ЛАТИПЖОНОВ МИРЖАВХАР АКБАРАЛИ ЎҒЛИ

Аннотация

Today, in the rapidly developing 21st century, the role of information and telecommunication devices incyberspace for theworld community isincreasing bythesecond. In particular, we can cite as an example the constant direct use of information and telecommunication technologies in various international organizations in the world, namely financial companies, state and private banks, similar enterprises, military sectors. In particular, various national and international organizations in our society have been regularly using Internet networks in various fields in the above-mentioned areas, first of all, since this article is closely related to cybersecurity in the Internet world, it is appropriate to clarify the concepts of Internet, cyberspace, cybersecurity, wifi router, SIP telephony, gateway and network gateway. Keywords: Internet, Cyberspace, Cyber Security, WIFI routers, SIP telephony, gateway and network gateway. Интернет – Катта (глобал) ва кичик (локал) кампютер тармоқларини ўзаро боғловчи бутунжахон кампютер тизими бўлиб, унда географик ўрни, замон ва макондан қатъий назар, айрим кампютер ва майда тармоқлар ўзаро ҳамкорликда глобал информатсия тузилмасини ташкил қилади. Шунинг учун интернет тармоғи бутун дунё давлатларида макон ва замонтанламас тизимдаишлайди. Кибермакон –Ахбороттехнологиялари ёрдамида яратилганвиртуал мухит. Киберхавфсизлик – Кибермаконда шахс, жамият ва давлат манфаатларининг ташқи ва ичкитахдидларданхимояланганлик холати. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 WIFI роутерлар – бу роутерларнинг янги авлоди, чунки улар алоқа линиясига уланишсиз 4Г тезликда ишлайди, инновацион УСБ модемлар эса нафақат шахсий компьютер ёки Лаптоп лар орқали бутунжаҳон тармоғига кириш имконини беради, балки исталган мобильдевайсга WIFIорқали интернеттарқатади. SIP телефония – бу SIP протоколи асосида Интернет орқали овозли алоқа қилиш усули. Унинг ёрдамида абонентлар томонидан қўнғироқлар учун ишлатиладиган қурилмалар бир-бирини "тушунади" ва маълумотларни сўровлар ва жавобларни алмаштириш принтSIPига мувофиқ тўғри узатади. Ушбу протоколни қўллаш доираси жуда кенг: булутли телефония,аудио ва видео конферентсиялар,онлайнўйинлар ҳисобланади. Шлюз – телекоммуникация тармоқларида ишлатиладиган тармоқ ускуналари ёки дастурий таъминотининг бир қисми бўлиб, маълумотларни бир дискрет тармоқдан бошқасига ўтказиш имконини беради. Шлюзлар маршрутизаторлар ёки калитлардан фарқ қилади, чунки улар бир нечта тармоқларни улаш учун бир нечта протоколлардан фойдаланадилар ваОси моделининг эттиқатламиданбиридаишлаши мумкин. Тармоқ шлюзи –тармоқлар ўртасида уланишни таъминлайди ва протокол конверторлари, импеданс мословчилари, тезлик конверторлари, носозликлардан изоляция қилувчи қурилмалар ёки сигнал конверторлари каби қурилмаларни ўз ичига олади. Тармоқ шлюзи шлюздан фойдаланадиган тармоқлар ўртасида ўзаро мақбул маъмурий протседураларни ўрнатишни талаб қилади. Протокол конвертатсияси шлюзлари ёки хариталаш шлюзлари деб номланувчи тармоқ шлюзлари тармоқларни турли хил тармоқ протоколи технологияларига улаш учун протокол конвертатсиясини амалга ошириши мумкин. Масалан, тармоқ шлюзи офис ёки уй интранетини Интернетга улайди. Агар офис ёки уй компютеридан фойдаланувчи веб-саҳифани юкламоқчи бўлса, унга камида иккита тармоқ www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 шлюзига кириш керак бўлади: бири офис ёки уй тармоғидан Интернетга чиқиш учун, иккинчиси эсавеб —саҳифага хизмат кўрсатадиган компютергаинтернетдан чиқиш учун. Сўнги йилларда мухтарам Президентимиз томонидан давлатимизда ахборот технологиялари яъни IT сохасини ривожлантириш ва ушбу соҳасини ёшлар онгида шакиллантириш борасида турли хилдаги қонунчилик тизимига ўзгартириш ва янгиликлар киритилаётгани хам бежизга эмас хар холда. Шу билан бир қаторда ахборот технологияларини ривожлантириш учун биринчи навбатда ахборот телекоммуникация қурилмаларини шакллантириш, мавжудларини эса ривожлантириш керак. IT сохасини асосини ахборот телекоммуникация қурилмалари ташкил қилади. IT сохасини ривожлантириш орқали жамиятимиздаги фуқароларимизни ахборот технологияларига бўлган эҳтиёжини қондиришимиз мумкин. Ахборот технологияларига бўлган эҳтиёж ортиб бораётган бир вақтда унинг хавфсизлиги ва ишончлилигига хам талаб ортиб бормоқда жумладан турли хилдаги зарарли вируслар, дастурлар, иловалар ва ссилкалар шулар жумласидандир, уларнинг яратилишидан умумий кўзланган мақсадлар интернет оламида зарурий ахамиятга яъни давлат ва хирбий сирлар, фуқароларнинг шахсига оид маълумотларни қўлга киритиб ғаразли мақсадларда фойдаланиш бўлиб хисобланади. Мақоланинг давоми тариқасида шуни маълум қиламанки хозирги кунда жахон интернет тармоқларининг эҳтиёжмандлари кескин ортиб бораётганлиги сабабли, ундан фойдаланувчилар ҳам ахборот телеком