СПОСОБ ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ВЫРАЗИТЕЛЬНОСТИ В ПОЭЗИИ ЭШКАБИЛЯ ШУКУРА

Аннотация

This article analyzes the world of images, the image of nature, symbolic images and the role of folk pathos in the poetry of Eshkabil Shukur. Keywords: poetry of Eshqabil Shukur; symbolic images (moon, stars, sky); the art of analogy; ancient melodies; folk pathos. СПОСОБ ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ВЫРАЗИТЕЛЬНОСТИ В ПОЭЗИИ ЭШКАБИЛЯ ШУКУРА. Аннотация. В данной статье анализируется образный мир, изображение природы, образы-символы и роль народного пафоса в поэзии Эшкабил Шукур. Ключевые слова: поэзия Эшкабиля Шукура; символические изображения (луна, звезды, небо); искусство аналогии; старинные мелодии; народный пафос. Эшқобил Шукур ўзбек шеъриятига ўтган асрнинг 80-йиллари охирларида ўзига хос овоз билан кириб келди. Унинг халқона оҳанг ва фолклоризм билан қоришган шеърияти тезда муахассислар ва шеърият ихлосмандлари эътиборига тушди. Шоир қирқ йилдирки шеʼрият деб аталган муқаддас даргоҳда самарали ижод қилиб келмоқда. Унинг ижодига бевосита тўхталадиган бўлсак, ижодкорнинг ёзган шеʼрлари бадиий ифода усули жиҳатидан ҳам, маʼно-моҳият жиҳатидан ҳам алоҳидалик касб етади. Шоир шеʼрларида лирик қаҳрамон оʻзининг туйғулари ва ҳасратларини табиатдаги нарса ва ҳодисалар орқали тасвирлайди. Борлиққа нисбатан ҳиссий- естетик муносабатини кучли ва қайноқ еҳтирослар хосиласини, ҳис-туйгʻулари, коʻнгил кечинмалари, дардли изтиробларини ифодалайди. Масалан: Коʻнглимни тошга ёрдим, тошлар синдия чил чил. Сув ичгали коʻзимга, қушлар қоʻндия бир бир. Тушимни сувга айтдим, сувлар ёндия лов лов Чоʻгʻ тергали тилимга қушлар қоʻндия бирров[1,3]. -деб ёзади шоир. Лирик қаҳрамоннинг юрак дарди шу даражада катта ва кучлики, ҳатто табиат унсурлари ҳам оʻз вазифасини оʻзгартиради. Табиат тасвири орқали инсоннинг руҳий озодлиги, қалб кечинмалари бадиий талқин етилади. Шоир ижодида шеʼрий санʼатлар ҳам муҳим рол тутади. Шеʼрларида у ташбеҳ(оʻхшатиш), ташхис, муболагʻа ҳамда таносуб ва шу каби бошқа санʼатлардан фойдаланган. Айниқса, шеʼрларида 1 11 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ оʻхшатиш санʼатининг оʻрни беқиёс. Масалан: "Яшилланган томлар устида келинлардай титрар қизгʻладоқ", "Кенг уйнинг бекасидай, бошда тутлар каппайган", "Туянинг оʻркачидай четда чайла суппайган", "Қизлар каби сузилар, боʻйга етган бошоқлар" каби оʻхшатишлари жуда таъсирчан ва оҳорли. Шоир табиат ҳодисаларини: туман тушишини - "Дон каби сепилди совуқ туманлар", тонг отишини - "Ҳилол ухлаётган пашшахонанинг, бир буржин коʻтариб термилади тонг, Зилол ухлаётган пашшахонанинг ипига осилиб тебранар осмон[2,4,5,8,12] дея ажиб поэтик манзара яратади. У оʻз шеʼрларида рамзий образлардан коʻп фойдаланади, шерларида ой, юлдуз , осмон, булут каби тимсоллар ко'п о'ринларда қо'лланилган."Фольклор асарлари умуминсоний муаммоларга ҳозиржавоблиги билан шоирлар эътиборини тортади. Улар ҳар доим заҳматкаш халқнинг манфаатини ҳимоя қилиб, унинг юксак орзу-интилишларини, ўй- ташвишларини ифода этиши боис ўта миллийлик ва халқчиллик касб этади. Шунинг учун фольклор асарларига хос бадиий шакл типлари ва воситалари, халқона оҳанг ва услубда яратилган ѐзма адабиѐт намуналарида ҳам ана шу хусусият бўртиб туради. Бу эса фольклоризмларнинг табиатига хос энг муҳим жиҳатлардан биридир"[4,13]. Жумладан: "Иссиқ юлдузлардан қирлар тутдилар", "Ортидан итлари гʻингшир, хурпайган. Жунларида коʻчиб пуфак юлдузлар", "Чоʻпон коʻкка юзин ювиб олади, Хуржунга қарайди-ҳуржун тоʻла ой". "Бу тор хона емас, балки бу осмон, юлдузларни гулдай сочмоқда шамол", "Юракни уйгʻотиб юборинг.... Тинглайин юлдузлар қоʻнгирогʻини", "Кенг баҳайбат осмон тогʻорасида, чоʻгʻ олиб югуриб келаётир ой", "Ойни тишлаб олдим мен, лабда юлдузлар қони" каби жумлаларда бу яққол намоён боʻлади. Эшқобил Шукурнинг оʻзи ёзади: "Ой, булут, шамол, дала, ёʻл.... Улар доим менинг шеʼрларимга кириб келаверади. Ёʻқ булар шунчаки образлар емас, улар менинг бу дунёдаги доимий ҳамроҳларимдир. Шаҳарнинг енг гавжум, енг сершовқин жойида ҳам улар менинг ёдимда еканини ҳис етаман...."[5]Шоир оʻзи шундай коʻнгилга, осмонга, одам ва оламга ошиқ дил егасидир. "Ҳозирги ўзбек адабиётшунослигида шеъриятдаги долзарб вазифалардан бири халқона пафос талқини билан боғлиқ. Дарҳақиқат, Шеъриятда юзага келган янги маънавий муҳит ижодкорлар дунёқарашида ўзгаришлар ясади.Бу ҳолат эса ўз навбатида адабиёт ва шеъриятга бўлган муносабатнинг янгиланиб, бадиий тафаккурда муайян эврилишлар юзага келишига сабаб бўлди. Янги ўзбек шеъриятида ўзининг самимий тили ўйноқи ва маҳзун, шиддатли ва сокин оҳанглари билан бадиий тафаккуримиз миқёсини кенгайтираётган ва ҳозирги ўзбек шеъриятида ўз услуби, таафаккури ва қарашлари билан анъанавий дунёқарашимизга ўзгариш киритган айрим шоирлар ижоди тадқиқот асосини ташкил этади."[3,4 Ижодкорнинг "Юракни оʻрганиш", "Сочлари сунбул сунбул", "Тунги гуллар", "Яшил қушлар", "Ҳамал айвони", "Бобосоʻз изидан" каби китобларида мажозий сифатлар, халқнинг қадимий оҳанглари оʻзига сингдирилгани билан айрича гоʻзал бир манзара ҳосил қилади. Шоирнинг ха