Sodiqova Gulhayo Akmal farm education o’quvmarkazi psixologi

Аннотация

В статье анализируются психолого-педагогические и социальные основы развития мышления и речи у детей дошкольного возраста. Рассматриваются биологические и эмоциональные факторы, влияющие наразвитие мышления и речи детей, а также современные педагогические подходы. Глубоко анализируется роль дидактических игр, интерактивных методов и инновационных технологий в развитии речи и мышления. В разделе «Выводы и рекомендации» подчеркивается важность сотрудничества педагогов и родителей для поддержки психологического развития детей. В статье содержатся научно-практические рекомендации, направленные на совершенствование образовательного процесса в дошкольном образовательном учреждении. Ключевые слова: дошкольный возраст, развитие мышления, развитие речи, психологические основы, дидактические игры, педагогические подходы, интерактивные методы, инновационные технологии, эмоциональная поддержка, социализация, логическое мышление. Annotation: This article analyzes the psychological, pedagogical and social foundations of the development of thinking and speech in preschool children. Biological and emotional factors affecting the development of thinking and speech in children, as well as modern pedagogical approaches, are highlighted. The role of didactic games, interactive methods and innovative technologies in the development of speech and thinking is analyzed in depth. The conclusions and recommendations section shows the importance of cooperation between educators and parents in supporting the psychological development of children. The article contains scientific and practical recommendations aimed at improving thepreschool educational process. Keywords: preschool age, development of thinking, development of speech, psychological foundations, didactic games, pedagogical approaches, interactive methods, innovative technologies, emotionalsupport, socialization, logical thinking. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Kirish. Maktabgacha yosh davri bolalarning psixik rivojlanishida eng jadal rivojlanadigan va muhim bosqichlardan biri hisoblanadi. Ushbu davrda bolalarda tafakkur va nutqning rivojlanishi nafaqat ularning individual o‘sishi, balki ijtimoiylashuv jarayonining muvaffaqiyatli amalga oshishi uchun ham zarur hisoblanadi. Bolaning tafakkuri va nutqi rivojlanishi biologik, psixologik va ijtimoiy omillarning o‘zaro ta’siri asosida kechadi. Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarning tafakkur va nutq rivojlanishining psixologik asoslari hamda bu jarayonlarni samarali rivojlantirish yo‘llari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Bolalarning tafakkuri va nutqini shakllantirish jarayonini tushunish uchun, avvalo, tafakkur rivojlanish bosqichlarini aniqlash zarur. Maktabgacha yoshdagi bolalarda tafakkurning vizual-obrazli, amaliy va mantiqiy turlari shakllanadi. Vizual-obrazli tafakkur narsa va hodisalarni tasvirlar orqali tushunish qobiliyatini anglatadi va bolalarda ilk yillardan boshlab rivojlana boshlaydi. Amaliy tafakkur esa muammoni tajriba orqali hal qilishga asoslanadi va bolalar o‘yin faoliyati davomida sezilarli darajada rivojlanadi. Mantiqiy tafakkur esa maktabgacha yoshning oxirlarida shakllanib, bolaning sabab- oqibat aloqalarini tushunishqobiliyatini rivojlantiradi. Asosiy qism. Bugungi kunda maktabgacha yoshdagi bolalarda tafakkur rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar orasida oila muhiti muhim o‘rin egallaydi. Ota-onalar bilan ko’proq muloqot qilish, turli didaktik o‘yinlar va kitob o‘qish bolalarda tasavvur va tafakkur rivojlanishini jadallashtiradi. Shu bilan birga, maktabgacha ta’lim muassasalarida tashkil etilgan maxsus mashg‘ulotlar tafakkur rivojlanishini tizimli asosda qo‘llab-quvvatlaydi. Maktabgacha yoshdagi bolalarda o‘yin orqali o‘rganish jarayonini tashkil qilish, ularda mantiqiy fikrlash va tasavvurni rivojlantirish uchun samarali vositalardan birihisoblanadi. Nutq rivojlanishi ham maktabgacha yosh davrida muhim jarayon bo‘lib, bolalarning ijtimoiy aloqalarini o‘rnatishda asosiy vosita sifatida xizmat qiladi. Bolalarda nutqning shakllanishi uch asosiy bosqichda amalga oshadi. Birinchi bosqichda (1-3 yosh) bog‘lanmagan tovushlar va so‘zlar davri kuzatiladi, bola atrof-muhitdagi tovushlarni kuzatadi va ularni qayta takrorlashga intiladi. Ikkinchi bosqichda (3-5 yosh) bola so‘z birikmalaridan foydalangan holda oddiy gaplarni tuza boshlaydi. Uchinchidan (5-7 yosh), bolalarda mantiqan bog‘langan izchil nutq shakllanadi, bu esa ularning fikrlarini to‘liq va ravon ifodalash imkoniyatini beradi. Maktabgacha yoshdagi bolalarda nutq rivojlanishiga ta’sir qiluvchi omillar orasida nutqiy muhit alohida o’rin tutadi. Atrofdagilar bilan faol muloqotda bo’lish, hikoya qilish va kitob o‘qish kabi faoliyatlar bolalarning ichki va tashqi nutqiy faoliyatida so‘z boyligini oshiradi. Shuningdek, bolalarning eshitish qobiliyati, emotsional holati va e‘tibori ham nutq rivojlanishida katta ah