ПУТИ ФОРМИРОВАНИЯ ПРЕДСТАВЛЕНИЙ ДЕТЕЙ СРЕДНЕЙ ГРУППЫ О ГЕОМЕТРИЧЕСКОЙ ФИГУРЕ.

Аннотация

This article talks about ways to form the imagination of children of the middle age group about geometric shapes. Keywords: geometric shapes, didactic games, sizes, figures. ПУТИ ФОРМИРОВАНИЯ ПРЕДСТАВЛЕНИЙ ДЕТЕЙ СРЕДНЕЙ ГРУППЫ О ГЕОМЕТРИЧЕСКОЙ ФИГУРЕ. Аннотатция. В данной статье рассказывается о способах формирования представления детей средней возрастной группы о геометрических фигурах. Ключевые слова: геометрические фигуры, дидактические игры, размеры, фигуры. Geometrik figuralar to'g'risidagi birinchi ma'lumotlarni bolalar o'yinlarda oladilar. O' quv yilining boshida guruhga sharlar nabori, qurish materiallari, geometrik mozaika va, boshqalar olib kiriladi. Tarbiyachi bolalar bilan o'ynab, o'yinning eng boshidanoq ge metrik figuralarning to'g'ri nomini ataydi, ammo bolalarnish uni eslab qolishlariga intilmaydi. Mana shu davrda bolalar zehnini boyitish, ularda turli shakllar haqida tasavvur to'plash muhim ahamiyatga ega. Ilk yoshdagi guruhlarda bolalar shar va kubni bir-biridan farq qilishga o'rgatilgan edi. Biroq ba'zi bolalar ikkinchi kichik guruhga birinchi marta keladilar, shuning uchun ishni shar va kub bilan tanishtirishdan boshlash maqsadga muvofiqdir. Geometrik figuralarni bir-biridan farq qilish va ularning ba’zi xususiyatlari bilan tanishish. Bolalarni yangi geometrik figuralar bilan tanishtirmoq uchun ularning modellari bolalarga oldindan tanish bo’lgan modellar bilan taqqoslanadi yoki ikkita yangi model bir-biri bilan; to‘g‘ri to’rt burchakni kvadrat bilan, sharni kub bilan, silindrni kub va shar bilan taqqoslanadi. Avval ular juftlab taqqoslanadi, keyin esa figuralarning guruhlari bir-biri bilan masalan, kvadrat guruhi uchburchaklar guruhi bilan taqqoslanadi va hokazo. Figuralarni ko‘rib chiqish va bir-biriga qiyoslash ma’lum tartibda olib boriladi: «Bular nima? Rangi qanaqa? O‘lchamlari qanday? Nimadan yasalgan? Bir-biridan nima bilan farq qiladi? Qaysi tomonlari bir-biriga O‘xshaydi?» Savollarning ma’lurn tartibda berilishi bolalarni figuralarni izchillik bilan ko‘rib chiqishga va tekshirishga, bir xil belgilariga qarab taqqoslashga, muhim belgilarini ajratib ko‘rsatish, nomuhim belgilari (rangi, o‘lchamlari, materiali, fazodagi joylashishi) ga e’tibor bermaslikka o‘rgatadi. Bolalarni figuralarning modellari bilan xilma xil ish bajarishlarini tashkil etish muhim ahamiyatga ega, chunki bu modellar haqidagi tasavvurlar darajasi shaklni idrok etish tajribasining boyligi bilan belgilanadi. 8 00 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Modellarni sezish — harakat vositasida tekshirib chiqish katta ahamiyatga ega. Ko‘rib idrok etishda qo‘lning ishtirok qilishi shakllarni yaxshiroq idrok etishga yordam beradi. Bolalar modelni barmoqlarining uchi bilan ushlab ko‘rib, uning konturi atrofidan barmoq yurgazib chiqadilar. Pedagog ularni figura konturi bo‘ylab barmoq harakatini kuzatib borishga undaydi: «qaranglar, barmoq uning atrofidan qanday aylanadi?» Model konturi atrofidan barmoq yurgazish uning satqi bo‘ylab qo‘l yurgizib chiqish bilan tugallanadi. Bolalar modellarni yumalatib, har xil holatlarda qo‘yadilar va ularning qanchalik to‘g‘ri yoki to‘g‘ri emasligini aniqlaydilar. O‘rta guruhda bolalargamashg’ulotdan tashqari vaqtda figuralarni farq qilishni mashq qildirish uchun «Nima yo‘q bo‘lib qoldi?» yoki «Nima o‘zgardi?» kabi o‘yin mashqlari va didaktiko ‘yinlardan keng foydalaniladi. Bolalar qaysi figurani yashirganlari yoki almashtirib qo‘yganliklarini aytadilar. «Ajoyib qopcha» o‘yini turli variantlarda o‘tkaziladi. Bolalar figuralarni taniydilar, ko‘rib idrok etiladigan namunaga qarab uni paypaslab ko‘rib topadilar yoki, aksincha, ushlab ko‘rib idrok etilgan namuna asosida figurani kO‘rib topadilar. «O‘z o‘yingni top», «Samolyotlar» kabio ‘yinlar figuralar shaklini idrok etishdagi konstantalik (turg‘unlik)ni o‘stirishga imkon beradi. Bu o‘yinlarda shnurlardan yasalgan kvadratlar, uchburchaklar va boshqalar uychalar, aerodromlar vazifasini bajaradi. Mazkuro ‘yinlar takroriy o‘tkazilayotganida bunday uychalar va aerodromlarning o‘lchamini kattalashtirish maqsadga muvofiqdir. Individual mashqlar o‘tkazish uchun «Juftingni top», «Kartochkaga mos figurani top» va boshqa shu kabi o‘yinlardan foydalaniladi. Bolalar figuralarning rangli va kontur tasvirlarini taqqoslab, tegishli shakllarni topadilar. Predmetlarning shakllarini geometrik namunalar bilan solishtirib ko‘rish. Bolalar oldin geometrik figuralarni ularga о ’xshash shakldagi predmetlar bilan solishtirib kо’rishni mashqqiladilar. Ular figuralarning modellariga mos predmetlarni tanlab oladilar. Geometrik figuralarni boshqa predmetlardan ajratib olishga, ularga namuna ma’nosini berishga mana shunday qilib erishiladi. “Xuddi mana shunday shakldagi predmetni top”, “Men aytgan narsani top” va boshqa shu “kabio ‘yin mashqlari o‘tkaziladi. Bolalar predmetlarning shakllarini geometrik namunalar bilan bevosita taqqoslashdan predmetlarning shakllarini so‘z bilan