ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ЛЕГКОЙ АТЛЕТИКЕ.

Аннотация

The article discusses the features and structure of multi-cycle training construction for track and field athletes, and the planning and management of pre-competition training for such students. Key words: Charter of the International Amateur Athletics Federation, qualification standard, planning, stages, ultramarathon distances. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ЛЕГКОЙ АТЛЕТИКЕ. Аннотация. В статье рассмотрены особенности и структура построения многоцикловых тренировок легкоатлетов, а также вопросы планирования и управления предсоревновательной подготовкой студентов. Ключевые слова: устав международной любительской федерации легкой атлетики, норма квалификации, планирование, этапы, на ультрамарафонских дистанциях. Енгил атлетикада ўргатиш – бу педагогик жараён бўлиб, спортчига керакли билим, кўникма ва малакаларни ташкил топтириш ҳамда такомиллаштиришдан иборатдир. Спортдаги ўргатиш, ҳаракатни техник тўғри бажаришни ташкил топтириш ва уни такомиллаштиришни узлуксиз олиб бориш билан боғлиқ. Шуғулланувчилар спорт ҳаракатининг техникаси тўғрисидаги билимларни эгаллайдилар. Шу билан бирга керакли ҳаракат малакаси ташкил топадики, бу кейинчалик кенгайиб боради. Спорт техникасини ўзлаштириш жараёни қуйидагича: даставвал спортчига ҳаракат тўғрисида тушунча ҳосил қилинса, кейин ўрганганини такрорлаш орқали кўникмага эга бўлса, такомиллаштириш орқали ҳаракат малакаси ҳосил бўлади (Н.Г.Озолин, 1970). Бу ўргатишнинг асосий йўналишини кўрсатувчи принципиал йўл ҳисобланади. Енгил атлетика турлари техникасини осон ўргатишнинг негизини шуғулланувчининг ҳаракатни онгли бажариши ҳал қилинади, бунинг учун у техниканинг мазмуни ва шакли тўғрисида аниқ тушунчага эга бўлиши зарур. Бошқача қилиб айтганда, 7 33 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ҳаракатга ва уни фаолиятига ўргатиш. Спорт техникасини икки - «ички» «ташқи» томонини, кинематик ва динамик тузилишини кўрсатади (Н.Г.Озолин, 1970). Жисмоний машқлар техникасини ўзлаштиришни уч босқичда таништириш: ҳаракат тузилишини ўзлаштириш ва жисмоний машқларни бажаришни такомиллаштириш бўйича амалга оширилади. Таништириш босқичида машқ техникаси тўғрисида дастлабки тушунча ҳосил қилиш вазифаси қўйилади (асосан, уни кинематик тузилиши тўғрисида). Шу турнинг шароити ва мусобақа қоидаси билан танишилади. Ҳаракат тузилишини ўзлаштириш босқичида, ўрганилаётган ҳаракатни кинематик, динамик ва ритмик характеристикалари тўғрисида аниқ тушунча ҳосил қилинади, техникани шундай ўзлаштириш керакки, бунда ўзгарган кучланишда ҳам тўғри бажара олсин. Такомиллаштириш босқичида, максимал кучланишда ҳам ҳаракат техникасини тўғри бажара олишини сақлаб қолиш даражасига эришади. Ҳаракат малакасини ташкил топиш жараёни В.Д. Мазниченконинг (1964 йил) фикри бўйича беш босқичга бўлинади: 1. Ҳаракат фаолияти тўғрисида дастлабки тушунча ҳосил қилиш ва кейинчалик ўзлаштиришга кўрсатма бериш. 2. Дастлабки кўникманинг ҳосил бўлиши, фаолиятни дастлабки ўзлаштиришга мос келади. 3. Мукаммал кўникмани ташкил топиши ҳаракат фаолиятини аниқлаш босқичига мос келади. 4. Малака ҳосил бўлиши ёки ҳаракат фаолиятини мустаҳкамлаш босқичига мос келиши. 5. Малакани ўзгарувчанлигига эришиш ва уни ҳар хил шароитда қўллай билиш. Жисмоний машқлар техникасига ўргатишда шуғулланувчи ҳаракат тузилишини, энг яхши бажарилган техникага яқин бажаришга интилиш зарур. Бунинг учун ўргатишни уч хил: яхлитлигича, бўлакланган ва аралаш услубларидан фойдаланилади. Ҳаётда кўпроқ аралаш ўргатиш услубидан фойдаланилади. Кўпгина техникага ўргатиш, машқларни асосий элементлари орқали ҳаракатни ташкил қилиш ва аста-секин кўникмаларни кенгайтириш йўлида олиб борилади. (А.Б.Коробков 1968); А.А.ТерОванесян (1978 й.) нинг таъкидлашича, «Жисмоний машқларни тез ўзлаштириш, уни пастки тизимини кетма-кет ўрганишга боғлиқ» экан. Ўргатишни тезлаштириш эса, ишлатиладиган восита ва услубларга боғлиқ. Ўргатишда кинопрограммалардан, расмлардан, чизмалардан, кинофилмлар ва б.қ. фойдаланилади. Енгил атлетика турларининг техникасини ўзлаштириш қуйидаги вазифаларни кетма-кет бажариш билан боғлиқ: 1. Енгил атлетика турини техникаси билан танишиш, унда шу турни техникаси тўғрисида тушунча ҳосил қилиш. 2. Техниканинг асосий элементларини ўзлаштириш (айрим фазоларни, ҳаракатни яхлитлигича). 3. Техниканинг асосий элементларини бир бутунлигича боғлаш (ҳаракатни айрим фазаларини бирлаштириш). 7 34 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 4. Машқлар техникасини такомиллаштириш. Бу вазифаларни ечиш учун машғулотда ишлатиладиган машқлар (воситалар) ёки ўрганилаётган машқларни элементларидан фойдаланилади. Спорт ҳаракатининг техникасига дастлабки ўргатишда шуғулланувчилар кўпгина хатоларга йўл қўяди. Хатоларнинг ҳосил бўлиш сабаби ҳар хил бўлиб, тренернинг вазифаси уни ўз вақтида аниқлаш ва уларни тузатиш учун методик усулларни танлашдан иборат. Тренер-педагог қуйидаги ҳолларда: а) хато