ПОКАЗАТЕЛИ ОЦЕНКИ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ ЭКОНОМИКИ

Аннотация

In this article, the evaluation indicators of the provision of innovation to the economy are presented. Also, suggestions and recommendations are given that rapid economic development can be achieved through the wide use of innovations in the modern world. Key words: innovation, innovation economy, innovation index, global index, index of technological progress. Ma’lumki, innovatsiya mamlakatning istiqbolini ta’minlovchi ko’rsatkichlardan biri. Innovatsion baholash ko’rsatkichlaridan foydalanish, mamlakatdagi iqtisodiy holatni tahlil qilish, davlatdagi innovatsion muhitning kuchli, zaif taraflarini ko’rsatish va boshqa holatlarda yordam berishi mumkin. Innovatsion baholash ko’rsatkichlariga qarab mamlakat o’z iqtisodiyotining keyingi 5-10 va undan uzoqroq muddatni pragnoz qilish jarayoni yengillashadi va eng ohirgi texnika va texnalogiyalardan foydalanishga harakat qiladi. Agarda mamlakat ichida rivojlanishdan orqada qolgan sektorlar bo’lsa, ularni yaxshilash bo’yicha maslahatlar olishi ham mumkin. Innovatsiyalar iqtisodiy taraqqiyotning va raqobatbardoshlik omili sifati XX asrning 2- yarmidan boshlandi va innovatsion faoliyatni baholash ko’rsatkichlariga e’tibor kuchaydi. Dunyo bo’ylab mamlakatlarning ichki innovatsion salohiyatini chuqur o’rganish va innovatsion faoliyatni baholovchi ko’rsatkichlar tizimini ishlab chiqish muhim vazifa qilib belgilandi. Biroq o’sha davrda statistik ma’lumotlarni yig’ishda va ularning yetishmasligi va ba’zan yetishsada to’g’ri, ishonchli emasligi tufayli davlatlar ichida bu ko’rsatkichlarni aniqlash jarayonini qiyinlashtirdi. Aynan shuning uchun xalqaro markazlar va ilmiy tashkilotlar tashkil qilinib mamlakatdagi innovatsionn 1 27 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ faoliyatni baholashga oid nazariy bilimlar yig’ish, ularni amalyotdagi tahlillariga oid ma’lumotlarni guruhlash kabilar xalqaro darajada olib borildi. Hozirda keng tarqalgan ko’rsatkichlarga: -Yevropa innovatsion tablosi (EIS); -Texnalogik yutuqlar indeksi (TAI); -Innovatsion salohiyat indeksi (Innovation Capacity Index); -Ummumjahon innovatsion indeksi (GII BCG); -Insead Global innovatsion indeksi (GII INSTEAD); -Innovatsiyalarning global omili (Global Innovation Quotient). Yevropa innovatsion tablosi (EIS)-Yevropa Ittifoqidagi mamlakatlarning va hududlardagi innovatsion ishlarni taqqoslash vazifasini bajaradi. Shuningdek mamlakatlarning ustunlik taraflari va kuchsiz jihatlarini o’rganib chiqib, muammolarni yechish bo’yicha takliflar beradi. Yevropa ittifoqidagai deyarli barcha mamlakatlarda 2022-yilda 2015-yilga nisbatan innovatsion faoliyati yaxshilangan bo’lib, Ponland va Croatiyada innovatsion jarayon EIUning o’rtacha ko’rsatkichidan oshgan.1 Kuchli innovatorlar: Austriya, Luksinburg, Germaniya, Fransiya. O’rtacha innovatorlar: Estoniya, Sloveniya, Italiya, Ispaniya, Portugaliya, Gretsiya. Endi shakllanayotgan innovatorlar: Slovakiya, Ponland, Latviya, Bulgariya, Ruminiya. o’rtacha innovatorlar endi kuchli shakllanayotgan innovatorlar innovatorlar Yevropa ittifoqiga kiruvchi 25 ta mamlakatni ushbu 4 guruhga kiritamiz: 1.8-rasm. Baholash ko’rsatkichlariga qarab EIU davlatlarini 3 guruhga ajratamiz2 Texnalogik yutuqlar indeksi-mamlakatlar global texnalogik ustunliklardan foydalanish 1 Research-and-innovation,ec.europa.eu/statistics/performance-indicators 2 Muallif ishlanmasi 1 27 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ orqali o’zlarining texnalogik sig’imini va faoliyatini oshirishlari mumkin. Texnalogik yutuqlar indeksiga ta’sir etuvchi bir necha faktorlar mavjud va ularni o’chashda turli xil usullardan foydalanadi: -rivojlanish indeksi; -raqobatbardoshlik hisobotlari Jahon Iqtisod Formi tomonidan beriladigan; -xalqaro ma’lumotlar texnalogiyasi hisoboti va boshqalar. TAI mamlakatlarning yarata olish qobilyati va texnalogiyaning mamlakar hududida qay darajada kirib borganligi aks ettiradi. TAI texnalogik jarayonlarni bosqichma-bosqich rivojlanishiga va mamlakatlarning texnalogik yutuqlariga ko’ra guruhlarga ajratadi, biroq umumiy texnalogik rivojlanish ko’lamini o’lchamaydi. Davlatlarning texnalogiyadan foydalangan holda mamlakatlarning iqtisodiy ahvolini hisobga olgan holdagi texnalogik rivojlanishga e’tibor qaratadi. Desai Et Al 2002-yilda 72ta davlatning ma’lumotlariga asoslanib, ularning TAIni hisoblab chiqadi. Uning tahlillari natejasi shuni ko’rsatadiki, texnalogik jarayonlardagi eng katta farq rivojlanayotgan mamlakatga to’g’ri keladi.3 Quyida 179 ta mamlakatlardan texnalogik yutuqlar borasida byuqori ko’rsatgichga ega bo’lganlari ko’rsatilgan. 1.1-jadval. Texnalogik yutuqlar indeksi mamlakatlar kesimida4 № Davlat nomlari: 2017 2018 1 Singapur 0.863912308 0.865564347 2 Flippin 0.800273802 0.801319836 3 Korea 0.745560843 0.779174604 Respublikasi 4 Buyuk Britaniya 0.665351118 0.661401355 5 Nezerlandiya 0.653362546 0