ОБ ИСТОРИИ НЕЗАВИСИМОСТИ ТЕРМИЗ ОТ ЧИГАТОЙСКОЙ АКЦИИ

Аннотация

Historical studies show that many scientists have written about the ancient city of Termiz, which has been inhabited since ancient times in Central Asia. It is extremely difficult to imagine the history of Central Asia and the cultural development of the peoples of the region without the history and monuments of the city of Termiz. This ancient city, which has made a worthy contribution to the history of the world and continues to add to it, has experienced many exciting periods in its development stage, and for several thousands of years it has successfully resisted the attacks of foreign enemies and became "Madinat ul- got the title "Rijol" (City of Heroes). Perhaps for this reason, the city of Termiz has always attracted the attention of world historians and scientists, great scholars. Key words: Central Asia, Old Termiz, TAKE, "Madinat ul-Rijol" (City of Heroes), Termiz mosques, Fosih Havofiy, Kebekxon, Xudovandzoda Alo ul-Mulk, Abulfazl Muhammad Bayhaqi. ОБ ИСТОРИИ НЕЗАВИСИМОСТИ ТЕРМИЗ ОТ ЧИГАТОЙСКОЙ АКЦИИ Аннотация. Исторические исследования показывают, что многие ученые писали о древнем городе Термезе, который издревле был заселен в Средней Азии. Крайне сложно представить историю Средней Азии и культурное развитие народов региона без истории и памятников города Термеза. Этот древний город, внесший достойный вклад в мировую историю и продолжающий вносить в нее свой вклад, пережил немало захватывающих периодов в своем развитии и на протяжении нескольких тысячелетий успешно противостоял нападениям иноземных врагов и стал «Мадинат ул» получила название «Рижол» (Город Героев). Возможно, по этой причине город Термез всегда привлекал внимание мировых историков и ученых, великих ученых. 1 15 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: Средняя Азия, Старый Термез, ТАКЕ, «Мадинат уль-Рижол» (Город Героев), термезские мечети, З. Фосих Хавафий, Кебекхон, Худовандзода Ало ул- Мулк, Абулфазл Мухаммад Байхақий. Ozodlikning og‘ir yo‘li. 1336 yilda siyosiy vaziyat keskinlashadi. Buzanning jabr- zulmiga qarshi mashhur turk mashoyihi Xalil ota qo‘zg‘olon ko‘taradi. Xalil ota ko‘p yillardan buyon Buxoroda yashar, tariqat pirlaridan biriga aylangan edi. Buzanga kuchi yetmasligini tushungan Xalil ota Hirot hukmdori Husayn ibn Sulton G‘iyosiddin al-G‘uriydan (1331-1370) yordam so‘raydi. Har ikki tomon ittifoq bo‘lib, Buzanga qarshi chiqishga qaror qildilar. Qo‘shin Hirotdan yo‘lga chiqqanida Xalil tarafdorlarining soni orta boshlaydi. Ibn Battutaning yozishicha, bu yurishdan xabar topgan musulmonlar dushmanga qarshi g‘azot istagini bildirishgan. Birinchi bo‘lib Xalil huzuriga Termiz noibi Xudovandzoda Alo ul-Mulk1 to‘rt ming kishi bilan yetib keladi. Xalil buni o‘zi uchun ikki bora xayrli sanab, Alo al-Mulkni vazir etib tayinlaydi. Ibn Battuta «Hirot bilan Termiz oralig‘i to‘qqiz kunlik yo‘ldir»2, - deb qayd qilganiga qaraganda uning dastlab Termizga kelib Alo al-Mulkdan yordam olganligini ko‘rsatadi. Barcha viloyatlardan kelgan amirlar yig‘ilishib, Xalil atrofida to‘planadilar. Xalil Buzan bilan to‘qnashadi. Buzan qo‘shinlari Xalil tomoniga o‘tadi, ular Buzanni tor-mor qilib, o‘zini asir olib Xalil huzuriga keltiradilar. Xalil uni kamon ipi bilan bo‘g‘ib o‘ldiradi, chunki qadimgi udumga ko‘ra shahzodalar faqat bo‘g‘ib o‘ldirilar edi. Podshohlik Xalilning qo‘liga o‘tadi3. G‘oliblar Samarqandga boradilar. Sakson ming chog‘li qo‘shin ko‘rikdan o‘tkaziladi. Safdagi har bir jangchi zirhli kiyimda edi, otlarga ham sovut kiydirilgandi. Ko‘rik tugashi bilanoq Xalil va Xudovandzoda chig‘atoy xonlarining poytaxti bo‘lgan Olmaliq mulki tomon yo‘l olishadi, Hirot qo‘shiniga esa ijozat beriladi. Negaki, Chig‘atoy ulusining sharqidagi mo‘g‘ullar o‘zlariga yangi xon saylab olgan edilar. Temuriylar davri tarixchilari Sulton Xalil haqida hech narsa deyishmaydi. Chig‘atoy xonlarining ro‘yxatida ham uning ismi keltirilmaydi. Borlari ham bir-biriga zid ma’lumotlardan iborat. Ayniqsa, Tarmashirindan to Qozonxongacha bo‘lgan xonlar ro‘yxatiga e’tibor berilsa bunga ishonch hosil qilish mumkin. Masalan, Nizomiddin Shomiyda: Davo o‘g‘li Tarmashirinxon - Ebukin o‘g‘li Jingshi - Ebukin o‘g‘li Yo‘sun Temurxon - O‘qtoy qarindoshi Ali Sulton - Po‘lod o‘g‘li Muhammad - Yasovur o‘g‘li Qazon sulton4; Natanziyda: Durmashirinxon - Duvoxon o‘g‘li Dornixon – Duvaxon o‘g‘li Jankshixon – Duvoxon o‘g‘li Buzan – Jankshi o‘g‘li Qozonxon5; Mirzo Ulug‘bekda: Tarmashirxon – Turonxon – Jangituxon – Yesu Temurxon – Ali Sulton – Muhammadxon – Qazon sulton ibn Yasovur o‘g‘lon6; Xondamirda: Devashxon o‘g‘li Nerma Shirin – Abukan o‘g‘li Jankshi – Abukan o‘g‘li Yesun – Ali sulton – Po‘lat o‘g‘li Muhammad – 1 Xudovandzoda Alo al-Mulk Termiziyning asl ismi Shahobiddin Abul Makorim bo‘lib, Amir ush-Shahid nomi bilan mashhur bo‘lgan. Termiz sayyidlari xonadonida tug‘ilib voyaga yetgan va Termiz hokimi bo‘lgan. Ibn Battuta Termizga kelishdan oldin u bilan uchrashgan. 2 Ibro