ИЗУЧЕНИЕ МЕЖДУНАРОДНЫХ КУЛЬТУРНЫХ ОТНОШЕНИЙ ТАКЖЕ ЯВЛЯЕТСЯ НАУЧНО-ПРОФЕССИОНАЛЬНЫМ КУРСОМ

Аннотация

This article talks about the cultural relations between the peoples of different countries, the cultural relations between Uzbekistan and other countries, and the most important trade and relations in Central Asia. Key words: Cultural relations, Religion and worldly sciences, Economic and cultural relations, Ullı Jipek's life, Inter-ethnic relations. Túrli mámleketler hám xalıqlar ortasındaǵı mádeniy baylanıslar hámme waqıt tariyxıy izzertlewlerde aktual tema bolıp kelgen. “Mádeniy baylanıslar” túsinigi bir qansha keń mánisli bolıp, ol insaniyat jámiyetleri ortasındaǵı túrli kórinistegi baylanıslardı ózinde sáwlelendiredi. Mádeniy baylanıslar sawda-satıq hám elshilik munasábetleri, ónermentshilik, arxitektura, súwretlew kórkem óneri, diniy-filosofiyalıq, ádep ikramlılıq kriteryalar almasıwı, ilim-pánniń túrli tarawlarındaǵı pidákerlik hám basqa kórinislerinde ámelge asırılıp kelingen. Hár qanday civilizaciyalar rawajlanıwında qońsı hám uzaq úlkeler menen bolǵan mádeniy baylanıslar úlken orın tutqan bolıp, túrli sebepler menen bunday baylanıslardan úzilip qalǵan jámiyetlerde turaqlılıq hám krizis dáwiri baslanıwı insaniyat tariyxında kóp martebe gúzetilgen. Sol sebepli de túrli mámleketler hám xalıqlar ortasındaǵı mádeniy baylanıslar tariyxı, bul baylanıslardıń baǵdarları, kórinisleri, ulıwmalıq hám jergilikli qásiyetlerin úyreniw, tiyisli tariyxıy nızamların anıqlaw pán aldındaǵı aktual wazıypalardan biri bolıp tabıladı. Ózbekstannıń túrli mámleketler menen alıp barıp atırǵan ekonomikalıq- mádeniy baylanısları barǵan sayın keńeyip baratırǵan, milliy-tariyxıy dástúrler hám milliy mádeniyat tiklenip, zamanagóy tiykarda jáne de rawajlanıp atırǵan xalqımız tariyxı hám mádeniyatına qızıǵıw asıp barıp atırǵan búgingi kúnde ózbek xalqınıń jáhán civilizaciyası tariyxına qosqan úlken 1 02 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ úlesin kórsetip beriw, xalqımızdıń bay mádeniy miyrasları menen dúnya xalıqların tanıstırıwdıń áhmiyeti jáne de artpaqta. Prezidentimiz aytıp ótkenleri sıyaqlı, “Házir Ózbekstan dep atalıwshı aymaq, yaǵnıy biziń watanımız tek shıǵıs emes, bálki ulıwma dúnyalıq civilizaciyası besiklerinen biri bolǵanın pútkil jáhán tán almaqta. Bul áyyemgi hám teberik topraqtan ullı oqımıslılar, fazılu oqımıslı adamlar, alımu ulamalar, siyasatshılar, sárkárdalar jetisip shıqqan. Diniy hám dúnyalıq ilimlerdıń tiykarları mine sol jerde jaratılǵan, sayqal tapqan”. Túrli mámleketler ortasındaǵı ekonomikalıq mádeniy baylanıslardıń ámelge asıwında xalıq aralıq tranzit hám jergilikli áhmiyetke iye bolǵan jollardıń ornı úlken bolıp, olardıń tiykarǵı baǵdarların, járdemshi tarmaqların anıqlastırıw úlken ilimiy-ámeliy áhmiyetke iye esaplanadı. Sońǵı jıllarda pútkil dúnyada Ullı jipek jolı tariyxın, sonday eken, qádimgi xalqlar arasındaǵı ekonomikalıq, siyasıy mádeniy tariyxın úyreniwge qızıǵıwshılıq kúsheyip barmaqta. YUNESKO tárepinen 1988-jılda islep shıǵılǵan “Jipek jolı-baylanıs jolı” 10 jıllıq programması boyınsha respublikamızda da bir qatar jumıslar ámelge asırıldı hám asırılmaqda. Ózbekstandı Qıtay menen, Iran hám Kavkaz artı arqalı Qara teńiz portları menen baylanıstıratuǵın zamanagóy jollar júzege kelmekte. Evropa, Kavkaz, Aziya (TRASEKA) transport tarmaǵın rawajlandırıwda, Ullı jipek jolın zamanagóy tiykarda qayta tiklewde Ózbekstan aktiv qatnaspaqta. Prezidentimiz pikrine qaraǵanda, Ullı Jipek jolı “2000 jıldan artıq waqıt aralıǵında shıǵıs penen batıstı sawda ekonomikalıq sabaqlar menen baylanıstırdı. Usı jerde jasawshı xalıqlardıń madeniy-ruwxıy baylanısların bekkemledi”. Usınıń sebebinen de “Jipek jolın qayta tiklew ideyası ayırım shaxslar iskerliginıń jemisi emes, bálki bul zárúratdir”. Ózbekstannıń xalıq aralıq baylanısları barǵan sayın keńeyip barıp atırǵan házirgi dáwirde qádimgi jollar baǵdarın anıqlastırıw, toplanǵan tájiriybelerden ámeliy paydalanıw áhmiyetli ilimiy-ámeliy áhmiyetke iye esaplanadı. Sonnan kelip shıǵıp, búgingi kúnde: - Orta Aziyadaǵı eń qádimgi baylanıs hám sawda jolları formalanıwı hám rawajlanıwın, bul jollardıń tiykarǵı jónelisleri hám tarmaqların anıqlastırıw; - jergilikli hám tranzit baylanıs jollarınıń ishki hámde sırtqı sawda da, ekonomikalıq-mádeniy baylanıslarda tutqan ornın kórsetip beriw; - áyyemgi jollar boyında jaylasqan mákanlar, olar evolyuciyası tuwrısında maǵlıwmat toplaw tariyxshılarımız aldında turǵan tiykarǵı wazıypalardan birine aylandı. Búgingi kúnde Ózbekstannıń dúnyadaǵı kóplegen mámleketler menen ámelge asırıp atırǵan ekonomikalıq-mádeniy baylanısları rawajlanıwı kóp tárepten bul baylanıslardıń qádimgi dáwir hám orta ásirlerdegi dástúriy baǵdarları, qásiyetleri, hárakterli belgilerin úyreniwge de baylanıslı bolıp tabıladı. “Civilizaciya” termini (latınshada “puháralıq”, “mámleket” mánisin beredi) 1768 jılda A. Fergyuson tárepinen ilimiy mámilege kiritilgen bolıp, ol qandayda bir jámiyettiń ol yamasa bul basqıshındaǵı social ekonomikalıq hám siyasiy rawajlanıwınıń m