ВОЗДЕЙСТВИЕ ЗАГРЯЗНЯЮЩИХ ВЕЩЕСТВ, ВЫБРАСЫВАЕМЫХ В АТМОСФЕРУ, НА ГОРОДСКУЮ ТЕРРИТОРИЮ

Аннотация

This article provides suggestions and recommendations on effective ways to spread various harmful gases around the city, the amount of pollutants emitted into the atmosphere, and measures to protect the urban population from exhaust gases. Keywords: urban area, traffic flow, exhaust gases, permissible norm, atmospheric air, pollution, sanitary condition, distribution throughout the territory. ВОЗДЕЙСТВИЕ ЗАГРЯЗНЯЮЩИХ ВЕЩЕСТВ, ВЫБРАСЫВАЕМЫХ В АТМОСФЕРУ, НА ГОРОДСКУЮ ТЕРРИТОРИЮ Аннотация. В этой статье даются предложения и рекомендации по эффективным способам распространения различных вредных газов по городу, количеству загрязняющих веществ, выбрасываемых в атмосферу, и мерам по защите городского населения от отходящих газов. Ключевые слова: городская территория, транспортный поток, выхлопные газы, допустимая норма, атмосферный воздух, загрязнение, санитарное состояние, распространение по территории. Кириш қисми: Шаҳар аҳолисининг мунтазам ўсиб бориши аҳоли ва шаҳар хўжалигининг автотранспорт воситаларига бўлган эхтиёжини ошириб бормоқда. Натижада шаҳар кўчаларнинг ўтказиш қобилияти пасайиши, транспорт воситаларининг ҳаракат тезлигини пасайиши, бир сатҳли чоррахаларнинг кўпчилигида транспорт воситаларининг тирбандликларини вужудга келиши, бундай холатлар эса транспорт воситаларининг ёнилғи сарфини ошиши, йўловчиларнинг вақт йўқотишлари, шунингдек чиқинди газларни ошиши каби қатор иқтисодий, ижтимоий, экологик, санитар-гигиеник ҳолатларни кескинлашувига олиб келмоқда. Шаҳар худудини чиқинди газлар таъсиридан муҳофаза қилишда зарурий чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва уларни комплекс таққослаб энг мақбулини танлаш, шаҳарсозлик илимининг муҳим назарий ва амалий вазифалари ҳисобланади [4, 6, 9]. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019-йил 30-октябрдаги ПФ-5863-сонли Фармонига кўра “2030 йилгача бўлган даврда Ўзбекистон Республикасининг атроф- муҳитни муҳофаза қилиш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида” қонунига мувофиқ атроф- муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида давлат сиёсатининг устувор йўналишларини белгилаш, табиатни муҳофаза қилиш соҳасидаги қонун ҳужжатлари бузилишлари профилактикаси, 1 08 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ уларни аниқлаш ва олдини олишнинг самарали механизмларини жорий этиш, республика аҳоли пунктларининг санитария ва экологик ҳолати учун давлат органлари, хўжалик юритувчи субъектлар раҳбарлари ва фуқароларнинг шахсий жавобгарлигини кучайтириш, шунингдек, 2030 йилгача бўлган даврда барқарор ривожланиш соҳасидаги Миллий мақсад ва вазифаларга эришишни таъминлаш мақсадида: атроф- муҳит объектларини (атмосфера ҳавоси, сув, ер, тупроқ, ер қаъри, биохилма-хиллик, қўриқланадиган табиий ҳудудлар) антропоген таъсир ҳамда бошқа салбий таъсир қилувчи омиллардан сақлаш ва сифатини таъминлаш устувор вазифа сифтида белгиланган [1]. Қўлланилган материаллар ва услублар: Атмосферанинг сунъий ифлосланишининг асосини транспорт ҳаракати ташкил этади. Йилдан-йилга ортиб бораётган бу махсулотларнинг ичида карбонат ангидрид (СО2) гази асосий рол ўйнайди. Бу газ техноген ифлосланиш оқибатида йилига атмосферага 20 млрд.т дан ортиқ миқдорда ажралиб чиқади. Техноген йўл билан пайдо бўлган бошқа хил газларнинг атмосфера ҳавосидаги миқдори 500 млн.т атрофида бўлиб, шундан 200 млн.т углерод оксиди (ис гази), 50 млн.т дан кўпроғи ҳар хил углеводородларга, 146 млн. т сульфат оксиди, 53 млн. т азот оксидлари ва бошқаларга тўғри келади. Булардан ташқари атмосферага кўплаб қурум, кул, цемент, кўмир чанглари, металлургия ва бошқа саноат корхоналаридан ҳар хил чанглар чиқади. Сўнгги йилларда атмосфера ҳавосининг ифлосланишида автотранспортнинг салбий роли тоборо ортиб бормоқда. Катта шаҳарларда ва аҳолиси зич туманларда атмосфера ҳавосини ифлосланишида автотранспорт биринчи ўринда туради. Америка қўшма штатларида ҳавонинг теҳноген ифлосланишининг 61% автомобиллар ҳиссасига тўғри келади. Нью-йорк, Лос-Анжелес, Токио каби кўпдан-кўп ўта катта шаҳарларда эса бу миқдор 90%га етди. Ҳозирги вақтда дунёда шаҳсий автомобилларнинг сони 29-200 млн. дан ортиб кетди. Айнан мана шу автомобиллар атмосфера ҳавосига йилига 200 млн.т азот оксиди ажратиб чиқаради. Ҳавонинг автотранспорт воситалари натижасида ифлосланиши айниқса, Японияда, тоборо ҳавфли тус олмоқда. Бу мамлакатда майдон бирлигига тўғри келадиган автомашиналар сони ҳатто АҚШдагидан ҳам беш баробар кўп. Аҳвол шу даражага етиб бордики, Токио шаҳрининг йўл бошқарувчи автоинспекторлар ҳаво ифлослигидан ҳар 24 икки соатда алмашинади ва сўнгра улар тоза ҳаво қамалган махсус хоналарда тўйиб нафас олиб, “реанимация” қилинади. Россияда атмосферанинг ялпи ифлосланишида автотранспортнинг ҳиссаси 15%га борган. Автомобил двигателларидан ажралиб чиқадиган газлар таркибида 200га яқин турли хил моддаларнинг асосий қисмини ис гази СО2 ташкил этади [4]. Бундан ташқари, автомобиллар ҳавога кўплаб азот, углеводлар ҳамда заҳарли қўрғошин бирикмаларини ажратиб чиқаради. Чунончи, 300 млн. Автомобиль ҳавони сутк