishi”ni qayd etadi. Shunga qaramay mazkur tadqiqotda ba`zi muhim fikrlar ham mavjud. Jumladan, unda Furqatning o`z she`rlarini yig`ib, devon tuzganligi haqida ma`lumot berilgan. 1954-yili Xolid Rasulning “Zokirjon Furqat ijodi”, “Furqat— ma`rifatparvar, demokrat shoir” nomli kitoblari nashr etildi. Ular shoir ijodini monografik o`rganishning dastlabki namunalari edi. Olimning “Furqat” tanqidiy biografik ocherki e`lon qilindi. Shu yili.Vohidovning “Furqat‒ma`rifatparvar shoir” risolasi bosilib chiqdi. Furqatning 100 yilligi munosabati bilan nashr etilgan “Furqat va Muqimiy haqida maqolalar” (1958) hamda “Zokirjon Furqat” (1959) nomli ikki maqolalar to`plami shoir hayoti va ijodini o`rganishda alohida o`rin tutadi. qar ikki to`plamdagi materiallar Furqat ijodining hali tadqiqotchilar e`tibori etarli qaratilmagan jihatlariga baqishlanganligi, ko`p hollarda muhim masalalar o`rtaga qo`yilib, puxta hal etilganligi, muhim ilmiy-nazariy xulosalar chiqarilganligi bil