СПЕЦИФИЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ И ФУНКЦИИ ПЕДАГОГИЧЕСКОГО ОБЩЕНИЯ

Аннотация

This article talks about person-oriented educational technologies, all components of communication and the structure of pedagogical communication, the most important functions of communication. Key words: analysis of communication, basic needs of the learner, important factors of social development. СПЕЦИФИЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ И ФУНКЦИИ ПЕДАГОГИЧЕСКОГО ОБЩЕНИЯ Аннотация. В данной статье говорится о личностно-ориентированных образовательных технологиях, обо всех компонентах общения и структуре педагогического общения, о важнейших функциях общения. Ключевые слова: анализ общения, базовые потребности обучающегося, важные факторы социального развития. Шахсга йўналтирилган таълим технологиялари воситасида бўлажак ўқитувчиларда коммуникатив маданиятни шакллантиришда мулоқот муҳим ўрин эгаллайди. Психологик луғатларда мулоқот тушунчасига икки хил таъриф берилади:1) мулоқот – ҳамкорликдаги фаолият эҳтиёжи билан тақозоланган алоқа ўрнатиш ва уни ривожлантириш жараёни; 2) мулоқот – белгилар тизими орқали субъектларнинг ўзаро таъсирлашуви. Мулоқот –таълим олувчи психологик ва ижтимоий ривожининг муҳим омилларидан бири бўлиб, биргаликдаги фаолиятда умумий натижаларга эришиш, шахслараро муносабатларни йўлга қўйиш ва қўллаб-қувватлаш мақсадида икки ёки ундан ортиқ кишиларнинг ўзаро ҳаракати. Мулоқот мотивлари таълим олувчининг асосий эҳтиёжлари билан тиғиз боғланган бўлиб, ана шу асосдан келиб чиқиб уларни уч муҳим категориясини ажратиб кўрсатиш мумкин: билиш, ишбилармонлик, шахсий. Психологияда мулоқотни таҳлил қилишда унинг турли жиҳатларига эътибор қаратилади: “коммуникация” (ахборот алмашув), “ижтимоий перцепция” (инсонни инсонни идрок этиши ва тушуниши), “интеракция” (биргаликдаги ҳаракат). Амалий мулоқот мазкур таркибий қисмларнинг йиғиндиси сифатида юзага чиқади. Педагогик жараёнда мулоқот фақат бир функция – ахборот бериш билан чегараланади. Бироқ 8 64 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ мулоқотнинг барча таркибий қисмлари – ахборот алмашув ва вазифаларни амалга ошириш, ўзаро муносабатларни ташкил этиш, бола шахсини билиш ва унга таъсир кўрсатишдан фойдаланиш зарур. Педагогик мулоқот деганда педагог- ўқитувчилар жамоаси ўртасида ўзаро биргаликдаги ҳаракатнинг мазмунан ахборот айирбошлашдан, ўқув-тарбиявий таъсир кўрсатиш ва ўзаро ҳамжиҳатликни ташкил этишдан ахборат тизими, усуллари ва малакалари тушунилади. Педагог - ўқитувчилар ушбу жараённинг ташаббускори сифатида майдонга чиқади ва уни ташкил этади ҳамда унга бошчилик қилади. А.Н.Леонтьев педагогик мулоқотнинг тарбиявий-дидактик аҳамиятини баҳолар экан, қуйидаги фикрларни билдиради: фаол педагогик мулоқот ўқитувчининг, умуман олганда педагогик жамоанинг таълим-тарбия жараёнида ўқув фаолиятининг ижодий характери, бўлажак ўқитувчи шахсининг шаклланиши учун энг яхши шароит яратадиган, таълим-тарбияда мақбул бўлган эмоционал муҳитни таъминловчи, жумладан, руҳий психологик тўсиқларнинг пайдо бўлишини олдини оладиган, таълим олувчилар жамоасида ижтимоий-психологик жараёнларни тўғри йўлга солиб бошқаришни таъминлайдиган ва ўқув тарбиявий жараёнда бўлажак ўқитувчининг ўз педагогик маҳоратидан оқилона фойдаланиши учун имкониятлар яратадиган муҳим воситадир1. Педагогик мулоқот педагогик жараён мантиғига мос келадиган динамик тавсифга эга. Педагогик мулоқотнинг тузилишида қуйидаги босқичлар алоҳида ажратиб кўрсатилади: 1. Моделлаштириш (башоратга доир) –педагогик вазифаларга мос ўзаро ҳаракатнинг коммуникатив тузилишини ўзига хос тарзда режалаштиришни амалга ошириш. 2. Бевосита мулоқотни ташкил этиш (коммуникатив ҳужум) – педагог ташаббускорликни ўз қўлига олади, гуруҳни тезлик билан ишга жалб этиш технологияси 3. Мулоқотни бошқариш – қўлланиладиган таъсир кўрсатиш методларининг коммуникативлигини таъминлаш (тингловчиларнинг ташаббусини қўллаб-қувватлаш, тингловчиларнинг ташаббус кўрсатишини ташкил этиш, диалогик мулоқотни йўлга қўйиш, ўз мўлжалини реал шароит билан уйғун тарзда коррекциялаш. 4. Амалга оширилаётган педагогик мулоқот технологиясининг бориши ва натижаларини таҳлил этиш. Мазкур босқич кўпинча ўзининг мазмунига кўра мулоқотда қайта алоқа босқичи деб номланади ҳамда коммуникатив вазифани ҳал этишнинг якуний босқичига мос келади. Педагогик фаолиятда мулоқот таълим олувчиларга замон талаблари асосида таълим бериш вазифаларини ҳал қилиш воситаси, тарбиявий жараёнларни ижтимоий-педагогик жиҳатдан таъминлаш тизими сифатида намоён бўлади. Педагогик мулоқот ижтимоий-психологик жараён сифатида қуйидаги функциялар билан характерланади: шахсни ўрганиш (билиш), ахборот алмашиш ва фаолиятни ташкил этиш. 1 Якушева С.Д. Основы педагогического мастерства. Уч.пос. – Оренбург. 2004. Стр 56. 8 65 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Мулоқотнинг ахборот алмашиш функцияси маънавий бойлик ва янгиликлар билан ўртоқлашиш жараёнини ривожлантириш учун ижобий иштиёқлар, ҳамкорликда ишлаш ва фикр