ВАЖНОСТЬ И АКТУАЛЬНОСТЬ УСТАНОВЛЕНИЯ ФАКТОВ, ИМЕЮЩИХ ЮРИДИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ, В ГРАЖДАНСКОМ СУДОПРОИЗВОДСТВЕ

Аннотация

This article talks about the importance and relevance of determining the facts of legal importance in civil proceedings. Reasonable opinions and arguments are used throughout the article. At the end of the article, conclusions and suggestions are given. Key words: civil procedure, the importance of determining the facts, hearing civil cases. ВАЖНОСТЬ И АКТУАЛЬНОСТЬ УСТАНОВЛЕНИЯ ФАКТОВ, ИМЕЮЩИХ ЮРИДИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ, В ГРАЖДАНСКОМ СУДОПРОИЗВОДСТВЕ Аннотация. В данной статье говорится о важности и актуальности установления фактов, имеющих юридическое значение, в гражданском судопроизводстве. На протяжении всей статьи используются обоснованные мнения и доводы. В конце статьи даны выводы и предложения. Ключевые слова: гражданский процесс, значение установления фактов, рассмотрение гражданских дел. Mamlakatimiz mustaqillikka erishgandan so‘ng, ijtimoiy hayotning barcha sohalarida, shu jumladan, sud-huquq sohasida ham bosqichma-bosqich islohotlar amalga oshirilmoqda. Mazkur maqolada fuqarolik protsessi tushunchasi hamda Yuridik ahamiyatga ega bo’lgan faktlarni belgilashning ahamiyati va dolzarbligi mavzusini ochib berishga harakat qilamiz. Avvalambor, fuqarolik protsessi tushunchasi nima, u qanday ma’noni anglatadi shu masalaga to’xtalib o’tsak. Fuqarolik protsessi - (OʻzRda) sudda fuqarolik ishlarini koʻrish, hal qilish va sud qarorlarini ijro etish bilan bogʻliq faoliyat. Fuqarolik protsessual huquqi normalari bilan belgilanadi. Protsessual qonun sud faoliyatini amalga oshirilishda manfaatdor shaxslarga ishda ishtirok etish huquqini, ularga qator protsessual huquqlar berilishini va protsessual burchlar yuklatilishini belgilaydi. Fuqarolik protsessi shaxslarning mulkiy va shaxsiy huquqlarining sud tomonidan himoya qilinishi shakli sifatida koʻriladi. Shu munosabat bilan muayyan fuqarolik protsessual harakatlar qilinadi. Bunday harakatlar sudda fuqarolik ishining taraflari sifatida qatnashuvchilar va ishning boshqa ishtirokchilari tomonidan qilinadigan protsessual harakatlar, shuningdek, fuqarolik ishlari boʻyicha odil sudlovni amalga oshiruvchi sudning protsessual harakatlaridan iborat boʻladi. Fuqarolik ishlarini koʻrish va hal qilish boʻyicha boʻladigan sud 1 25 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ faoliyati maʼlum bosqich (qism)larga boʻlinib amalga oshiriladi. Fuqarolik protsessining bunday bosqichlari: fuqarolik ishini qoʻzgʻatishdan, ishni sudda koʻrish uchun tayyorlashdan, ishni sud majlisida koʻrish va hal qilishdan, sudning hal qiluv qarorlari va ajrimlari yuzasidan shikoyatlar berish va protestlar keltirish, nihoyat sudning hal qiluv qarorlari ijrosidan iborat. Keng ma'noda, fuqarolik protsessualligi sudlar tomonidan fuqarolik ishlarini ko'rib chiqish qoidalaridan iborat. "Fuqarolik sudlari" bir shaxs yoki sinfning boshqasiga nisbatan da'volarini sud orqali hal qilish bilan bog'liq bo'lib, davlat jinoiy qonunni buzganlik uchun jinoiy javobgarlikka tortiladigan "jinoyat ishlari" dan farqlanishi kerak. FPKning 56-moddasida dalillar tushunchasi berilgan hamda nimalarning dalil va isbotlash vositalari bo`lishligi ko`rsatilgan. Bu qonunda belgilanishicha, taraflarning talablari va e`tirozlarini asoslaydigan va ishni to`g`ri hal qilish uchun ahamiyatli bo`lgan boshqa holatlarning mavjudligi yoki yo`qligini, muayyan qonun bilan belgilangan tartibda sudda aniqlashga asos bo`ladigan har qanday faktik ma`lumotlar fuqarolik ishi bo`yicha dalil bo`lib hisoblanadi. Shu moddaning o`zida isbotlash vositalari ham sanab o`tilgan. Bular taraflarning va uchinchi shaxslarning bayonotlari, guvohlarning bergan guvohliklari, yozma dalillar, ashyoviy dalillar va ekspertlarning fikrlaridir. FPKning 56-moddasida ko`rsatilgan faktik ma`lumotlar va isbotlash vositalari bir-biri bilan bog`liq holda ko`riladi. Bu yerda sudga oid dalillar masalasida ham, mazmun bilan shaklning dialektik bog`liq bo`lishligi nazarda tutiladi. Mazmun deganimizda-faktlar to`g`risidagi ma`lumotlar nazarda tutilsa, shakl deganimizda, isbotlash vositalari (dalillar) nazarda tutiladi. Da`voni isbotlash yoinki inkor etish uchun har ikki element mavjud bo`lishi kerak. Faktlar to`g`risidagi ma`lumotlarga ega bo`lmagan isbotlash vositasi hech narsani isbotlamaydi va aksincha, faktik ma`lumotlar isbotlash vositalarining qonun bilan belgilangan manbalaridan olinmagan bo`lsa, dalil sifatida foydalanilmaydi va sud qarorining asosiga qo`yilmaydi. Amaldagi yangi fuqarolik protsessual kodeksi muallifi ko`rsatilmagan holatlar va manbai noma`lum bo`lgan yoki g`ayriqonuniy tarzda olingan boshqa ma`lumotlarni dalil bo`la olmasligi ko`rsatilgan. Bu qoidani kiritilishi bilan sud amaliyotida turli xil usul bilan «dalil» deb ishda foydalanadigan harakatlarni oldini olishga sababchi bo`ladi. Dalillarning daxldorligi to`g`risidagi FPKning 58-moddasida berilgan qoidada sud faqat ish uchun ahamiyatli bo`lgan holatlarni tasdiqlaydigan dalillarnigina ko`rish uchun qabul qiladi, deb ko`rs