Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ЕСТЬ ЛИ У ПОДРОСТКОВ «МОЗГ»?
ЎСМИРЛАРДА «МИЯ БОРМИ»? · Аллакаов Илҳом Оқмуродович
Современная наука и исследования · 2 · 2023
Аннотация
In the now rapidly developing world, a strong society, the basis of reliable tourism, is made up of adequate citizens who can think competently, logically and critically. And their source is our grown-up teenagers. This article reflects on the specific shpkling model of the adolescent cranial brain, its effect on authorization and, consequently, the tpshktlisation of Education. Keywords: adolescent brain, synapse excision, prefrontal cortex, Huttonloxer, adolescent resolution, voice of mind, social brain. ЕСТЬ ЛИ У ПОДРОСТКОВ «МОЗГ»? Аннотация. В современном быстро развивающемся мире сильное общество, адекватные граждане, способные мыслить компетентно, логично и критически, составляют основу надежной системы. А источником их являются наши подрастающие подростки. В этой статье рассматривается конкретная модель мозгового сплетения у подростков, ее влияние на разрешение и, исходя из этого, на образование и воспитание. Ключевые слова: подростковый мозг, разрезание синапсов, префронтальная кора, Huttonloxer, подростковое разрешение, голос разума, социальный мозг. «Xарактердаги ўзгаришлар, доимий кизикконлик, руҳиятдаги кучли хаяжон болани деярли тарбия килишга имкон бермайди. У атрофдагиларга кар ва қулоқсиз бўлиб қолади. Бу кизганоги тутган шер, у катталарни тан олмайди ва назоратни хохламайди». Жан Жак Руссо бундан 300 йил олдин ўсмирлар хакида гапириб туриб шу тарифни берган. Шунга ухшаш яна куплаб тарихий шахсларнинг асарларидаги фикрларидан келиб чикиб айтиш мумкинки, ўсмирлар руҳиятидаги, ахлокидаги кескин ўзгаришлар, исёнлар, харакат ва характердаги жиловсизлик бу айни бир замон еки макон мухитидан еки бир кайсидир маданият, тизим таъсирида пайдо буладиган хусусиятмас. Яна бу давр, купчилик айтадигандек хеч канака инкироз даври, хали «хомлик» даври еки «бола бўлиб боламас- катта бўлиб каттамас» даври эмас. Узиниг барча мураккаб хусусиятларига карамасдан, ўсмирлик, бу инсон хаетидаги энг мухум боскич, инсоннинг шахс сифатида, жамиятнинг бир булаги сифатида шаклланишидаги йўл хисобланади. 7 61 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Характеридаги кескинлик, қулоқсизлик, тавакалчилик, кайфиятдаги номувозанатлик, руҳиятдаги эхтирослар жунбуши сабаб балким, ўсмирлар хакида гапирганда купчилик «Ўсмирни мияси борми?» еки « ўсмирда мия нима килсин?» деган ибораларни эшитамиз. Охирги 20 йилда ўтказилган тажриба ва кузатувлар шуни курсатдики, ўсмирларда мия бор, мия булганда хам инсон умри давомида эга бўлиши мумкин бўлган энг самарали, энг ажойиб, энг пластик мия - ўсмирлик даврига тўгри келади. Ўсмирлар мияси бу ривожланишнинг иштиёқ ва ижодкорлик кучаядиган, мия нейронлари алокалари жуда пластик буладиган мухум боскичдир. Ўтган асримизнинг охирги йилларигача мутаххасис олимларимиз инсон мияси болаликда 6-7 ешларда бутунлай шаклланиб бўлади, ўсмирлик ешидаги барча руҳий, ахлокий ўзгаришларнинг сабаби факат жинсий гормонларда деб билишган. 1960ғ70 йилларда инсон миясининг ривожланиши устида тадкикотлар олиб борган уша пайтда Чикаго ва Йель университетларида фаолиятолиб борган болалар неврологи Питер Хуттенлохер (1931-2013) болалар мия касалликларини даволаш максадида утказаетган тажрибалари натижасида ўзи кутмаган холда уша замон олимларини хайратга солган ва бугунги кунда уз тасдигини топган янгилик килади. Янгиликнинг мохиятини тушунуш учун эса озгина инсон мияси хакида: Инсон мияси ўртача 1,4 кг оғирликка эга ва 86 миллиард нейронлар деб аталувчи хужайралардан иборат. Бу нейронлар дендиритлар деб аталадиган куплаб ўсимталарга, содда килиб айтсак «кўл»чаларга эга. Бирнейроннинг дендиритини яъни кўлини иккинчи нейрон дендирити билан улайдиган узун ингичка тола аксон дейилади. Ана шу аксонлар ва нейрон дендиритлари ўртасидаги туташувлар Синапслар дейилади. Биз амалга оширадиган хар кандай хох физилогик, хох ақлий фаолият мана шу синапслар, мана шу туташувларда содир бўладиган жараёнлар билан боғлиқ. Қисқаси бизниг танамиз, танамиз аъзолари оркали барча амалга ошира оладиган ва олмайдиган жисмоний ҳаракатлар, ақлимиз илғай оладиган ва олмайдиган барча тушунчалар мана шу Синапслар билан боғлиқ. Энди табиатнинг бир гўзал, мўъжизавий жараенини қаранг-ки, инсон ҳали туғилмасидан она қорнидалик пайтида мия шаклланиб синапслар пайдо бўлиб бошлар экан. Синапсларнинг пайдо булиши ва кейинги жараенлари миянинг турли кисмларида ўзгача содир бўлади. Масалан, инсоннинг кўриш қобиляти учун жавоб берадиган миянинг визуал кортекс қисмида синапслар сони боланинг 8-12 ойлигида ўз чуққисига чиқса, эшитиш жараени учун жавобгар эшитиш кортексда синапслар сони эса боланинг 3 ойлигида энг маррасига етган бўлади ва шу дамдан бошлаб миянинг бу кисмларида синапслар қисқаруви бошланади. Бундан келиб чикадики табиат инсонга 12 ойлигида бутун олам рангларини кўриш ва 3 ойлигида бутун оламдаги товушларни илғаш имконини беради ва шу дамдан бошлаб кундалик хаетида ишлатилмайдиган синапслар йўк бўлиб қисқара бошлайди. Яъни табиат инсон ҳаетинг бошида барча
Доказательный фрагмент
«In the now rapidly developing world, a strong society, the basis of reliable tourism, is made up of adequate citizens who can think competently, logically and critically.»
Образец извлечения
Демо-превьюIn the now rapidly developing world, a strong society, the basis of reliable tourism, is made up of adequate citizens who can think competently, logically and critically. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- adolescent brain, synapse excision, prefrontal cortex, Huttonloxer, adolescent, ўсмирлар мияси, подростковый мозг
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025
МонографииK.J.Murodov2026