ЖАНУБИ-ҒАРБИЙ НАМАНГАН ШЕВАЛАРИ ФОНЕТИК- ФОНОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИНИНГ АРЕАЛ ТАДҚИҚИ

Аннотация

of the Doctor of Philosophy (PhD) in Philology Дарвишов Иброхим Ўрманович Жануби-ғарбий Наманган шевалари фонетик-фонологик хусусиятларининг ареал тадқиқи ............................................................... 3 Дарвишов Иброхим Урманович Ареальное исследование фонетико-фонологических особенностей диалектов юго-западного Намангана ...................................................... 21 Darvishov Ibroxim Urmanovich Areal studies phonetic and phonological features of dialects South-western Namangan .............................................................. 39 Эълон қилинган ишлар рўйхати Список опубликованных работ List of published works ………….………….……….………….………….. 43 Иловалар Приложение Appendix ...................................................................................................... 49 2 ФАРҒОНА ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ ҲУЗУРИДАГИ ИЛМИЙ ДАРАЖАЛАР БЕРУВЧИ PhD.27.06.2017.Fil.05.02 РАҚАМЛИ ИЛМИЙ КЕНГАШ АНДИЖОН ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ ДАРВИШОВ ИБРОХИМ ЎРМАНОВИЧ ЖАНУБИ-ҒАРБИЙ НАМАНГАН ШЕВАЛАРИ ФОНЕТИК- ФОНОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИНИНГ АРЕАЛ ТАДҚИҚИ 10.00.01 – Ўзбек тили ФИЛОЛОГИЯ ФАНЛАРИ БЎЙИЧА ФАЛСАФА ДОКТОРИ (PhD) ДИССЕРТАЦИЯСИ АВТОРЕФЕРАТИ Фарғона – 2018 3 Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси мавзуси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Олий аттестация комиссиясида B 2017.3.PhD/Fil.257 рақам билан рўйхатга олинган. Диссертация Андижон давлат университети ўзбек тилшунослиги кафедрасида бажарилган. Диссертация автореферати икки тилда (ўзбек, рус) Фарғона давлат университети веб-сайти www.fdu.uz ҳамда «Ziyonet» ахборот-таълим портали www.ziyonet.uz манзилига жойлаштирилган. Илмий раҳбар: Набиева Дилора Абдухамидовна филология фанлари доктори Расмий оппонентлар: Муминов Сидиқжон Мирсобирович филология фанлари доктори, профессор Собиров Абдулҳай Шукурович филология фанлари доктори, профессор Етакчи ташкилот: Қўқон давлат педагогика институти Диссертация ҳимояси Фарғона давлат университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи PhD.27.06.2017.Fil.05.02 рақамли Илмий кенгашнинг «___»____________2018 йил соат____ даги мажлисида бўлиб ўтади (Манзил: 100151, Фарғона шаҳри, Мураббийлар кўчаси, 19-уй. Тел.: (99873) 244-66-02; факс: (99873) 244-44-01; e-mail: info@fdu.uz) Диссертация билан Фарғона давлат университетининг Ахборот-ресурс марказида танишиш мумкин (30-рақами билан рўйхатга олинган). Манзил: 100151, Фарғона шаҳри, Мураббийлар кўчаси, 19-уй. Тел.: (99873) 244-71-28 Диссертация автореферати 2018 йил «____» _____________куни тарқатилди. (2018 йил «____» _____________даги ____ рақамли реестр баённомаси) М.Х.Ҳакимов Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш раиси, филол.ф.д., профессор М.Т.Зокиров Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш котиби, филол.ф.н., доцент А.Б.Мамажонов Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш қошидаги илмий семинар раиси, филол.ф.д., профессор 4 КИРИШ (Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси аннотацияси) Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жаҳон тилшу- нослигида тилни ареал-типологик ва ареал-лингвистик методлар орқали ўрганиш, ҳар қандай лингвистик назария ва концепцияларнинг бошланғич нуқтаси бўлган шеваларни, уларнинг ўзига хос хусусиятларини тадқиқ этиш муҳим масалалардан бирига айланди. Ареал лингвистиканинг пайдо бўлиши диалектология соҳасидаги турғун бўлиб қолган айрим жиҳатларни, диалект ва шевалар моҳияти, хусусиятлари, ўзаро алоқалари, уларнинг таснифи, тавсифи масаласидаги тушунчаларни янгича баҳолашга, янгича усулларда ҳал қилишга кенг йўл очди. Дунё тилшунослигида ареал тилшунослик кўп мундарижали соҳа бўлиб шаклланди, чунки ареалогия италян неолингвистлари, жаҳон лингво- географлари ҳамда тиллар иттифоқи йўналиши вакили бўлган тилшунос- ларнинг амалга оширган тадқиқотларини ўзида мужассамлаштирди. Тадқи- қотлар негизида ареал лингвистик концепцияларнинг тадрижий тараққиёти- ни анализ ва синтезлаш натижасида диалектларни умумий тилшуносликнинг бир аспекти сифатида ўрганиш мақсадга мувофиқ эканлиги исботланди. Диалектларни ареалогик тамойиллар ва лингвистик тадқиқот методлари асосида ўрганиш муҳим муаммо сифатида қўйилди. Бинобарин, тил системасини яхлит ўрганишда диалект ва шева ареалларини тадқиқ этиш катта аҳамиятга эга. Бугунги кунда жамиятимиз ривожланиши учун олиб борилаётган ислоҳотларни амалга оширишда ўзбек тилшунослиги олдига қўйилаётган вазифаларни бажаришга тўлиқ имконият ва шарт-шароитлар яратилиб, тилимизни ҳар томонлама ўрганиш масаласига бағишланган мақсадли илмий-тадқиқот ишлари олиб борилмоқда. Айни пайтда ўзбек шевалари хусусиятларини ареал лингвистик тадқиқотларнинг назарий асосларига таяниб, тарихий-қиёсий ва этнолисоний жиҳатдан тадқиқ этиш устувор йўналишлардан бири сифатида белгиланган. Соҳанинг номукаммал, oддий тaвсифий ва тасвирий жиҳaтлардaн иборат, мавҳум ўринларни янгича қарашлар асосида, ментал нуқтаи назаридан ўрганиш ва тўлдиришга зарурат сезилмоқда. Зеро, «бугун биз давлат ва жамият ҳаётининг барча соҳаларини тубдан янгилашга қаратилган инновацион ривожланиш йўлига ўтмоқдамиз. Бу бежиз эмас, албатта. Замон шиддат билан ривож