ОСНОВНЫЕ ТИПЫ ДАННЫХ, ПЕРЕМЕННЫЕ И МЕТОДЫ ИХ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПРИ ПРОГРАММИРОВАНИИ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРОГРАММИРУЕМЫХ ЛОГИЧЕСКИХ КОНТРОЛЛЕРОВ.

Аннотация

Familiarity with data types, variables, and their usage in the Tia portal software used to program programmable logic controllers used in manufacturing processes. methods and advantages of creating and using blocks that perform mathematical operations in the working environment. Key words: IEC, MDK, logical controller, Tia portal, ADD, OUT, input signal, tag, operand. ОСНОВНЫЕ ТИПЫ ДАННЫХ, ПЕРЕМЕННЫЕ И МЕТОДЫ ИХ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПРИ ПРОГРАММИРОВАНИИ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРОГРАММИРУЕМЫХ ЛОГИЧЕСКИХ КОНТРОЛЛЕРОВ. Аннотация. Знакомство с типами данных, переменными и их использованием в программном обеспечении портала Tia, используемом для программирования программируемых логических контроллеров, используемых в производственных процессах. методы и преимущества создания и использования блоков, выполняющих математические операции в рабочей среде. Ключевые слова: МЭК, МДК, логический контроллер, портал Tia, ADD, OUT, входной сигнал, тег, операнд. Bevosita IEC standartiga kirgan tillarni о‘rganishdan avval bu tillarning umumiy elementlari bilan tanishib olish zarur bо‘ladi. Umumiy elementlar bir loyixa tarkibiga kо‘p tilli kompanentlarni birlashtirishning yagona poydevori xisoblanadi. Mazkur maqolada standart MDKlar ishlaydigan ma’lumotlar hamda ularning formatlari batafsil kо‘rib о‘tiladi. О‘zgaruvchining ma’lumot turi axborot turini, uning ifodalanish diapazonini, uning ustida bajarilishi mumkin bо‘lgan amallarni aniqlaydi. IEC tillari ma’lumotlar turini qat’iy tekshirish ideologiyasidan foydalanadi. Bu esa, har qanday о‘zgaruvchidan foydalanish faqat uning turi e’lon qilinganidan sо‘nggina amalga oshirilishini bildiradi. Shuningdek, bir foydalanuvchi turining 6 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ о‘zidan kо‘ra diapazoni keng bо‘lgan foydalanuvchiga о‘zlashtirishga ruxsat etiladi. Masalan mantiqiy о‘zgaruvchi faqatgina ikkita qiymatni qabul qila oladi. Bular mantiqiy 1 yoki mantiqiy 0. Mantiqiy turdagi axborotni SINT (-128...+127) turdagi о‘zgaruvchiga о‘zlashtirish mumkin. Chunki u -128 dan +128 gacha bо‘lgan qiymatni qabul qila oladi. Bu qiymatlarning ichiga 0 va 1 ham kiradi. Ammo aksincha SINT turdagi axborotni mantiqiy turdagi о‘zgaruvchiga о‘zlashtirish mumkin emas. Dasturni translyatsiya qilishda barcha о‘zlashtirish operatorlari о‘zlashtirilayotgan turga mosligi tekshiriladi. Agar о‘zlashtirishda xatolik bor bо‘lsa, xatolik tо‘g‘irlamnagunicha dastur ishlamaydi. Agar katta diapazonga ega bо‘lgan axborotni kichik diapazonga ega turga о‘girish zarur bо‘lsa, bu faqat maxsus о‘zgartiruvchi operatorlar yordamida amalga oshiriladi. IEC ning о‘zgartirish operatorlari bir muncha murakkab bо‘lgan amallarni ham bajara oladi. Masalan, raqamni yoki kalendar sanasini matnga о‘girish yoki shuning teskarisini amalga oshirish shular jumlasidandir. Standartda butun sonlar turining kо‘plab xillari mavjud. Buning sababi butun sonlar bilan bajariladigan asosiy amallarni bajarishda dasturning kodini optimallashtirishdir. Xisoblash tezligi protsessorning ma’lumot turlari bilan qanday ishlashiga bog‘liq bо‘ladi. Masalan 2 ta 16 xonali sonni bir biriga qо‘shishni 16 razryadli protsessor bitta komanda yordamida amalga oshiradi. Ya’ni bunday masala bir qadamda xal bо‘ladi. Agar shu protsessorda 2ta 32 xonali sonlarni bir biriga qо‘shish talab etilsa, buning uchun bir necha komandalardan iborat bо‘lgan dasturcha ishlashi kerak bо‘ladi. IEC ma’lumotlari turlari ikkita kategoriyaga bо‘linadi – elementar hamda tuzilmaviy. Elementar yoki bazaviy tur tarkibiy turlarning asosi xisoblanadi. Tarkibiy turlarga esa massivlar, strukturalar, strukturalardan tashkil topgan massivlar va boshqaralrni keltirish mumkin. Butun sonli о‘zgaruvchilar ma’lumotni saqlash diapazoni hamda xotiradagi egallaydigan joyiga kо‘ra farqlanadi. Quyidagi jadvalda ularning xarakteristikalari keltirilgan:(1-jadval) 1-jadval Ishorasiz butun sonlarning quyi chegarasi 0, yuqori chegarasi esa (2^𝑛) − 1 ifoda bilan aniqlanadi. Bunda n – sonning necha xonali ekanligini ifodalaydi. Ishorali sonlar uchun esa quyi chegara −2𝑛−1 , yuqori chegara esa −2𝑛−1 −1 ifoda bilan aniqlanadi. 6 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 1-rasm Butun tipli ma’lumotlarning nomlari 16-razryadli (16 xonali) о‘lcham oldiga qushimcha 1 qо‘shish bilan xosil qilinadi. S(short × ) qisqa, D (double × 2) ikkilangan, L (long × 4) uzun. 2 Oldinga qо‘shilgan U xarfi (unsigned) ishorasiz son turini bildiradi. BYTE, WORD, DWORD hamda LWORD turidagi о‘zgaruvchilar huddi bitli qator ANY_BIT standarti kabi aniqlanadi. Bunday о‘zgaruvchilar uchun son qiymatining diapazoni haqida gapirish umuman notо‘g‘ri bо‘ladi. Ular 8, 16 va 32 bitli qatorni ifodalaydi. Ularga yaxlit son kabi murojat qilinmaydi. Ular bilan ishlaganda xar bir bitga murojot qilib ishlanadi. Butun sonlar ikkilik, sakkizlik, о‘nlik va о‘n oltilik sanoq sistemalarida if