СОДЕРЖАНИЕ, ФОРМА, МЕТОДЫ И СРЕДСТВА РАЗВИТИЯ БИБЛИОТЕЧНОЙ КУЛЬТУРЫ СТУДЕНТОВ

Аннотация

Organizational (card file, bibliographic index, reader's diary, class and family library), methodical (text work, analysis, review, discussion) system and didactic support (reading program, fiction, dictionary, encyclopedia) for development of reading culture in students improvement based on the integration of regular motivational strategies (book selection, active reader, reading screen, information card, conference). Keywords: Reading program, fiction, dictionary, encyclopedia, speech culture, motivation, sight for reading, introductory reading, learning reading, reading culture. СОДЕРЖАНИЕ, ФОРМА, МЕТОДЫ И СРЕДСТВА РАЗВИТИЯ БИБЛИОТЕЧНОЙ КУЛЬТУРЫ СТУДЕНТОВ Аннотация. Организационное (картотека, библиографический указатель, читательский дневник, классная и семейная библиотека), методическое (текстовая работа, анализ, обзор, обсуждение) системное и дидактическое обеспечение (программа чтения, художественная литература, словарь, энциклопедия) развития читательской культуры у учащихся. совершенствование на основе интеграции регулярных мотивационных стратегий (выбор книги, активный читатель, экран чтения, информационная карта, конференция). Ключевые слова: Программа чтения, художественная литература, словарь, энциклопедия, культура речи, мотивация, взгляд на чтение, ознакомительное чтение, учебное чтение, культура чтения. Сўнгги пайтларда ахборот технологияларининг жадал ривожланганлигини ҳисобга олиб, ёшлар ўртасида китобга бўлган муносабат бирмунча пасайганлигини кўришимиз мумкин. Ҳукуматимиз томонидан китобхонликка берилаётган эътибор сабаб бугунги авлод яна китоб мутолаасига қайтмоқда. Шундай бўлса ҳам болаларда ёшликдан китобга онгли муносабатни тарбиялаш, китоб ўқишга ундовчи янги усулларни ўрганиш ва қўллаш, 2 22 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ шунингдек, оилада, маҳаллаларда ва таълим муассасаларида кутубхонлар ташкил этиш масаласи долзарб масала саналади. Илмий мақоламизнинг aйнан ўқувчиларда китобхонлик маданиятини ривожлантиришга қаратилганлиги сабаби ҳам мамлакатимизда ёш aвлоднинг маънавий камолотига эътибор ҳамда 5 та муҳим ташаббуснинг амалдаги ижросини кўрсатишга имкон беради. Бу, ўз навбатида, таълим-тарбиядан кўзда тутилган ёшларнинг ахлоқий тарбияси, эстетик дидини юксалтириш, яратувчанлик ва ташаббускорлик сифатларини ривожлантириш мақсадига хизмат қилади. Aҳамият қилинса, умумий ўрта таълим тизимининг давлат таълим стандартида ёшларнинг чуқур билими ва касбий етуклиги билан жамиятда ўз ўрнини ва мавқеини мустаҳкамлай оладиган рақобатбардош, глобал aхборот оқимларида мустақил ҳаракатлана биладиган; aтрофидагилар билан эркин ва конструктив мулоқот ўрната оладиган, ўзаро муносабатларда фаол, ҳаёт фаолияти давомида ўқув-билув вазифаларини самарали ҳал этишни ўзлаштира оладиган шахс сифатида тарбиялаш масаласи назарда тутилган. Бу сифатларга мутолаа жараёнининг ўзига хос жиҳатларини ўзлаштириш, ўқиш ва китобхонлик кўникмаларини шакллантириш орқалигина эга бўлиш мумкин. Бизга маълумки , китобнинг жамият тараққиёти ва инсон тарбиясидаги аҳамияти ҳақида турлича таърифлар мавжуд. Жумладан, Ўзбекистон Миллий Энциклопедиясида илмий категория сифатида қуйидагича талқин қилинади: “Kитоб – axборотларни, ғоя, образ ва билимларни сақлаш ҳамда тарқатиш, ижтимоий-сиёсий, илмий, эстетик қарашларни шакллантириш воситаси, билимлар тарғиботи ва тарбия қуроли, бадиий, илмий асар, ижтимоий адабиёт”1. Юқорида таъкидланганларга қўшимча сифатида айтиш мумкинки, китоб юксак ҳис- туйғуларни ривожлантириш, ўзини ўзи тарбиялаш ва келажакни ярата олиш воситаси ҳамдир. Халқимизда китобга қизиқиш ва ҳурмат азалдан шаклланган бўлиб, у билим ва маънавиятнинг бебаҳо манбаи сифатида қадрланади. Шу боис давлатимиз раҳбари аҳолининг барча қатлами, хусусан, ёшларнинг китобхонлик савиясини оширишга алоҳида эътибор қаратиши китобхонлик соҳасидаги ишларнинг амалий ривожига туртки бўлди. Шунингдек, оила, таълим муассасалари ва маҳаллалар ҳамкорлигига мустаҳкам замин яратди. “Китобхон” сўзининг луғавий маъноси “китоб ўқувчи”дир. Китобхонлик эса фаолият тури ҳисобланади, яъни китоб ўқишни ташкил этиш, китоб ўқиш билан шуғулланишдир. Бугунги кунда китоб ва газета журналларни ўқишдан тортиб, электрон матнларни ўқиш ҳам “мутолаа” атамаси билан ифодаланмоқда. Китобхонлик билан боғлиқ “китобхонлик маданияти” деган тушунча ҳам бор. Бизнингча, бу тушунча дастлаб оилада ота-оналар ибрати асосида кичик кутубхонлар ташкил этиш, китоблардан тўғри фойдаланиш (озода сақлаш, йиртмаслик, чизмаслик, турли жойларга ташламаслик), уларни эҳтиёт қилиш (устига жилдлар ясаш, махсус жавонларда сақлаш) ва ўз вақтида “даволаб” (йиртилган жойларини ёпиштириш, чизилган жойларини ўчириш) туришга ўргатишдан бошланмоғи мақсадга мувофиқ. Кейинчалик таълим босқичларида адабиётларни тўғри танлаш, ёшига мос адабиёларни мутолаа қилиш, 1 Ўзбекистон Миллий энциклопедияси. 4-жилд. – Тошкент: “Ўзбекистон Миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2002. – 616-б. 2 23 Intern