O’zbekiston Milliy universitetiIjtimoiy fanlar fakulteti “Siyosatshunoslik”yo’nalishi talabasi. MARKAZIYOSIYO MINTAQASI IJTIMOIY-SIYOSIYVA MA’NAVIYHAYOTIDA BAG’RIKENGLIKNI TUTGAN O’RNI

Аннотация

В статье рассматривается религиозная, историческая и традиционная близость, существовавшая в Центрально-Азиатском регионе на протяжении веков. Место Узбекистана среди народов Средней Азии. Подчеркивается взаимопонимание и коммуникативная политика согласия и толерантности народов, проживающих в этом регионе,атакже признаниеих духовного образав мире. Ключевые слова: Центральная Азия, Узбекистан, культурное единство, идеологическая близость,народы инации,традициибратства. Annotation: This article discusses the religious, historical and traditional closeness that has prevailed in the Central Asian region for centuries. The place of Uzbekistan among the peoples of Central Asia. The mutual and communicative harmony and tolerance policy of the peoples living inthis region, and therecognition of theirspiritualimage to theworld. Keywords: Central Asia, Uzbekistan, cultural unity, ideological closeness, peoples and nations, traditions ofbrotherhood. Markaziy Osiyo mintaqasi o’zining nechadir yillik tarixiy va barqaror rivojlanishi bilan dunyo e’tibori markazida. Albatta bunda eng avvalo bag’rikenglik eng muhim rollardandir va shu o’rinda “Markaziy Osiyo mintaqasidagi tinchlik, xavfsizlik va barqarorlik nafaqat bizning davlatlarimiz uchun, balki butun dunyo uchun muhim ahamiyatga ega. Biz o‘zaro hurmat, teng huquqlilik va manfaatlarimizni hisobga olgan holda hamkorlik qilishga tayyormiz.”1 Prezidentimiz 2017-yil 19-sentabr kuni BMTning 72 sessiyasi minbarida turib, dunyo hamjamiyatini islom maʼrifatini anglashga, diniy bagʻrikenglik ruhida yashashga chaqirib, “Maʼrifat va diniy bagʻrikenglik” rezolyutsiyasini qabul qilish taklifi bilan chiqishlari va buni dunyo hamjamiyati tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi – oʻzbek xalqi, umuman insoniyat uchun 12017-yil BMT 72-sessiyasidaO’zbekistonRespublikasi PrezidentiShavkat Miromonovich Mirziyoyev so’zlagan nutqi. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 bagʻrikenglik, maʼrifatga chorlov va ezgulik daʼvati boʻldi. Oʻzbekiston ilgari surgan mazkur rezolyutsiyani ellikdan ortiq davlatlar hammuallifi boʻlish istagini bildirgan edi. Chunki “Maʼrifat va diniy bagʻrikenglik” rezolyutsiyasi barchaning taʼlim olish huquqini taʼminlash, savodsizlik va jaholatga barham berishga koʻmaklashish, eng muhimi, bagʻrikenglik va oʻzaro hurmatni qaror toptirish, diniy erkinlikni taʼminlashga qaritilganligi bilan muhim xalqaro ahamiyatga ega sanalgan. Vaholangki, yer yuzida 3 mingga yaqin millat bo’lsa, Markaziy Osiyoda 400 ziyod xalqlar yashaydi. Markaziy Osiyo tarixida bag'rikenglikning muhim o'rni bor. Tarixiy manbalarda mintaqaning qadimgi sivilizatsiyalari, xususan, Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent kabi shaharlarda turli millat va diniy jamoalar o'rtasidagi o'zaro hurmat va murosaga asoslangan muloqotlar mavjudligi qayd etilgan. Bu hududdagi davlatlar, masalan, Buyuk Ipak yo'li davrida, savdo va madaniyatning markazlari bo'lgan. Ipak yo'li orqali sharq va g'arb madaniyatlari o'rtasida aloqalar o'rnatildi, va bu aloqalar nafaqat iqtisodiy, balki diniy va ma'naviy sohalarda ham bag'rikenglikni rivojlantirishga yordam berdi. Ipak yo'li orqali Markaziy Osiyoga kirgan diniy oqimlar, jumladan, Islom, Buddizm va Xristianlik, o'zaro muloqotda bo'lib, bir-birini to'ldirish va bir-biriga hurmat ko'rsatish asosida rivojlandi. Ustozlar va diniy rahbarlar o'rtasidagi ijtimoiy bag'rikenglik, Markaziy Osiyoda turli etnik va diniyguruhlar o'rtasidabirgalikda yashashni ta'minlashga xizmat qildi. Mintaqadagi eng yirik imperiyalar, masalan, Amir Temur imperiyasi va boshqa buyuk davlatlar ham bag'rikenglikni o'z siyosatida muhim qadriyat sifatida qabul qildilar. Amir Temur, o'zining yurtida diniy va etnik xilma-xillikka nisbatan bag'rikenglikni ta'minlashga alohida e'tibor bergan va shu orqali imperiyaning kuchli, barqaror va rivojlangan bo'lishini ta'minlagan. Uning hukmronlik davrida turli millat vakillari o'rtasida o'zaro hurmat va bag'rikenglikni mustahkamlashga xizmat qiluvchi siyosatlar amalgaoshirildi. “Hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlanadi. Har kim xohlagan dinga e'tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e'tiqod qilmaslik huquqiga ega.”2 Bugungi kunda Markaziy Osiyo mintaqasida bag'rikenglikning ijtimoiy-siyosiy ahamiyati yanada ortgan. Aksariyat Markaziy Osiyo davlatlari o'zlarining ichki siyosatida va tashqi siyosatida bag'rikenglikni ustuvor tamoyil sifatida qabul qilganlar. Mintaqadagi diniy va etnik xilma-xillikni hisobga olib, ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash, xalqaro aloqalarni mustahkamlash va ichki tinchliknisaqlash uchun bag'rikenglik siyosiy platforma sifatida qo'llaniladi. Xalqaro aloqalarda, jumladan, Markaziy Osiyo davlatlari o'rtasidagi diplomatik munosabatlarda bag'rikenglik muhim ahamiyat kasb etadi. Mintaqada o'zaro bag'rikenglik va tushunish, ikki tomonlama aloqalarning samarali rivojlanishiga xizmat qiladi. Misol uchun, O'zbekiston, Qozog'iston va Qirg'iz